શાળાઓમાં AIની ‘નો એન્ટ્રી’!

Artificial Intelligence એટલે કે AI હવે શિક્ષણ ક્ષેત્રમાં પણ ઝડપથી પગપેસારો કરી રહ્યું છે, પરંતુ ન્યૂ યોર્કે બાળકોના શિક્ષણમાં AIના વધતા ઉપયોગ સામે મોટો બ્રેક લગાવ્યો છે. ન્યૂ યોર્ક શહેરના મેયર ઝોહરાન મમદાનીએ નાના વિદ્યાર્થીઓ માટે જનરેટિવ AIના ઉપયોગ પર એક વર્ષનો કડક પ્રતિબંધ જાહેર કર્યો છે.

આ નિર્ણયથી જાહેર શાળાઓમાં અભ્યાસ કરતા આશરે 6 લાખ વિદ્યાર્થીઓ અસરગ્રસ્ત થશે. વહીવટીતંત્રનું કહેવું છે કે આ પગલાનો મુખ્ય હેતુ બાળકોની વિવેચનાત્મક વિચારશક્તિ, સર્જનાત્મકતા અને સ્વતંત્ર રીતે નિર્ણય લેવાની ક્ષમતા જાળવી રાખવાનો છે.

AI પર કેમ લગાવ્યો બ્રેક?

ન્યૂ યોર્કના અધિકારીઓની ચિંતા એ છે કે જો બાળકો દરેક સવાલનો જવાબ ચેટબોટ પાસેથી સેકન્ડોમાં મેળવતા થઈ જશે, તો તેઓ જાતે વિચારવાની અને સમસ્યાનું સમાધાન શોધવાની પ્રક્રિયાથી દૂર થઈ શકે છે.

મેયર મમદાની અને સ્કૂલ ચાન્સેલર કમર સેમ્યુઅલ્સ દ્વારા જાહેર કરાયેલા નિર્દેશ હેઠળ પ્રિ-કિન્ડરગાર્ટનથી ધોરણ 8 સુધીના વિદ્યાર્થીઓ માટે જનરેટિવ AIના ઉપયોગ પર કડક નિયંત્રણ મૂકવામાં આવ્યું છે.

સરકારનો ફોકસ સ્પષ્ટ છે બાળકો AIના જવાબો યાદ ન કરે, પરંતુ પ્રશ્ન પૂછતા અને જવાબ શોધતા શીખે.

ChatGPT અને Claude સહિત ચેટબોટ્સ પર કડક કાર્યવાહી

નવા નિયમો હેઠળ ChatGPT અને Claude જેવા જાહેર જનરેટિવ AI ચેટબોટ્સને શાળાઓમાં બ્લોક કરવામાં આવશે.

આ સાથે શિક્ષણ વિભાગ દ્વારા 38થી વધુ ક્લાસરૂમ પ્રોગ્રામમાં રહેલી ઓટોમેટેડ AI સુવિધાઓને નિષ્ક્રિય કરવાની યોજના છે.

ન્યૂ યોર્કે વર્ષ 2023માં પણ ChatGPT પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો, પરંતુ બાદમાં આ નિર્ણય પાછો ખેંચાયો હતો. હવે AIના ઉપયોગ અંગે વહીવટીતંત્રે ફરીથી કડક નીતિ અપનાવી છે.

ચેટબોટ્સથી બાળકોને કયા નુકસાનનો ખતરો?

1. વિચારવાની શક્તિ પર લાગી શકે બ્રેક

AI ચેટબોટ મુશ્કેલ સવાલોના તૈયાર જવાબો ગણતરીની સેકન્ડોમાં આપી દે છે. પરિણામે બાળકો પોતે તર્ક કરવો, માહિતીનું વિશ્લેષણ કરવું અને સમસ્યાનો ઉકેલ શોધવો ઓછો કરી શકે છે.

આવી આદત લાંબા ગાળે તેમની કોગ્નિટિવ અને ક્રિટિકલ થિંકિંગ સ્કિલ્સને અસર કરી શકે છે.

2. સર્જનાત્મકતા અને મૌલિકતા જોખમમાં

નિબંધ, કવિતા, પ્રોજેક્ટ કે પ્રેઝન્ટેશન જાતે તૈયાર કરવાને બદલે AI પાસે તૈયાર સામગ્રી માગવાની આદત પડી શકે છે.

આના કારણે બાળકોની કલ્પનાશક્તિ, લેખનશૈલી અને પોતાની વાત રજૂ કરવાની કુદરતી ક્ષમતા નબળી પડવાની ચિંતા છે.

3. AIની ‘આત્મવિશ્વાસભરી ભૂલ’ બની શકે મોટો ખતરો

AI હંમેશાં સાચો જવાબ આપે એવું નથી. ચેટબોટ ક્યારેક ખોટી અથવા ગેરમાર્ગે દોરતી માહિતી પણ ખૂબ જ વિશ્વાસપૂર્વક રજૂ કરી શકે છે.

નાની ઉંમરના બાળકો આવી માહિતીને સાચી માની લે તો તેમના મૂળભૂત જ્ઞાન પર પણ તેની અસર પડી શકે છે.

4. સામાજિક અને સંવાદ કૌશલ્યમાં ઘટાડો

વર્ગખંડમાં સહપાઠીઓ સાથે ચર્ચા કરવી, પ્રશ્નો પૂછવા અને ટીમમાં કામ કરવું બાળકોના વિકાસ માટે મહત્વનું છે.

પરંતુ સતત AI અને સ્ક્રીન પર નિર્ભરતા વધે તો કોમ્યુનિકેશન, ટીમવર્ક અને સામાજિક કૌશલ્યના વિકાસને ફટકો પડી શકે છે.

5. શિક્ષક-વિદ્યાર્થીના સંબંધમાં આવી શકે અંતર

શિક્ષક માત્ર પાઠ ભણાવતા નથી. તેઓ બાળકની ક્ષમતા, મુશ્કેલી અને શીખવાની રીતને સમજીને વ્યક્તિગત માર્ગદર્શન આપે છે.

દરેક સમસ્યાનો ઉકેલ મશીન પાસે શોધવાની આદતથી શિક્ષક અને વિદ્યાર્થી વચ્ચેનું માનવીય જોડાણ નબળું પડવાની પણ ચિંતા છે.

સ્ક્રીન ટાઈમ પર પણ કડક નજર

ન્યૂ યોર્કના નવા નિયમોમાં માત્ર AI જ નહીં, પરંતુ વિદ્યાર્થીઓના સ્ક્રીન ટાઈમને પણ નિયંત્રિત કરવામાં આવ્યો છે.

• ધોરણ 3થી 5: મહત્તમ 30 મિનિટ
• ધોરણ 6થી 8: મહત્તમ 45 મિનિટ

જોકે, અપંગ વિદ્યાર્થીઓ અને અંગ્રેજી ભાષા શીખતા વિદ્યાર્થીઓ માટે ખાસ છૂટ આપવામાં આવશે.

હાઈસ્કૂલના વિદ્યાર્થીઓને સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ નહીં

હાઈસ્કૂલના વિદ્યાર્થીઓ માટે નિયમો થોડા હળવા રાખવામાં આવ્યા છે. તેમને વર્ષમાં બે વખત AI સાક્ષરતા વર્ગો આપવામાં આવશે.

ચોક્કસ શરતો અને દેખરેખ હેઠળ તેમને પસંદગીના AI પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ કરવાની મંજૂરી પણ મળી શકે છે.

પરંતુ એક બાબત પર કડક રોક રહેશે વિદ્યાર્થીઓના ગ્રેડિંગ અથવા ઔપચારિક મૂલ્યાંકન માટે AIનો ઉપયોગ કરી શકાશે નહીં.

શિક્ષકોને AIની છૂટ, પરંતુ વિદ્યાર્થીઓના મૂલ્યાંકનમાં નહીં

શિક્ષકોને પાઠ આયોજન અને વહીવટી કામગીરી જેવા કામોમાં AI ટૂલ્સનો ઉપયોગ કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી છે.

અર્થાત્, ન્યૂ યોર્કનો અભિગમ સંપૂર્ણપણે ‘AI વિરોધી’ નથી, પરંતુ બાળકોના શિક્ષણ અને મૂલ્યાંકનમાં AIની ભૂમિકા પર નિયંત્રણ રાખવાનો છે.

મેયરે ટેક કંપનીઓના દાવાને આપ્યો જવાબ

મેયર ઝોહરાન મમદાનીએ ટેક કંપનીઓના એ દાવા સામે સવાલ ઉઠાવ્યો છે કે AI આધુનિક શિક્ષણ માટે અનિવાર્ય બની ગયું છે.

તેમનો તર્ક છે કે શાળાઓનું કામ બાળકોને સવાલ પૂછતા, માહિતી તપાસતા અને સાચું-ખોટું ઓળખતા શીખવવાનું છે. તેથી કોઈપણ વ્યાવસાયિક AI સોફ્ટવેરને માત્ર ટેક્નોલોજી હોવાના કારણે આંખ બંધ કરીને સ્વીકારી શકાય નહીં.

શિક્ષણ જગતમાં નિર્ણયને લઈને મિશ્ર પ્રતિક્રિયા

આ નિર્ણયને લઈને શિક્ષણ ક્ષેત્રમાં પણ બે મત જોવા મળી રહ્યા છે.

યુનાઈટેડ ફેડરેશન ઓફ ટીચર્સના પ્રમુખ માઈકલ મુલગ્રુએ સ્ક્રીન ટાઈમની મર્યાદા અને ખાસ જરૂરિયાત ધરાવતા વિદ્યાર્થીઓ માટેની છૂટનું સ્વાગત કર્યું છે. જોકે તેમનું માનવું છે કે ટેક કંપનીઓ અને AI સપ્લાયર્સ પાસેથી જ વધુ કડક સલામતી ધોરણોની માંગ થવી જોઈએ.

બીજી તરફ ફેરપ્લેના એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટર જોશ ગોલિને ચિંતા વ્યક્ત કરી છે કે AIના લાંબા ગાળાના નુકસાનને સમજવા માટે માત્ર એક વર્ષનો સમય કદાચ પૂરતો ન હોય.

સૌથી મોટો પડકાર: શાળા બહાર AIનો ઉપયોગ કેવી રીતે રોકાશે?

ન્યૂ યોર્કના નિર્ણય સામે સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે શાળામાં પ્રતિબંધ બાદ ઘરે બાળકો AIનો ઉપયોગ કરશે તો શું?

વિદ્યાર્થીઓ પોતાના મોબાઇલ, ટેબલેટ અથવા કમ્પ્યુટર પરથી હોમવર્ક માટે ChatGPT કે અન્ય AI ટૂલ્સનો ઉપયોગ કરી શકે છે. એટલે શાળામાં પ્રતિબંધ મૂકવાથી સમસ્યાનો સંપૂર્ણ ઉકેલ આવે તે જરૂરી નથી.

ચાન્સેલર કમર સેમ્યુઅલ્સે પણ સ્વીકાર્યું છે કે બાળકોની શાળા બહારની ડિજિટલ ટેવો પર નજર રાખવા માટે માતાપિતા અને શાળાઓ વચ્ચે સહયોગ જરૂરી બનશે.

AIના યુગમાં ન્યૂ યોર્કનો મોટો પ્રયોગ

આ સમગ્ર નીતિની અસર પર નજર રાખવા માટે ‘ટેકનોલોજી ઇન સ્કૂલ્સ કોએલિશન’ નામની નવી સંસ્થા પણ બનાવવામાં આવી છે.

હવે આગામી એક વર્ષ ન્યૂ યોર્ક માટે એક પ્રકારનો AI ટેસ્ટ કેસ બની શકે છે શું AIથી દૂર રહીને બાળકોની વિચારશક્તિ અને સર્જનાત્મકતા વધુ મજબૂત થશે? કે પછી શિક્ષણમાં AIને સંપૂર્ણપણે દૂર રાખવું વ્યવહારિક રીતે મુશ્કેલ સાબિત થશે?

એક વાત ચોક્કસ છે: AIનો યુગ શરૂ થઈ ગયો છે, પરંતુ ન્યૂ યોર્કે બાળકોના શિક્ષણમાં ‘મશીન પહેલાં નહીં, માનવ પહેલાં’નો સંદેશ આપીને ટેક્નોલોજી સામે એક મોટો સવાલ ઊભો કરી દીધો છે.