Chinese App BAT-BMS Ban: કેન્દ્ર સરકારે જાહેર જનતાની સુરક્ષાને ધ્યાનમાં રાખીને ચાઇનીઝ મોબાઇલ એપ્લિકેશન્સ સામે એક મોટું અને નિર્ણાયક પગલું ભર્યું છે. સોશિયલ મીડિયા પર છેલ્લા કેટલાક સમયથી એવા વીડિયો વાયરલ થઈ રહ્યા હતા, જેમાં ચાલતી ઇ-રિક્ષાઓને દૂર બેઠેલા લોકો મોબાઇલ એપ્સ દ્વારા રિમોટલી ઓપરેટ કરીને અચાનક રોકી દેતા હતા. આ વીડિયો સામે આવ્યા બાદ વાહનોના અકસ્માત અને સુરક્ષા અંગે ગંભીર ચિંતાઓ ઊભી થઈ હતી. આ બાબતને અત્યંત ગંભીરતાથી લઈને સરકારે ગૂગલ પ્લે સ્ટોર પરથી BAT-BMS, Lossigy અને Epochl-i-ion જેવી વિવાદિત એપ્સને તાત્કાલિક અસરથી દૂર કરવાનો આદેશ જાહેર કર્યો છે. સરકારનું કહેવું છે કે આ પ્રકારની ખામી ધરાવતી અથવા દુરુપયોગ થઈ શકે તેવી અન્ય એપ્સને પણ ટૂંક સમયમાં બ્લોક કરવામાં આવશે. જોકે, ટેકનિકલ પ્રક્રિયાના કારણે પ્લે સ્ટોર પરથી આ એપ્સ સંપૂર્ણપણે હટાવવામાં થોડો સમય લાગી શકે છે.
જાણો કેવી રીતે ઊભું થતું હતું મોટું જોખમ સરકારના સત્તાવાર અહેવાલો અનુસાર, આ એપ્સ મૂળભૂત રીતે લિથિયમ-આયન બેટરીના ટેસ્ટિંગ, વોલ્ટેજ ચેક કરવા અને સર્વિસિંગના હેતુ માટે બનાવવામાં આવી હતી. પરંતુ, કેટલાક અસામાજિક તત્વો તેનો ગેરકાયદેસર દુરુપયોગ કરી રહ્યા હતા. વાસ્તવમાં, આ એપ્સ બ્લૂટૂથ ટેક્નોલોજી દ્વારા ઇ-રિક્ષાની 'બેટરી મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ' (BMS) સાથે કનેક્ટ થઈ જતી હોય છે. બજારમાં મળતી કેટલીક સસ્તી લિથિયમ બેટરી સિસ્ટમ્સમાં સુરક્ષા માટે કોઈ મજબૂત પાસવર્ડ કે સિક્યોરિટી ફીચર્સ હોતા નથી. આ ખામીનો ફાયદો ઉઠાવીને બ્લૂટૂથ રેન્જ (આશરે 10 થી 15 મીટર) ની અંદર રહેલી કોઈપણ અજાણી વ્યક્તિ આ એપ્સની મદદથી વાહનની પરવાનગી વિના બેટરી સાથે કનેક્ટ થઈ શકતી હતી. ત્યારબાદ એપમાં આપેલા "ડિસ્ચાર્જ" અથવા "ઓન-ઓફ" બટનને દબાવીને ચાલતી ઇ-રિક્ષાનો પાવર સપ્લાય કટ કરી દેવાતો હતો. ચાલતા વાહનો અચાનક બંધ થઈ જવાને કારણે પાછળ આવતા અન્ય વાહનો સાથે ગંભીર અકસ્માત થવાનો ભય સતત રહેતો હતો.
આઈટી મંત્રાલય વિકસાવશે નવું સિક્યોરિટી મિકેનિઝમ આ જોખમી પ્રવૃત્તિને રોકવા માટે કેન્દ્રીય આઈટી (IT) સચિવ એસ. કૃષ્ણને જણાવ્યું છે કે, સરકાર માત્ર એપ્સ બ્લોક કરવા પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ ભવિષ્યમાં આવી ઘટનાઓ ફરી ન બને તે માટે કાયમી ઉકેલ લાવી રહી છે. સરકાર હવે ગૂગલ અને એપલ જેવી એપ સ્ટોર ઓપરેટર કંપનીઓ સાથે મળીને એક મજબૂત મિકેનિઝમ વિકસાવવા પર કામ કરી રહી છે. આ સિસ્ટમ હેઠળ, એપ સ્ટોર્સ ભવિષ્યમાં આવી જાહેર સલામતી માટે ખતરો ઊભો કરતી ડિજિટલ એપ્સને પોતાના પ્લેટફોર્મ પર ઉપલબ્ધ કરાવતા પહેલા વધુ સતર્કતા રાખશે અને તેનું કડક સ્ક્રીનિંગ કરશે.
શું તમામ ઇ-રિક્ષાઓ જોખમમાં છે? આ સમાચાર સામે આવ્યા બાદ ઇ-રિક્ષા ચાલકોમાં ચિંતાનો માહોલ છે, પરંતુ ટેકનિકલ નિષ્ણાતોના મતે તમામ વાહનો આ જોખમ હેઠળ નથી. આ સમસ્યા માત્ર એવી જ ઇ-રિક્ષાઓ પૂરતી મર્યાદિત છે જેમાં બ્લૂટૂથ આધારિત લિથિયમ-આયન બેટરી નાખવામાં આવી હોય અને તેની સિક્યોરિટી સેટિંગ્સ યોગ્ય રીતે સેટ ન થઈ હોય. ભારતભરમાં દોડતી પરંપરાગત લીડ-એસિડ (Lead-Acid) બેટરી ધરાવતી મોટાભાગની સામાન્ય ઇ-રિક્ષાઓ આ તકનીકી ખામીથી સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત છે, કારણ કે તેમાં આવી કોઈ બ્લૂટૂથ મોનિટરિંગ સિસ્ટમ હોતી નથી.
ઇ-રિક્ષા ચાલકો માટે સુરક્ષા ટિપ્સ નિષ્ણાતોએ લિથિયમ બેટરી વાપરતા ઇ-રિક્ષા ચાલકોને આ સાયબર જોખમથી બચવા માટે કેટલીક મહત્વની ભલામણો કરી છે: ડિફોલ્ટ પાસવર્ડ બદલો: બેટરી ખરીદતી વખતે જે કંપનીનો ડિફોલ્ટ પાસવર્ડ (જેમ કે 1234 કે 0000) હોય તેને તાત્કાલિક બદલીને નવો સ્ટ્રોંગ પાસવર્ડ સેટ કરો. એપ કંટ્રોલ લોક: જો બેટરીની સિસ્ટમમાં 'રિમોટ લોક' કે 'એપ કંટ્રોલ લોક' નો ઓપ્શન હોય, તો તેને હંમેશા એક્ટિવ રાખો. બ્લૂટૂથ મોડ્યુલ ડિસેબલ કરો: જે ચાલકોને મોબાઇલ એપ દ્વારા બેટરી મોનિટરિંગ કરવાની જરૂર નથી, તેઓ કોઈ સારા ટેકનિશિયન પાસે જઈને બેટરીની અંદર રહેલા બ્લૂટૂથ મોડ્યુલને કાયમ માટે બંધ (Disable) કરાવી શકે છે. આનાથી કોઈપણ બહારનો મોબાઈલ તમારી બેટરી શોધી શકશે નહીં.

ચાલતી ઇ-રિક્ષાઓ રિમોટલી રોકતી ચાઇનીઝ એપ્સ સામે સરકારની સર્જિકલ સ્ટ્રાઈક

July 3, 2026 | 15:53 IST