સરકારનો મોટો નિર્ણય: 'સંચાર સાથી' ફરજિયાત

ભારત સરકારે દેશના ટેલિકોમ અને ડિજિટલ સુરક્ષા ક્ષેત્રે એક મહત્ત્વપૂર્ણ અને વિવાદાસ્પદ પરિવર્તન લાવવાનું નક્કી કર્યું છે. ટેલિકોમ મંત્રાલયે મોબાઇલ ઉત્પાદક કંપનીઓને ખાનગીમાં સૂચના આપી છે કે તમામ નવા સ્માર્ટફોન પર કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા વિકસિત સાયબર સુરક્ષા એપ્લિકેશન 'સંચાર સાથી' પૂર્વ-સ્થાપિત (પ્રીલોડ) કરવામાં આવે. યુઝર્સ આ એપને ડિલીટ કરી શકશે નહીં.

આ નિર્ણયથી Apple અને Samsung જેવી વૈશ્વિક કંપનીઓ માટે પડકારો ઊભા થશે, તો સાથે જ યુઝર્સની પ્રાઇવસી પર પણ તેની અસર પડશે.

 સાયબર ગુના રોકવાનો સરકારી હેતુ

ભારત સરકારે આ પગલું સાયબર ગુના અને ટેલિકોમ છેતરપિંડીના વધતા પડકારોને ધ્યાનમાં રાખીને લીધું છે. સરકારનું ધ્યેય આના દ્વારા હાંસલ કરવાનું છે:

• ચોરાયેલા ફોનનો દુરુપયોગ અટકાવવો.

• નકલી IMEI (ઇન્ટરનેશનલ મોબાઇલ ઇક્વિપમેન્ટ આઇડેન્ટિટી) નંબરોના ગેરકાયદે ઉપયોગને રોકવો.

• નાગરિકોને એક વિશ્વસનીય સરકારી સુરક્ષા સેવા પ્રદાન કરવી.

સરકારની દલીલ છે કે 'સંચાર સાથી' એપ કેન્દ્રીય ડેટાબેઝનો ઉપયોગ કરીને ચોરાયેલા અથવા ખોવાયેલા ફોનને તમામ નેટવર્ક પર બ્લૉક અને ટ્રેક કરવામાં મદદરૂપ છે. જાન્યુઆરીમાં લોન્ચ થયા પછી, આ એપ્લિકેશન ૭ લાખથી વધુ ફોનને પુનઃપ્રાપ્ત કરવામાં અને ૩ કરોડથી વધુ બનાવટી કનેક્શનને બંધ કરવામાં સફળ રહી છે.

90 દિવસમાં અમલનો આદેશ

મંત્રાલય દ્વારા ૨૮ નવેમ્બરના રોજ સ્માર્ટફોન ઉત્પાદક કંપનીઓને નીચે મુજબની સૂચનાઓ અપાઈ છે:

1. આગામી ૯૦ દિવસમાં 'સંચાર સાથી' એપ તમામ નવા મોબાઇલ ફોનમાં પ્રિ-ઇન્સ્ટોલ કરી દેવાની રહેશે.

2. જે મોબાઇલ ગ્રાહકો દ્વારા ખરીદીને ઉપયોગમાં છે, તેમાં પણ કંપનીઓએ સોફ્ટવેર અપડેટ્સ દ્વારા આ એપ પહોંચાડી દેવાની રહેશે.

 પ્રાઇવસી અને Apple માટે પડકાર

સરકારના આ પગલાંની પ્રાઇવસીના હિમાયતીઓ દ્વારા ટીકા થઈ રહી છે. તેમનું કહેવું છે કે કોઈ પણ એપને ફરજિયાત ઇન્સ્ટોલ કરવું એ યુઝર્સની સંમતિ અને પસંદગીના અધિકારનું ઉલ્લંઘન છે, અને યુઝર્સનો અંગત ડેટા સુરક્ષિત રહેશે તેની કોઈ ગેરંટી નથી.

વૈશ્વિક સ્તરે, Apple કંપની હંમેશાં કોઈપણ સરકારી કે થર્ડ-પાર્ટી એપ્લિકેશનને તેના ડિવાઇસ પર ફરજિયાત પ્રિ-ઇન્સ્ટોલના વિરોધમાં રહી છે. તેથી ભારત સરકારનો આ નિર્ણય એપલ માટે એક મોટો નીતિગત પડકાર ઊભો કરી શકે છે.

નિષ્ણાતો માને છે કે એપલ જેવી કંપનીઓ કડક વિરોધ કરી શકે છે, પરંતુ વ્યાવસાયિક જોખમ ટાળવા માટે સમાધાનકારી માર્ગ પણ અપનાવી શકે છે, જેમ કે ફરજિયાત પ્રી-ઇન્સ્ટોલને બદલે સેટઅપ દરમિયાન ઇન્સ્ટોલ કરવા માટે યુઝર્સને પ્રોત્સાહિત કરવાનો વિકલ્પ આપવો. આગામી સમયમાં સરકાર અને ટેક કંપનીઓ વચ્ચે આ મુદ્દે વાટાઘાટો થવાની સંભાવના છે.