હિંદુ પૌરાણિક કથાઓમાં જ્ઞાન, નૈતિકતા અને જીવનના ઊંડા સંદેશાઓ છુપાયેલા છે. આવી જ એક અદ્ભુત કથા છે શક્તિશાળી રાક્ષસ જલંધરની, જેનો જન્મ ભગવાન શિવની ક્રોધાગ્નિમાંથી થયો હતો. આ કથા પતિવ્રતા ધર્મની મહાનતા, ઘમંડનું પતન અને દેવતાઓની યુક્તિઓનું વર્ણન કરે છે.&nbsp;
જલંધરનું બળ વૃંદાના પવિત્રતાથી વધ્યું
આ કથામાં જણાવાયું છે કે, કેવી રીતે જલંધરનું બળ તેની પત્ની વૃંદાના પવિત્રતાથી વધ્યું હતું અને તેના વિનાશ માટે ભગવાન વિષ્ણુને એક ચતુર ચાલ ચાલવી પડી હતી. આ પૌરાણિક કથા શિવ પુરાણ અને પદ્મ પુરાણ જેવા ગ્રંથોમાં વિસ્તૃત રીતે વર્ણવવામાં આવી છે, જે ભક્તોને ધર્મ અને નીતિમત્તાની પ્રેરણા આપે છે.
શિવજીની ક્રોધાગ્નિમાંથી જલંધરનો જન્મ
પૌરાણિક ગ્રંથો અનુસાર, એકવાર મહાદેવ અત્યંત ક્રોધિત થયા અને તેમની ક્રોધની અગ્નિથી સમગ્ર સંસાર ભસ્મ ન થઈ જાય તે માટે શિવજીએ તે અગ્નિને સમુદ્રમાં ફેંકી દીધી. આ અગ્નિમાંથી સમુદ્રમાં એક બાળકનો જન્મ થયો, જેનો રડવાનો અવાજ એટલો તીવ્ર હતો કે આખું બ્રહ્માંડ ધ્રૂજી ઉઠ્યું હતું. બ્રહ્માજીએ બાળકને ગોદમાં લીધો અને તેનું નામ &lsquo;જલંધર&rsquo; રાખ્યું, કારણ કે તે જળમાંથી ઉત્પન્ન થયો હતો.
વૃંદા - પતિવ્રતા નારી&nbsp;
મોટો થઈને જલંધર એક શક્તિશાળી રાક્ષસ બન્યો. તેના લગ્ન વૃંદા સાથે થયા, જે અસુરની પુત્રી હોવા છતાં ભગવાન વિષ્ણુની પરમ ભક્ત અને અસાધારણ પતિવ્રતા નારી હતી. વૃંદાના પતિવ્રતા ધર્મના પ્રભાવથી જલંધરની શક્તિઓ બની ગઈ હતી, જેના કારણે કોઈ દેવતા તેને હરાવી શકતા ન હતા.
રાક્ષસે દેવલોક પર કર્યું આક્રમણ
પોતાની શક્તિના ઘમંડમાં આ રાક્ષસે દેવલોક પર આક્રમણ કર્યું અને અંતે માતા પાર્વતીને મેળવવાની દુષ્ટ ઈચ્છા વ્યક્ત કરી. આનાથી ભગવાન શિવ અને જલંધર વચ્ચે ભયંકર યુદ્ધ શરૂ થયું. યુદ્ધમાં શિવજી માટે પણ વિજય પ્રાપ્ત કરવો મુશ્કેલ બની રહ્યો હતો, કારણ કે વૃંદાનો પતિવ્રતા ધર્મ જલંધરને અમરત્વ પ્રદાન કરી રહ્યો હતો.
ભગવાન વિષ્ણુને એક યુક્તિ સૂઝી
પરિસ્થિતિની ગંભીરતા જોઈને ભગવાન વિષ્ણુને એક યુક્તિ સૂઝી હતી. તેમણે જલંધરનું રૂપ ધારણ કર્યું અને વૃંદા પાસે પહોંચ્યા. વૃંદાએ તેમને પોતાનો પતિ સમજીને માન આપ્યું અને તેમની સાથે વ્યવહાર કર્યો, જેનાથી અજાણતા જ તેના પતિવ્રતા ધર્મનું ખંડન થઈ ગયું. આના પરિણામે, જલંધરની અજેય શક્તિઓ ક્ષીણ થઈ ગઈ અને મહાદેવે તેનો વધ કર્યો.
વૃંદાની રાખમાંથી તુલસીનો છોડ ઉત્પન્ન થયો
જ્યારે વૃંદાને ભગવાન વિષ્ણુની ચાલ વિશે ખબર પડી, ત્યારે તે અત્યંત ક્રોધિત થઈ ગઈ. તેણે ભગવાન વિષ્ણુને શ્રાપ આપ્યો કે, તેમને પણ પત્નીના વિરહનો દુઃખ સહન કરવો પડશે અને તેમનું રૂપ પથ્થર બની જશે. ત્યારબાદ વૃંદાએ આત્મદાહ કર્યો. વૃંદાની રાખમાંથી તુલસીનો પવિત્ર છોડ ઉત્પન્ન થયો.
હિંદુ ધર્મમાં તુલસીનું મહત્વ
ભગવાન વિષ્ણુએ વૃંદાને આશીર્વાદ આપ્યો કે, તે તુલસીના રૂપમાં પૃથ્વી પર પૂજનીય રહેશે. આજે પણ હિંદુ ધર્મમાં તુલસીને પવિત્ર માનવામાં આવે છે અને ભગવાન વિષ્ણુની પૂજામાં તેનું વિશેષ મહત્વ છે. આ કથા આપણને શીખવે છે કે, ઘમંડનું પરિણામ હંમેશા વિનાશ લાવે છે, જ્યારે પતિવ્રતા અને ભક્તિની શક્તિ અસીમ અને પવિત્ર હોય છે.

જલંધરનો વધ તેની પત્ની વૃંદાના પતિવ્રતા ધર્મનું ખંડન થયા પછી જ શક્ય બન્યું

October 21, 2025 | 10:53 IST