પશ્ચિમ બંગાળઃ રાજનીતિના ચાણક્ય સાબિત થયા અમિત શાહ

પાંચ રાજ્યોની મત ગણતરીના પરિણામો પરથી સ્પષ્ટ થયુ છે કે ભાજપ આસામમાં સત્તા જાળવી રાખશે, પુડુચેરીમાં વધુ બેઠકો જીતશે. જ્યારે પશ્ચિમ બંગાળમાં મમતા દીદીના દોઢ દાયકાના શાસનને હટાવી ભાજપ સત્તા હાંસલ કરશે. પશ્ચિમ બંગાળમાં ભાજપના ‘ખેલા હોબે’ પાછળ ભાજપના કાર્યકરોની મહેનત સાથે અમિત શાહની રણનીતિ પણ કામ કરી ગઈ છે. પશ્ચિમ બંગાળમાં ભાજપની જીતમાં અમિત શાહ રાજનીતિના ચાણક્ય સાબિત થયા છે.

અમિત શાહની કેવી હતી રણનીતિ?

અમિત શાહે પશ્ચિમ બંગાળમાં ચૂંટણી રેલીઓ અને રોડ શો સાથે 15 દિવસ કેમ્પ કર્યો. અમિત શાહે ચૂંટણી પહેલાં કોલકાતામાં મોડી રાત સુધી બેઠકો કરી. ટીમ સાથે તમામ મતદાન મથકોનું એનાલિસિસ કર્યું. મતદાન મથકોને મજબૂત, મધ્યમ અને નબળા જેવી ત્રણ કેટેગરીમાં વિભાજિત કર્યા. 2021માં હાર-જીતનો તફાવત બહુ ઓછો હતો તે બૂથને મધ્યમ કેટેગરીમાં રાખી મહેનત વધારી દેવામાં આવી.

ભાજપે ઉત્તર પ્રદેશના સફળ મોડેલને બંગાળમાં ઉતાર્યું. ભાજપના રાષ્ટ્રીય મહાસચિવ સુનીલ બંસલ અને કેન્દ્રીય મંત્રી ભૂપેન્દ્ર યાદવને માઇક્રો-મેનેજમેન્ટ માટે તૈનાત કરવામાં આવ્યા. 'પેજ પ્રમુખ' સિસ્ટમ લાગુ કરવામાં આવી. જ્યાં એક કાર્યકરની જવાબદારી 30-60 મતદારોની હતી. તેમનું કામ માત્ર પ્રચાર કરવાનું નહોતું. પરંતુ મતદાનના દિવસે એક-એક મતદારને ઘરેથી કાઢીને બૂથ સુધી લાવવાનું હતું.  ભાજપે આ સિસ્ટમને 'મેન-ટુ-મેન માર્કિંગ' નામ આપ્યું.

વર્ષ 2021માં ભાજપ પર ‘બાહ્ય’ નેતાઓને થોપવાનો આરોપ લાગ્યો હતો. પરંતુ, વર્ષ 2026માં પાર્ટીએ તેને સંપૂર્ણપણે બદલી નાખ્યું. એક 'કોર ગૃપ' બનાવવામાં આવ્યું. જેમાં બંગાળના જ નેતાઓને ફ્રન્ટ પર રાખવામાં આવ્યા. આ વખતે ભાજપે ટીએમસીમાંથી આવેલા નેતાઓને ટિકિટ આપવાના બદલે પોતાના જમીની અને જૂના કાર્યકરો પર ભરોસો વ્યક્ત કર્યો. મોદી અને શાહે જાહેરાત કરી કે BJPના મુખ્યમંત્રી બંગાળની માટીનો જ દીકરો હશે. તેના કારણે ભાજપ પરથી ‘બાહ્ય’ વાળો ટેગ હટી ગયો.

વર્ષ 2021ની ચૂંટણીમાં 'દીદી-ઓ-દીદી' જેવા નારાઓથી મમતા બેનર્જીને 'સહાનુભૂતિ' મળી હતી. આ વખતે ભાજપે મમતા બેનર્જી પર વ્યક્તિગત હુમલા બંધ કરી દીધા. આ વખતે ટીએમસીના સેકન્ડ-ઇન-કમાન્ડ (અભિષેક બેનર્જી) અને 'સિન્ડિકેટ રાજ'ને નિશાન બનાવ્યા. સંદેશખાલી અને આરજી કર જેવી ઘટનાઓને ‘સિસ્ટમની નિષ્ફળતા’ ગણાવી.

‘ફિશ રાજનીતિ’ને ચૂંટણી હથિયાર બનાવી લીધું

29 માર્ચના રોજ મમતા બેનર્જીએ પુરુલિયામાં ચૂંટણી સભામાં કહ્યું કે, ભાજપ સત્તામાં આવશે, તો તેઓ (ભાજપ) માછલી, માંસ અને ઇંડા ખાવા દેશે નહીં. ભાજપ 'શાકાહારી સંસ્કૃતિ' વાળી પાર્ટી છે. તે 'માછે-ભાતે બંગાળી' (માછલી અને ભાત ખાનાર બંગાળી)ની ઓળખને ખતમ કરી દેશે. ભાજપે તેનો સામનો કરવા માટે પોતાને 'શાકાહારી હિંદુત્વ' થી અલગ કરીને 'શાક્ત હિંદુત્વ' ની નજીક રજૂ કર્યું.

અનુરાગ ઠાકુર, મનોજ તિવારી જેવા ભાજપ નેતાઓએ માછલી ખાધી. ભાજપ ઉમેદવારોએ માછલી સાથે સરઘસ પણ કાઢ્યું. ઉત્તર ભારતમાં હિંદુત્વ ઘણીવાર શાકાહાર અને સાત્વિકતા સાથે જોડાયેલું હોય છે. પરંતુ બંગાળમાં 'શાક્ત પરંપરા' (શક્તિની પૂજા) સર્વોપરી છે. જ્યાં માછલીને 'મહાપ્રસાદ' માનવામાં આવે છે. ભાજપે સંદેશ આપ્યો કે તેમનું હિન્દુત્વ બંગાળની માટી અને થાળીને અનુકૂળ છે. ‘માછલી-ભાત’ દરેક બંગાળીનો હક છે, ભલે તે કોઈપણ પાર્ટીને મત આપે.

‘કાબા’ વિરુદ્ધ ‘મા કાલી’નું નેરેટિવ

ટીએમસીના સાંસદ શયાની ઘોષે મુસ્લિમ બહુમતીવાળા વિસ્તારોમાં રેલીઓ દરમિયાન ‘મારા દિલમાં છે કાબા, અને મારી આંખોમાં મદીના’ ગીત ગાયું. જેનો વીડિયો ખૂબ વાયરલ થયો. અમિત શાહ અને યોગી આદિત્યનાથે તેને 'કાળી વિરુદ્ધ કાબા'ની લડાઈ તરીકે રજૂ કરી. તેમણે કહ્યું કે ટીએમસીના દિલમાં કાબા-મદીના હોઈ શકે છે. પરંતુ બંગાળના દિલમાં ફક્ત મા કાલી અને મા દુર્ગા જ વસે છે. હિન્દી પ્રદેશોમાં જય શ્રી રામનો નારો આપતી ભાજપે બંગાળમાં જાણી જોઈને ‘જય મા કાલી’ના નારાને જોડ્યો. જેથી તે બંગાળી પરંપરાઓમાં સામેલ દેખાય. ભાજપે દલીલ કરી કે 'બંગાળી અસ્મિતા'ની વાત કરતી મમતા બેનર્જીની પાર્ટી ખરેખર 'અરબી ઓળખ' એટલે કે કાબા-મદીનાને બંગાળ પર લાદી રહી છે.

મહિલા મતદારો માટે રોકડ બમણી કરી

બંગાળની મહિલાઓ માટે મમતા બેનર્જી લક્ષ્મીર ભંડાર યોજના ચલાવે છે, જેમાં મહિલાઓને 1000 રૂપિયા મળતા હતા. મમતાએ ચૂંટણી પહેલા ફેબ્રુઆરીમાં યોજનાની રકમ 500 રૂપિયા વધારી દીધી. જેનો 2.4 કરોડ મહિલાઓને ફાયદો મળી રહ્યો છે. ભાજપે જાહેરાત કરી છે કે, સત્તામાં આવતાં તેઓ મહિલાઓને દર મહિને 3 હજાર રૂપિયાની મદદ આપશે. એટલે કે મમતાની યોજના કરતાં બમણા પૈસા. આ ઉપરાંત સરકારી બસોમાં મફત મુસાફરી અને સરકારી નોકરીઓમાં 33 ટકા અનામત આપવાનું વચન આપ્યું છે.

ચૂંટણી પહેલા મહિલા અનામતનો દાવ

ચૂંટણી પહેલાં કેન્દ્ર સરકારે સંસદનું વિશેષ સત્ર બોલાવ્યું. તેમાં મહિલા અનામતને ઝડપથી લાગુ કરવા માટે 3 વિધેયક લાવવામાં આવ્યા. વિપક્ષે વિરોધ કર્યો અને બિલ પસાર થઈ શક્યા નહીં. ભાજપે તેને પોતાની રેલીઓમાં એવી રીતે રજૂ કર્યું કે, તેઓ મહિલાઓને ‘સત્તામાં 33 ટકા હિસ્સેદારી’ આપી રહ્યા છે. પરંતુ કોંગ્રેસ, ટીએમસી સહિતનો આખો વિપક્ષ વિરોધ કરી રહ્યો છે. મમતા બેનર્જીનાએ નેરેટિવને નબળું પાડ્યું કે ભાજપ મહિલા વિરોધી કે પુરુષ-પ્રધાન પક્ષ છે.

આઝાદી વિરુદ્ધ પ્રતિબંધ

14 એપ્રિલે પનિહાટીની રેલીમાં પીએમ મોદીએ વચન આપ્યું કે, ભાજપ સરકાર આવશે ત્યારે બંગાળની માતાઓ-બહેનોને રાત્રે 2 વાગ્યે પણ ઘરમાંથી બહાર નીકળવામાં ડર લાગશે નહીં. મમતા બેનર્જીના 12 ઓક્ટોબર 2025ના રોજ આપેલા નિવેદન પર સીધો હુમલો હતો. જેમાં તેમણે મહિલાઓને રાત્રે બહાર ન નીકળવાની સલાહ આપી હતી. ભાજપે તેને 'આઝાદી વિરુદ્ધ પ્રતિબંધ'ની લડાઈ બનાવી દીધી. સંદેશ ખાલી, આરજી કર મેડિકલ કોલેજ જેવી ઘટનાઓએ મમતા સરકારની 'મહિલા સુરક્ષા'ની છબીને અસર કરી. ભાજપે માત્ર વિરોધ પ્રદર્શન જ ન કર્યું. પરંતુ સંદેશખાલી આંદોલનનો ચહેરો બનેલી રેખા પાત્રાને હિંગલગંજ બેઠક અને આરજી કર રેપ કેસમાં પીડિતાની માતા રત્ના દેબનાથને પનિહાટી બેઠક પરથી ટિકિટ આપી.

ચૂંટણી પહેલા સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન

પશ્ચિમ બંગાળમાં કુલ મતદારોની સંખ્યા 7.66 કરોડ હતી. ચૂંટણી પહેલા સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન એટલે કે SIR થયું. જેમાં 91 લાખ મતદારોના નામ હટાવવામાં આવ્યા. હવે મતદારોની સંખ્યા ઘટીને 6.75 કરોડ રહી ગઈ. એટલે કે 11.8 ટકાનો ઘટાડો. તેનાથી ભાજપને ફાયદો થયો.

વર્ષ 2021ની બંગાળ ચૂંટણીમાં 140થી વધુ બેઠકો પર જીતનો તફાવત 1000 થી 5000ની વચ્ચે હતો. ઘણી બેઠકો પર આ તફાવત કરતાં વધુ મત કપાઈ ગયા છે. સૌથી વધુ નામ મુર્શિદાબાદ, માલદા અને ઉત્તર 24 પરગણા જેવા જિલ્લામાંથી કાપવામાં આવ્યા. જે મુસ્લિમ બહુમતીવાળા છે અને ટીએમસીના મજબૂત ગઢ માનવામાં આવે છે. ભાજપે મતદાર યાદીમાંથી હટાવવામાં આવેલા 91 લાખ નામોને 'ગેરકાયદે ઘૂસણખોરો' અને 'બ્લેક વોટ્સ' તરીકે રજૂ કર્યા.

ભાજપે સરહદ પારથી આવેલા ઘૂસણખોરોને હટાવવા 'શુદ્ધિકરણ અભિયાન' હાથ ધર્યું. જેમને ટીએમસીએ પોતાની વોટ બેંક બનાવવા માટે સંરક્ષણ આપ્યું હતું. ભાજપે સરહદી જિલ્લાઓ મુર્શિદાબાદ, માલદા, ઉત્તર 24 પરગણાના ડેટા રજૂ કરી દાવો કર્યો કે અહીં હિંદુઓની સંખ્યા ઘટી રહી છે. કારણ કે ટીએમસી ગેરકાયદે પ્રવાસીઓને જમીન અને નાગરિકતા આપી રહી છે.

TMCએ 74 ધારાસભ્યોની ટિકિટ કાપીને છબી સુધારવાનો પ્રયાસ કર્યો. પરંતુ ભાજપનો તર્ક છે કે જો ધારાસભ્યો સાચા હતા તો ટિકિટ કેમ કાપવામાં આવી? અને જો ખોટા હતા તો 15 વર્ષ સુધી તેમને સંરક્ષણ કેમ આપ્યું? ભાજપ 15 વર્ષની એન્ટી-ઇન્કમ્બન્સીના કારણે TMCના વોટ શેરમાં ફક્ત 3-5 ટકાનો પણ ઘટાડો કરી મોટી લીડ મેળવી.

લાખો યુવા મતદારોએ ફક્ત મમતા બેનર્જીનું શાસન જોયું છે. ડિજિટલ યુગનો યુવા 'લક્ષ્મીર ભંડાર' જેવી યોજનાઓથી આગળ વધીને 'રોજગાર' અને 'ઔદ્યોગિકીકરણ'ની વાત કરી રહ્યો છે. ભાજપનું 'ડબલ એન્જિન' અને 'સોનાર બાંગ્લા'નું નેરેટિવ યુવા વર્ગને વિશ્વાસ અપાવવામાં સફળ રહેતાં સતત 15 વર્ષના દીદીના શાસનને બદલવામાં ભાજપ સફળ રહ્યું છે. 2021ની હારમાંથી બોધપાઠ લઈને ભાજપે 2026ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં 'બૂથ જીતવા' પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું.

પશ્ચિમ બંગાળનો રાજકીય ઇતિહાસ

પશ્ચિમ બંગાળમાં ભૂતકાળમાં કોંગ્રેસ અને ડાબેરીઓનું શાસન રહ્યું છે. મમતા બેનર્જીનો તૃણમુલ કોંગ્રેસ પક્ષ છેલ્લા 15 વર્ષથી સત્તામાં છે. પશ્ચિમ બંગાળમાં ભાજપની નવી સરકાર રચાય તે પહેલાં જાણો કે કયા પક્ષે અહીં કેટલો સમય શાસન કર્યું.

1977 સુધી કોંગ્રેસનું શાસન

સ્વતંત્રતા પછીના સમયગાળામાં કોંગ્રેસનું પશ્ચિમ બંગાળ પર પ્રભુત્વ હતું. 1952માં પ્રથમ વિધાનસભા ચૂંટણીથી લઈને 1977 સુધી કોંગ્રેસે સરકારો બનાવી અને બંગાળના રાજકારણ પર પકડ જાળવી રાખી. આ સમયગાળા દરમિયાન રાજકીય અસ્થિરતા અને ટૂંકા ગાળાની સરકારો પણ જોવા મળી.

ડાબેરીઓનું 34 વર્ષ સુધી શાસન

વર્ષ 1977માં મોટો ફેરફાર આવ્યો. CPI(M)ના નેતૃત્વ હેઠળ ડાબેરીઓ સત્તામાં આવ્યા. જ્યોતિ બસુ અને પછી બુદ્ધદેવ ભટ્ટાચાર્યના નેતૃત્વમાં ડાબેરી સરકારે સતત 34 વર્ષ સુધી પશ્ચિમ બંગાળમાં શાસન કર્યું. દેશના કોઈપણ રાજ્યમાં સૌથી લાંબા સમય સુધી ચૂંટાયેલું શાસન હતું.

ટીએમસીએ ડાબેરીઓના ગઢને તોડ્યો

વર્ષ 2011માં પશ્ચિમ બંગાળના રાજકારણમાં ઐતિહાસિક વળાંક આવ્યો. મમતા બેનરજીની ટીએમસીએ ડાબેરીઓના ગઢને ધરાશાયી કર્યો. મમતા બેનર્જીના નેતૃત્વમાં ટીએમસીએ બંગાળમાં સત્તા સંભાળ્યા બાદ સતત 15 વર્ષ સુધી દબદબો જાળવી રાખ્યો.

ભાજપે બંગાળમાં જનાધાર મજબૂત કર્યો

છેલ્લાં એક દાયકા દરમિયાન ભાજપે પશ્ચિમ બંગાળમાં ઝડપથી પોતાનો પક્ષ મજબૂત કર્યો. છેલ્લી બે ચૂંટણી દરમિયાન ભાજપ મુખ્ય વિપક્ષ તરીકે ઉભરી આવ્યો. જેના કારણે ટીએમસી અને ભાજપ વચ્ચે સ્પર્ધા વધુ રસપ્રદ બની. પશ્ચિમ બંગાળમાં આજથી નવો રાજકીય અધ્યાય શરૂ થયો છે.