મીનાક્ષી નટરાજનની અરજી સુપ્રીમકોર્ટે ફગાવી

Rajya Sabha Election : રાજ્યસભા ચૂંટણી પહેલા કોંગ્રેસ નેતા મીનાક્ષી નટરાજનને સુપ્રીમ કોર્ટ તરફથી મોટો ઝટકો લાગ્યો છે. સુપ્રીમ કોર્ટે આ મામલે સુનાવણી કરતા મીનાક્ષી નટરાજનની અરજીને ફગાવી દીધી છે અને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે અદાલત ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં દખલ ન કરી શકે. સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું કે, એકવાર ચૂંટણી પ્રક્રિયા શરૂ થઈ ગયા પછી ન્યાયિક હસ્તક્ષેપની મર્યાદાઓ નક્કી હોય છે અને આ તબક્કે કોર્ટ દરમિયાનગીરી કરી શકે નહીં. સુપ્રીમ કોર્ટના આ ચુકાદાથી ચૂંટણી પ્રક્રિયા ચાલુ રાખવાનો માર્ગ સાફ થઈ ગયો છે.

સુપ્રીમ કોર્ટે શું કહ્યું?
ન્યાયમૂર્તિ પ્રશાંત કુમાર મિશ્રા અને ન્યાયમૂર્તિ અતુલ એસ. ચાંદુરકરની બેન્ચે જણાવ્યું હતું કે એકવાર રિટર્નિંગ ઓફિસર દ્વારા ઉમેદવારનું નામાંકન નકારી કાઢવામાં આવે, ત્યારબાદ તેનો ઉપાય સામાન્ય રીતે ચૂંટણી પંચ અથવા ચૂંટણી અરજી (Election Petition) દ્વારા જ ઉપલબ્ધ હોય છે. કોર્ટે નટરાજનના વકીલને એવો કોઈ ચુકાદો રજૂ કરવા પણ કહ્યું હતો જેમાં સુપ્રીમ કોર્ટે આવી સ્થિતિમાં ચૂંટણી પ્રક્રિયા દરમિયાન સીધી દખલ કરી હોય.

કોંગ્રેસ તરફથી શું દલીલ કરવામાં આવી?
મીનાક્ષી નટરાજન તરફથી વરિષ્ઠ વકીલ અભિષેક સિંઘવી (Abhishek Singhvi)એ દલીલ કરી હતી કે કાયદા મુજબ માત્ર 2 વર્ષ કે તેથી વધુ સજાને પાત્ર અને જેમાં આરોપો ઘડાઈ ચૂક્યા હોય તેવા ફોજદારી કેસો (Criminal Cases)નો જ ખુલાસો કરવો જરૂરી છે. તેમણે જણાવ્યું કે નટરાજન સામેના કેસમાં માત્ર સમન્સ (Summons) જારી કરવામાં આવ્યા હતા અને આરોપો હજુ ઘડાયા નહોતા, તેથી ઉમેદવારી રદ કરવાનો નિર્ણય ગેરકાયદેસર અને મનસ્વી હતો. તેમણે વધુમાં દલીલ કરી હતી કે અરજીનો હેતુ ચૂંટણીમાં અવરોધ ઊભો કરવાનો નહોતો, પરંતુ ચૂંટણીને ન્યાયી (Fair) અને પારદર્શક (Transparent) રીતે પૂર્ણ કરાવવાનો હતો. આ માટે તેમણે એમ.એસ. ગિલ (M.S. Gill) અને અશોક કુમાર (Ashok Kumar) કેસોના ચુકાદાઓનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો.

રિટર્નિંગ ઓફિસરે કેમ રદ કર્યું નામાંકન?
સુપ્રીમ કોર્ટે આદેશ સંભળાવતા કહ્યું કે અમે તમામ દલીલો પર ધ્યાન આપ્યું છે. અરજીકર્તા તરફથી જણાવવામાં આવ્યું હતું કે, રિટર્નિંગ ઓફિસરે એવો આદેશ આપ્યો છે કે અરજીકર્તાએ અધૂરું ફોર્મ ભર્યું છે અને પોતાની સામે ચાલી રહેલા ફરિયાદ કેસની વિગતો આપી નથી. આદેશમાં એવું પણ કહેવાયું છે કે અરજીકર્તાએ આ મામલે લેખિત દલીલો રજૂ કરી હતી, તેથી તેમને કેસની પૂરી જાણકારી હતી.અરજીકર્તાએ ROના આદેશ વિરુદ્ધ ચૂંટણી પંચનો સંપર્ક કર્યો હતો. પરંતુ લેખિત અરજી આપવા છતાં અને 10 જૂનના રોજ સમગ્ર ચૂંટણી પંચ સમક્ષ રૂબરૂ હાજર રહીને દલીલો રજૂ કરવા છતાં પંચ દ્વારા કોઈ આદેશ પસાર કરવામાં આવ્યો નહોતો.

નામાંકન રદ કરવું એ સ્પષ્ટપણે ગેરકાનૂની અને મનસ્વી છે.
અરજીકર્તા તરફથી શરૂઆતમાં જ કહેવામાં આવ્યું હતું કે બંધારણની કલમ 329(b) હેઠળનો પ્રતિબંધ અહીં લાગુ પડતો નથી, કારણ કે તેઓ ચૂંટણી પ્રક્રિયાને નિષ્પક્ષ અને પારદર્શી રીતે પૂરી કરાવવા માંગે છે. અરજી કરવાનો હેતુ ચૂંટણીમાં અવરોધ ઊભો કરવાનો નથી. આ કેસમાં પીપલ્સ રિપ્રેઝન્ટેશન એક્ટની કલમ 33A નો પણ ઉલ્લેખ કરાયો છે, જે અંતર્ગત કાયદામાં એવા પડતર કેસની માહિતી આપવી જરૂરી છે જેમાં 2 વર્ષથી વધુની સજાની જોગવાઈ હોય અને આરોપો નક્કી થઈ ચૂક્યા હોય. અરજીકર્તાની દલીલ હતી કે આ કેસમાં હજુ આરોપો નક્કી થવાના બાકી છે અને કોર્ટે તેની નોંધ  પણ લીધી નથી, તેથી નામાંકન રદ કરવું એ સ્પષ્ટપણે ગેરકાનૂની અને મનસ્વી છે.

સુપ્રીમ કોર્ટે અરજી કેમ ફગાવી?
બીજી તરફ,ચૂંટણી પંચ તરફથી હાજર રહેલા વરિષ્ઠ વકીલ દામા શેષાદ્રી નાયડુ, મુકુલ રોહતગી અને મધ્ય પ્રદેશ સરકાર વતી સોલિસિટર જનરલ (SG) તુષાર મહેતાએ આ અરજીની માંગણીઓનો વિરોધ કરવાની સાથે તે સુનાવણીને યોગ્ય ન હોવાની દલીલ કરી હતી.તેમણે દલીલ કરી કે, ચૂંટણી લડવાનો અધિકાર એ એક વૈધાનિક અધિકાર છે અને ભારતના બંધારણની કલમ 32 હેઠળ આ અરજી દાખલ ન કરી શકાય કારણ કે કોઈ મૂળભૂત અધિકારનું ઉલ્લંઘન થયું નથી. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે આ કાયદો સુસ્થાપિત છે કે જ્યારે ચૂંટણીમાં કોઈ પ્રસ્તાવિત ઉમેદવારનું નામાંકન ગમે તે આધાર પર રદ કરવામાં આવે, ત્યારે એકમાત્ર ઉપાય ચૂંટણી અરજી દાખલ કરવાનો જ રહે છે. હાઈકોર્ટ કે સુપ્રીમ કોર્ટ કલમ 226 કે કલમ 32 હેઠળ આ તબક્કે આ બાબત પર વિચાર ન કરી શકે.

કોર્ટે જણાવ્યું કે ફોર્મ 26 હેઠળ માહિતી આપવાની જરૂરિયાત કાનૂની જોગવાઈ અને 'ચૂંટણી સંચાલન નિયમો 1961' ના નિયમ 4A હેઠળ દર્શાવવામાં આવી છે. આ નિયમ કહે છે કે ઉમેદવાર અથવા પ્રસ્તાવકે ઉમેદવાર દ્વારા સોગંદનામું (ફોર્મ 26 હેઠળ) પણ જમા કરાવવું પડશે. ફોર્મ ૨૬ માં અલગ-અલગ પ્રકારની માહિતી હોય છે જે ઉમેદવારે જાહેર કરવી અનિવાર્ય છે.

ભાજપ ઉમેદવાર બિનહરીફ ચૂંટાયા
મીનાક્ષી નટરાજનનું નામાંકન રદ થતાં મધ્યપ્રદેશની ત્રીજી રાજ્યસભા બેઠક માટેની ચૂંટણી સ્પર્ધાનો અંત આવી ગયો હતો. પરિણામે ભાજપના ઉમેદવાર મહેશ કેવટ બિનહરીફ (Unopposed) ચૂંટાઈ આવ્યા હતા. આ ઘટનાને કોંગ્રેસ માટે મોટો રાજકીય આંચકો માનવામાં આવી રહ્યો છે. સુપ્રીમ કોર્ટના આ નિર્ણયથી હવે સ્પષ્ટ થઈ ગયું છે કે ચૂંટણી પ્રક્રિયા શરૂ થયા બાદ કોર્ટ સામાન્ય રીતે તેમાં દખલ કરતી નથી અને ઉમેદવારોને કાયદાકીય રીતે ઉપલબ્ધ અન્ય વિકલ્પોનો જ સહારો લેવો પડે છે.