એક તરફ કોંગ્રેસ, બીજી તરફ CJP... જ્ઞાનેશ કુમાર સામે કેમ વધ્યું દબાણ?

Gyanesh Kumar CEC Resignation Demand: SIR વિવાદ હવે માત્ર ચૂંટણી પંચની કામગીરી સુધી સીમિત રહ્યો નથી, પરંતુ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર સામે રાજકીય ઘેરાબંધીમાં ફેરવાઈ રહ્યો છે. મતદાર યાદીઓની Special Intensive Revision એટલે કે SIRને લઈને ચૂંટણી પંચના બે કમિશનરો દ્વારા છેલ્લા 10 મહિનામાં અનેક વખત વાંધા નોંધાવાયા હોવાના અહેવાલ બાદ કોંગ્રેસે જ્ઞાનેશ કુમારના રાજીનામા અને ધરપકડની માંગ સાથે દેશવ્યાપી આંદોલનની જાહેરાત કરી છે. બીજી તરફ CJPએ પણ જ્ઞાનેશ કુમારને 48 કલાકમાં રાજીનામું આપવા અલ્ટીમેટમ આપ્યું છે અને માંગણીઓ નહીં સ્વીકારાય તો દેશવ્યાપી આંદોલનની ચેતવણી આપી છે.

કોંગ્રેસનું એલાન: 25 સપ્ટેમ્બરે રાજ્ય સ્તરે, 28 સપ્ટેમ્બરે જિલ્લા સ્તરે વિરોધ
કોંગ્રેસ મહાસચિવ કેસી વેણુગોપાલે જણાવ્યું છે કે 25 સપ્ટેમ્બરે તમામ રાજ્ય કોંગ્રેસ સમિતિઓને પોતાના રાજ્ય ચૂંટણી પંચ કાર્યાલય તરફ વિરોધ કૂચ કરવાનો નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો છે. ત્યારબાદ 28 સપ્ટેમ્બરે જિલ્લા કોંગ્રેસ સમિતિઓ જિલ્લા કલેક્ટર કચેરીઓ તરફ કૂચ કરશે. કોંગ્રેસનું કહેવું છે કે જ્યાં સુધી તેની માંગણીઓ પર કાર્યવાહી નહીં થાય ત્યાં સુધી આંદોલન ચાલુ રહેશે. કોંગ્રેસે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારને હટાવવાની સાથે તેમની ધરપકડની પણ માંગ કરી છે. પાર્ટીએ જ્ઞાનેશ કુમારના કાર્યકાળ દરમિયાન લેવાયેલા નિર્ણયો અને મતદાર યાદીમાં થયેલા ફેરફારોની સ્વતંત્ર અને વ્યાપક સમીક્ષાની માંગ કરી છે.

કોંગ્રેસનો આ વિરોધ એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે ચૂંટણી પંચની આંતરિક પ્રક્રિયા અંગેનો એક અહેવાલ સામે આવ્યો છે. The Indian Expressના અહેવાલ મુજબ, ચૂંટણી કમિશનર સુખબીર સિંહ સંધુ અને વિવેક જોશીએ છેલ્લા 10 મહિનામાં SIR તથા મતદાર યાદી સંબંધિત મુદ્દાઓ પર ઓછામાં ઓછા 14 વખત ઔપચારિક વાંધા નોંધાવ્યા હતા. અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે કેટલાક વાંધાઓમાં નિર્ણયો તેમની જાણકારી અથવા મંજૂરી વિના લેવાયા હોવાની ફરિયાદ કરવામાં આવી હતી.

ફોર્મ-6થી લઈને મતદાર ડેટા સુધી સવાલ
વિવાદનો એક મહત્વનો મુદ્દો નવા મતદારો માટેના Form-6માં કરવામાં આવેલા ફેરફારનો છે. The Indian Expressના અહેવાલ મુજબ, ફોર્મમાં SIR સંબંધિત પ્રશ્ન ઉમેરવામાં આવ્યો હતો. બંને ચૂંટણી કમિશનરોએ આ ફેરફાર અંગે વાંધો નોંધાવ્યો હતો અને નિયમોમાં ફેરફાર કર્યા વિના વૈધાનિક ફોર્મમાં ફેરફાર અંગે પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા હતા. આ ઉપરાંત મતદાર યાદીના ડેટાની ઍક્સેસ અને તેના સંચાલનને લઈને પણ વાંધા નોંધાયા હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે. અહેવાલ મુજબ, બંને કમિશનરોએ મતદાર ડેટાના ધીમે ધીમે કેન્દ્રીકરણ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી.

ચૂંટણી પંચનો જવાબ શું?
આ તમામ વિવાદ વચ્ચે ચૂંટણી પંચે આંતરિક મતભેદોને લઈને અલગ વલણ રજૂ કર્યું છે. પંચે 14 વાંધાઓ અને સંબંધિત રેકોર્ડના અસ્તિત્વને નકાર્યું નથી, પરંતુ કહ્યું છે કે અલગ-અલગ મંતવ્યો, લેખિત નોંધો અને આંતરિક તપાસ નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયાનો સામાન્ય ભાગ છે. ચૂંટણી પંચે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે SIR સહિતના નિર્ણયો કમિશનની સામૂહિક પ્રક્રિયા હેઠળ લેવામાં આવ્યા છે અને નિર્ણયોમાં સહમતી હતી.

CJPનું 48 કલાકનું અલ્ટીમેટમ
આ વિવાદ વચ્ચે CJP એટલે કે Cockroach Janta Partyએ પણ જ્ઞાનેશ કુમાર સામે મોરચો ખોલ્યો છે. CJPના સ્થાપક અભિજીત દિપકેએ પ્રેસ કોન્ફરન્સ કરીને જ્ઞાનેશ કુમારને 48 કલાકમાં રાજીનામું આપવા અલ્ટીમેટમ આપ્યું છે. પાર્ટીએ કહ્યું છે કે જો રાજીનામું નહીં આપવામાં આવે તો દેશવ્યાપી આંદોલન શરૂ કરવામાં આવશે. CJPએ પોતાના પ્રસ્તાવિત આંદોલનને ‘Jantar Mantar 2’ની તર્જ પર કરવાની વાત કરી છે. CJPએ SIR તાત્કાલિક રોકવાની અને આગામી ચૂંટણીઓ સ્થગિત કરવાની માંગ પણ કરી છે. પાર્ટીએ સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ SIR સંબંધિત તમામ ફાઇલો પોતાની કસ્ટડીમાં લેવાની માંગ કરી છે, જેથી કોઈ દસ્તાવેજ નષ્ટ ન થઈ શકે.

CJPના વધુ ગંભીર આરોપો
CJPના અભિજીત દિપકેએ જ્ઞાનેશ કુમાર સામે અત્યંત તીખા આરોપો લગાવ્યા છે. તેમના દાવા મુજબ, જ્ઞાનેશ કુમારના મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર બન્યા બાદથી ચૂંટણીના પરિણામો અગાઉથી નક્કી થઈ રહ્યા છે અને ચૂંટણી પંચની કામગીરી મતદારના મતાધિકારને અસર કરી રહી છે. CJPએ દેશભરમાં 13 કરોડ મતદારોના નામ દૂર કરાયા હોવાનો પણ આરોપ લગાવ્યો છે. CJPએ મહારાષ્ટ્ર, દિલ્હી અને પશ્ચિમ બંગાળના મતદાર રોલને લઈને પણ ગંભીર આરોપો લગાવ્યા છે. પાર્ટીએ દાવો કર્યો છે કે મતદારોના નામ હટાવવાની પ્રક્રિયા કોઈ ચોક્કસ રાજકીય પક્ષને ફાયદો પહોંચાડવા માટે કરવામાં આવી રહી છે.

‘પ્રોક્સી પાર્ટીઓ’ અને વોટ ડાયવર્ઝનનો પણ આરોપ
CJPના અભિજીત દિપકેએ 2024ની લોકસભા ચૂંટણી દરમિયાન ‘વોટ ડાયવર્ઝન’ની રણનીતિ અપનાવાઈ હોવાનો આરોપ પણ લગાવ્યો છે. તેમના દાવા મુજબ, સ્ટાલિન, મમતા બેનર્જી, અરવિંદ કેજરીવાલ અને પિનરાઈ વિજયન જેવા પ્રાદેશિક નેતાઓના મતવિસ્તારોમાં ‘પ્રોક્સી પાર્ટીઓ’ ઊભી કરીને વોટ કાપવામાં આવ્યા હતા. તેમણે એવો પણ આરોપ લગાવ્યો કે બળવાખોર જૂથોને પ્રાદેશિક પક્ષોના પ્રતીકો અને ભંડોળ આપવામાં આવ્યા હતા. 

હવે જ્ઞાનેશ કુમાર સામે બે મોરચા
SIRને લઈને શરૂ થયેલો વિવાદ હવે જ્ઞાનેશ કુમાર સામે સીધા રાજકીય આંદોલનમાં બદલાઈ રહ્યો છે. એક તરફ દેશની મુખ્ય વિપક્ષી પાર્ટી કોંગ્રેસે 25 સપ્ટેમ્બરથી રાજ્ય સ્તરે અને 28 સપ્ટેમ્બરથી જિલ્લા સ્તરે વિરોધ પ્રદર્શનનું એલાન કર્યું છે. બીજી તરફ CJPએ 48 કલાકનું અલ્ટીમેટમ આપીને દેશવ્યાપી આંદોલનની ચેતવણી આપી છે. એક તરફ બે ચૂંટણી કમિશનરોના વાંધાઓને લઈને ગંભીર સવાલો ઉઠી રહ્યા છે, તો બીજી તરફ ચૂંટણી પંચનું કહેવું છે કે અલગ મત એ સંસ્થાની નિર્ણય પ્રક્રિયાનો સામાન્ય હિસ્સો છે અને SIR અંગેના નિર્ણયો સામૂહિક રીતે લેવાયા છે. આથી હવે નજર 25 સપ્ટેમ્બરના કોંગ્રેસના દેશવ્યાપી વિરોધ પર અને CJPના 48 કલાકના અલ્ટીમેટમ બાદના આગામી પગલાં પર રહેશે. સાથે જ SIRને લઈને ચૂંટણી પંચની અંદર નોંધાયેલા વાંધાઓ, મતદાર યાદીમાં થયેલા ફેરફારો અને સમગ્ર પ્રક્રિયા અંગે ઉઠેલા સવાલોનો જવાબ આગામી દિવસોમાં આ વિવાદની દિશા નક્કી કરશે.