સોનિયા ગાંધીના મતદાર યાદી કેસથી SIR પર સવાલ: VVIPને જ નોટિસ તો સામાન્ય મતદારનું શું?

Delhi SIR Voter List VVIP Notice: દિલ્હીમાં મતદાર યાદી અને તેની ચકાસણીને લઈને એક પછી એક એવા મુદ્દા સામે આવી રહ્યા છે, જેણે સમગ્ર SIR પ્રક્રિયા પર ચર્ચા તેજ કરી છે. એક તરફ કોંગ્રેસ નેતા સોનિયા ગાંધીના મતદાર યાદીમાં નામ સામેલ થવા અંગેના કેસમાં દિલ્હીની કોર્ટે મેજિસ્ટ્રેટનો અગાઉનો આદેશ રદ કરીને મામલાની નવેસરથી સુનાવણી કરવાનો આદેશ આપ્યો છે, તો બીજી તરફ ચાલી રહેલી Special Intensive Revision (SIR) પ્રક્રિયામાં દેશના અનેક VVIP અને જાણીતા લોકોના મતદાર રેકોર્ડમાં વિસંગતતા સામે આવી છે અને તેમને નોટિસ આપવામાં આવી રહી છે.

સોનિયા ગાંધીના કેસમાં શું થયું?
દિલ્હીની રાઉઝ એવન્યુ કોર્ટમાં સોનિયા ગાંધીના મતદાર યાદીમાં નામ સામેલ થવા અંગેની ફરિયાદનો મામલો ફરી ચર્ચામાં આવ્યો છે. ફરિયાદકર્તા વકીલ વિકાસ ત્રિપાઠીએ આરોપ મૂક્યો હતો કે સોનિયા ગાંધીનું નામ 1980માં મતદાર યાદીમાં સામેલ થયું હતું, જ્યારે તેમણે 1983માં ભારતીય નાગરિકતા મેળવી હતી. મેજિસ્ટ્રેટે સપ્ટેમ્બર 2025માં આ ફરિયાદની તપાસનો ઇનકાર કર્યો હતો. આ આદેશ સામે ત્રિપાઠીએ કોર્ટમાં અરજી કરી હતી. હવે સ્પેશિયલ જજ વિશાલ ગોગણેએ મેજિસ્ટ્રેટનો આદેશ રદ કરીને મામલો ફરી મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ મોકલ્યો છે. કોર્ટે કહ્યું કે અગાઉના આદેશમાં યોગ્ય કાનૂની પ્રક્રિયાનું પાલન થયું નહોતું અને પોલીસનો પક્ષ તથા સ્ટેટસ રિપોર્ટ મેળવવામાં આવ્યો નહોતો. હવે ફરિયાદ પર નવેસરથી દલીલો સાંભળીને કારણસભર આદેશ આપવાનો રહેશે. કેસની આગામી સુનાવણી 29 સપ્ટેમ્બરે થવાની છે. જોકે અહીં એક મહત્વની બાબત છે—કોર્ટે સોનિયા ગાંધી સામે કોઈ ગુનો સાબિત કર્યો નથી. કોર્ટે માત્ર અગાઉનો આદેશ રદ કરીને ફરિયાદ પર કાયદા મુજબ નવેસરથી વિચાર કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે.

હવે SIRમાં VVIPની પણ ‘કસોટી’
સોનિયા ગાંધીના મતદાર યાદી કેસની વચ્ચે દિલ્હીમાં ચાલી રહેલી SIR પ્રક્રિયામાં પણ મતદાર રેકોર્ડની ચકાસણીને લઈને મોટા નામો સામે આવી રહ્યા છે. પૂર્વ નાયબ વડાપ્રધાન લાલકૃષ્ણ અડવાણી, વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકર, પૂર્વ ઉપરાષ્ટ્રપતિ જગદીપ ધનખર અને ચૂંટણી કમિશનર એસ.એસ. સંધુ સહિત અનેક જાણીતા લોકોને મતદાર વિગતોમાં વિસંગતતા માટે નોટિસ આપવામાં આવી છે. અડવાણી પરિવારના કેટલાક સભ્યોના વર્તમાન મતદાર રેકોર્ડ 2002ની અગાઉની SIR યાદી સાથે મેચ ન થયા હોવાનું સામે આવ્યું છે. એસ. જયશંકર અને તેમના પત્ની ક્યોકો જયશંકરનું નામ પણ ‘Unmapped with Last SIR’ શ્રેણીમાં આવ્યું છે. પૂર્વ નાયબ મુખ્યમંત્રી મનીષ સિસોદિયા અને તેમના પરિવારને પણ નોટિસ મળી છે. અરવિંદ કેજરીવાલ, કપિલ સિબ્બલ, વિદેશ સચિવ વિક્રમ મિશ્રી, પૂર્વ આર્મી ચીફ જનરલ ઉપેન્દ્ર દ્વિવેદી અને CBI ડિરેક્ટર પ્રવીણ સૂદ સહિતના નામો પણ ચકાસણીના દાયરામાં આવ્યા છે.

33 લાખથી વધુ મતદારોને નોટિસ
આ માત્ર થોડા VVIP નામોની વાત નથી. દિલ્હીમાં 97 લાખથી વધુ મતદારોની ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદી બહાર પાડવામાં આવ્યા બાદ આશરે 33.13 લાખ મતદારોના ગણતરી ફોર્મમાં વિસંગતતા નોંધાઈ છે. 19 સપ્ટેમ્બર સુધીમાં 31.63 લાખથી વધુ નોટિસ મોકલાઈ હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે. મોટા ભાગની વિસંગતતા વર્તમાન મતદાર વિગતો અને 2002ની SIR યાદી વચ્ચે મેચ ન થવા સાથે જોડાયેલી છે. અને અહીંથી સૌથી મોટો સવાલ સામાન્ય મતદારનો છે. જ્યારે પૂર્વ નાયબ વડાપ્રધાન, કેન્દ્રીય મંત્રી, પૂર્વ ઉપરાષ્ટ્રપતિ, ચૂંટણી વ્યવસ્થા સાથે જોડાયેલા અધિકારીઓ અને મોટા રાજકીય નેતાઓના રેકોર્ડમાં પણ નામ, ઉંમર, પરિવારની વિગતો અથવા જૂના મતદાર રેકોર્ડ સાથે મેચિંગ જેવી સમસ્યાઓ સામે આવી રહી છે, ત્યારે સામાન્ય મતદાર માટે આ પ્રક્રિયા કેટલી સરળ રહેશે? સામાન્ય માણસ પાસે જૂના દસ્તાવેજો ક્યાં હશે? 2002ની મતદાર યાદીમાં પોતાનું કે પરિવારનું નામ શોધવું કેટલું સરળ હશે? નામમાં નાનો ફેરફાર, સરનામું બદલાયું હોય અથવા પરિવારના સભ્યોના રેકોર્ડમાં તફાવત હોય તો તે કેવી રીતે સાબિત કરશે કે તેની મતદાર ઓળખ સાચી છે?

નોટિસ એટલે નામ કપાઈ ગયું નથી
અહીં ચૂંટણી તંત્રની સ્પષ્ટતા પણ એટલી જ મહત્વની છે. SIRની નોટિસ મળવાનો અર્થ આપમેળે મતદાર યાદીમાંથી નામ કાઢી નાખવું નથી. નોટિસ મેળવનાર મતદારને પોતાનો પક્ષ રજૂ કરવાની અને જરૂરી દસ્તાવેજો રજૂ કરવાની તક આપવામાં આવે છે. ચકાસણી બાદ યોગ્ય રેકોર્ડને અંતિમ મતદાર યાદીમાં માન્ય કરવામાં આવશે. એટલે હાલનો મુદ્દો ‘નામ કપાશે કે નહીં’ કરતાં વધુ મોટો છે—મુદ્દો એ છે કે લાખો સામાન્ય મતદારો આ ચકાસણી પ્રક્રિયામાં પોતાના મતાધિકાર સાથે જોડાયેલા દસ્તાવેજો અને જૂના રેકોર્ડ કેવી રીતે સાબિત કરશે? VVIP સુધી પહોંચેલી નોટિસ હવે સામાન્ય મતદાર માટે ચેતવણી સમાન સવાલ ઊભો કરે છે. કારણ કે મોટા નામો પાસે દસ્તાવેજો મેળવવાના સાધનો, કાનૂની સલાહ અને પ્રક્રિયા સમજવા માટેની વ્યવસ્થા ઉપલબ્ધ હોય છે. પરંતુ જે સામાન્ય મતદાર પાસે વર્ષો જૂનો દસ્તાવેજ નથી, નામમાં નાનો તફાવત છે અથવા 2002ના રેકોર્ડ સાથે પોતાનું નામ મેચ કરાવવું મુશ્કેલ છે, તેની સ્થિતિ શું હશે? SIRનો હેતુ મતદાર યાદીને વધુ ચોક્કસ અને અપડેટ કરવાનો છે. પરંતુ આ પ્રક્રિયા આગળ વધે તેમ એક બાબત સૌથી મહત્વની રહેશે—ચકાસણી દરમિયાન સામાન્ય મતદારને પોતાનો પક્ષ રજૂ કરવા માટે કેટલી સરળ, સ્પષ્ટ અને વ્યવહારુ તક મળે છે. કારણ કે સવાલ હવે માત્ર સોનિયા ગાંધીના મતદાર યાદી કેસનો નથી. સવાલ એ પણ છે કે જ્યારે VVIPના મતદાર રેકોર્ડ સુધી તપાસની પ્રક્રિયા પહોંચી શકે છે, ત્યારે દેશના સામાન્ય મતદાર માટે SIRની આ કસોટી કેટલી મોટી સાબિત થશે?