DIVYA SINGH
Kolkata
On June 24, amidst growing controversy, President Droupadi Murmu appointed Bhartruhari Mahtab, a BJP member and seven-time MP, as the 'Speaker Pro-tem' for the newly formed 18th Lok Sabha. His role includes overseeing the Lok Sabha proceedings on June 24 and 25 as newly elected members take oath, and on June 26, he will preside over the House for the election of the new Speaker. Mahtab and a panel of chairpersons were chosen by the President on June 20 for these responsibilities.
However, the appointment sparked protests from leaders of the INDIA bloc inside the Parliament premises in Delhi. Congress leaders Sonia Gandhi, Rahul Gandhi, and Mallikarjun Kharge were among those protesting, holding copies of the Constitution. They criticized the appointment process, advocating instead for K Suresh, highlighting his candidacy as a significant moment for the Dalit community in India.
Akhilesh Yadav, Dimple Yadav, and other Samajwadi Party MPs also joined the protest, emphasizing the need to uphold constitutional values. Trinamool Congress leaders Sudip Bandhopadhyay, Kalyan Banerjee, and Sougata Roy accused the Modi government of violating the Constitution with the appointment, citing procedural irregularities and unilateral decisions.
In response, Union Minister Sukanta Majumdar defended Mahtab's appointment, citing his seniority and parliamentary experience. He criticized the opposition's objections, noting that demands for K. Suresh were contentious given past breaches of parliamentary conventions by the Congress.
The protests underscored deep divisions over parliamentary procedures and the interpretation of constitutional norms within the newly constituted Lok Sabha. The debate continues as India's political landscape adjusts to the realities of the 18th Lok Sabha.
<h4 style="margin: 0in; margin-bottom: .0001pt; mso-pagination: widow-orphan; page-break-after: auto;"><a name="_dbv6dsdqnp4t"></a>WHO IS A PRO-TEM SPEAKER?</h4>
The role of a Pro-tem Speaker, a temporary position until the Speaker of the Lok Sabha is elected, plays a crucial interim role in parliamentary proceedings in India. Although not explicitly mentioned in the Constitution, the 'Handbook on the Working of Ministry of Parliamentary Affairs' outlines the procedures for appointing and swearing in a Speaker pro tem.
This system mirrors the 'Father of the House' convention in the UK's Westminster parliamentary system, where the longest-serving member presides over the House until a Speaker is elected. The Pro-tem Speaker in India oversees essential duties during this transitional period, ensuring the smooth conduct of parliamentary affairs until a permanent Speaker is chosen.
Article 94 of the Indian Constitution stipulates that the Speaker remains in office even after the dissolution of the Lok Sabha until the first session of the newly constituted House begins. This provision ensures continuity in the administration and management of parliamentary proceedings during the transition between parliamentary terms.
The appointment of a Pro-tem Speaker is critical in maintaining parliamentary decorum and facilitating the swearing-in of newly elected members. It allows for the orderly commencement of legislative business while the process of electing a Speaker unfolds, marking a foundational aspect of India's parliamentary democracy.
<h4 style="margin: 0in; margin-bottom: .0001pt; mso-pagination: widow-orphan; page-break-after: auto;"><a name="_vurorlv80o7o"></a>WHAT HAS BEEN THE TRADITION OF PRO-TEM SPEAKER&rsquo;S APPOINTMENT?</h4>
The tradition of appointing a Pro-tem Speaker in the Indian Parliament has evolved over the years, often balancing seniority and other considerations. In the 17th Lok Sabha, Virendra Kumar was appointed as the Pro-tem Speaker by the President. This decision was based on his consecutive years of service as a Member of Parliament (MP), which made him the longest-serving MP in the house at that time. This choice was made over Maneka Gandhi, who held more cumulative years as an MP but in non-consecutive terms.

દિવ્યા સિંહ કોલકાતા 24 જૂનના રોજ, વધતા વિવાદ વચ્ચે, રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુએ ભર્તૃહરિ મહતાબ, ભાજપના સભ્ય અને સાત વખતના સાંસદને નવી રચાયેલી 18મી લોકસભા માટે 'પ્રો-ટેમ' તરીકે નિયુક્ત કર્યા. તેમની ભૂમિકામાં 24 અને 25 જૂનના રોજ નવા ચૂંટાયેલા સભ્યો શપથ લેતાં લોકસભાની કાર્યવાહી પર દેખરેખ રાખવાનો સમાવેશ થાય છે અને 26 જૂને તેઓ નવા અધ્યક્ષની ચૂંટણી માટે ગૃહની અધ્યક્ષતા કરશે. આ જવાબદારીઓ માટે 20 જૂને રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા મહતાબ અને અધ્યક્ષોની પેનલની પસંદગી કરવામાં આવી હતી. જો કે, નિમણૂકને કારણે દિલ્હીમાં સંસદ પરિસરની અંદર ભારતીય જૂથના નેતાઓ દ્વારા વિરોધ થયો હતો. કૉંગ્રેસના નેતાઓ સોનિયા ગાંધી, રાહુલ ગાંધી અને મલ્લિકાર્જુન ખડગે બંધારણની નકલો સાથે વિરોધ કરી રહેલા લોકોમાં સામેલ હતા. તેઓએ નિમણૂક પ્રક્રિયાની ટીકા કરી, તેના બદલે કે સુરેશની હિમાયત કરી, તેમની ઉમેદવારીને ભારતમાં દલિત સમુદાય માટે નોંધપાત્ર ક્ષણ તરીકે પ્રકાશિત કરી. અખિલેશ યાદવ, ડિમ્પલ યાદવ અને સમાજવાદી પાર્ટીના અન્ય સાંસદો પણ વિરોધમાં જોડાયા હતા અને બંધારણીય મૂલ્યોને જાળવી રાખવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. તૃણમૂલ કોંગ્રેસના નેતાઓ સુદીપ બંધોપાધ્યાય, કલ્યાણ બેનર્જી અને સૌગાતા રોયે મોદી સરકાર પર પ્રક્રિયાગત અનિયમિતતાઓ અને એકપક્ષીય નિર્ણયોને ટાંકીને નિમણૂક સાથે બંધારણનું ઉલ્લંઘન કરવાનો આરોપ મૂક્યો હતો. તેના જવાબમાં, કેન્દ્રીય મંત્રી સુકાંત મજુમદારે તેમની વરિષ્ઠતા અને સંસદીય અનુભવને ટાંકીને મહતાબની નિમણૂકનો બચાવ કર્યો. તેમણે વિપક્ષના વાંધાઓની ટીકા કરી, નોંધ્યું કે કોંગ્રેસ દ્વારા ભૂતકાળમાં સંસદીય સંમેલનોના ભંગને કારણે કે. સુરેશની માંગણીઓ વિવાદાસ્પદ હતી. વિરોધોએ નવી રચાયેલી લોકસભાની અંદર સંસદીય પ્રક્રિયાઓ અને બંધારણીય ધોરણોના અર્થઘટન પર ઊંડા વિભાજનને રેખાંકિત કર્યું. ભારતનું રાજકીય લેન્ડસ્કેપ 18મી લોકસભાની વાસ્તવિકતાઓને અનુરૂપ હોવાથી ચર્ચા ચાલુ રહે છે. પ્રો-ટેમ સ્પીકર કોણ છે? પ્રો-ટેમ સ્પીકરની ભૂમિકા, લોકસભાના અધ્યક્ષ ચૂંટાય ત્યાં સુધી કામચલાઉ પદ, ભારતમાં સંસદીય કાર્યવાહીમાં નિર્ણાયક વચગાળાની ભૂમિકા ભજવે છે. બંધારણમાં સ્પષ્ટપણે ઉલ્લેખિત ન હોવા છતાં, 'સંસદીય બાબતોના મંત્રાલયના કાર્ય પરની હેન્ડબુક' સ્પીકરની પ્રોટેમમાં નિમણૂક અને શપથ લેવાની પ્રક્રિયાઓની રૂપરેખા આપે છે. આ સિસ્ટમ યુકેની વેસ્ટમિન્સ્ટર સંસદીય પ્રણાલીમાં 'ફાધર ઓફ ધ હાઉસ' સંમેલનને પ્રતિબિંબિત કરે છે, જ્યાં સ્પીકર ચૂંટાય ત્યાં સુધી સૌથી વધુ સમય સુધી સેવા આપનાર સભ્ય ગૃહની અધ્યક્ષતા કરે છે. ભારતમાં પ્રો-ટેમ સ્પીકર આ સંક્રમણકાળ દરમિયાન આવશ્યક ફરજોની દેખરેખ રાખે છે, જ્યાં સુધી કાયમી સ્પીકરની પસંદગી ન થાય ત્યાં સુધી સંસદીય બાબતોનું સરળ સંચાલન સુનિશ્ચિત કરે છે. ભારતીય બંધારણના અનુચ્છેદ 94 મુજબ, લોકસભાના વિસર્જન પછી પણ નવા રચાયેલા ગૃહનું પ્રથમ સત્ર શરૂ ન થાય ત્યાં સુધી અધ્યક્ષ પદ પર રહે છે. આ જોગવાઈ સંસદીય મુદત વચ્ચેના સંક્રમણ દરમિયાન સંસદીય કાર્યવાહીના વહીવટ અને સંચાલનમાં સાતત્યની ખાતરી કરે છે. પ્રો-ટેમ સ્પીકરની નિમણૂક સંસદીય સરંજામ જાળવવા અને નવા ચૂંટાયેલા સભ્યોના શપથ ગ્રહણની સુવિધા માટે મહત્વપૂર્ણ છે. તે ભારતના સંસદીય લોકશાહીના પાયાના પાસાને ચિહ્નિત કરીને, સ્પીકરની પસંદગીની પ્રક્રિયા પ્રગટ થાય છે ત્યારે કાયદાકીય કામકાજની વ્યવસ્થિત શરૂઆત કરવાની મંજૂરી આપે છે. પ્રો-ટેમ સ્પીકરની નિમણૂકની પરંપરા શું છે? ભારતીય સંસદમાં પ્રો-ટેમ સ્પીકરની નિમણૂક કરવાની પરંપરા વર્ષોથી વિકસિત થઈ છે, જે ઘણીવાર વરિષ્ઠતા અને અન્ય બાબતોને સંતુલિત કરે છે. 17મી લોકસભામાં વીરેન્દ્ર કુમારને રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા પ્રો-ટેમ સ્પીકર તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા. આ નિર્ણય સંસદ સભ્ય (MP) તરીકેની તેમની સળંગ વર્ષોની સેવા પર આધારિત હતો, જેણે તેમને તે સમયે ગૃહમાં સૌથી વધુ સમય સુધી સેવા આપનાર સાંસદ બનાવ્યા હતા. આ પસંદગી મેનકા ગાંધી પર કરવામાં આવી હતી, જેમણે સાંસદ તરીકે વધુ સંચિત વર્ષ સંભાળ્યા હતા પરંતુ સતત બિન-સળંગ.

24 જૂનના રોજ, વધતા વિવાદ વચ્ચે, રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુએ ભર્તૃહરિ મહતાબ, ભાજપના સભ્ય અને સાત વખતના સાંસદને નવી રચાયેલી 18મી લોકસભા માટે 'પ્રો-ટેમ સ્પીકર' તરીકે નિયુક્ત કર્યા.

ભાજપના સાંસદ ભર્તૃહરિ મહતાબે પ્રો-ટેમ સ્પીકર તરીકે શપથ લીધા: પ્રો-ટેમ સ્પીકર શું છે?

दिव्या सिंह कोलकाता बढ़ते विवाद के बीच 24 जून को राष्ट्रपति द्रौपदी मुर्मू ने भाजपा सदस्य और सात बार सांसद रह चुके भर्तृहरि महताब को नवगठित 18वीं लोकसभा के लिए 'प्रोटेम स्पीकर' नियुक्त किया। उनकी भूमिका में 24 और 25 जून को नवनिर्वाचित सदस्यों के शपथ ग्रहण के दौरान लोकसभा की कार्यवाही की देखरेख करना और 26 जून को नए अध्यक्ष के चुनाव के लिए सदन की अध्यक्षता करना शामिल है। इन जिम्मेदारियों के लिए राष्ट्रपति ने 20 जून को महताब और अध्यक्षों के एक पैनल को चुना था। हालांकि, इस नियुक्ति के बाद दिल्ली में संसद परिसर के अंदर इंडिया ब्लॉक के नेताओं ने विरोध प्रदर्शन किया। कांग्रेस नेता सोनिया गांधी, राहुल गांधी और मल्लिकार्जुन खड़गे संविधान की प्रतियां लेकर विरोध प्रदर्शन करने वालों में शामिल थे। उन्होंने नियुक्ति प्रक्रिया की आलोचना की और इसके बजाय के सुरेश की वकालत की और उनकी उम्मीदवारी को भारत में दलित समुदाय के लिए एक महत्वपूर्ण क्षण बताया। अखिलेश यादव, डिंपल यादव और समाजवादी पार्टी के अन्य सांसद भी विरोध प्रदर्शन में शामिल हुए और उन्होंने संवैधानिक मूल्यों को बनाए रखने की आवश्यकता पर जोर दिया। तृणमूल कांग्रेस के नेता सुदीप बंदोपाध्याय, कल्याण बनर्जी और सौगत रॉय ने प्रक्रियागत अनियमितताओं और एकतरफा फैसलों का हवाला देते हुए मोदी सरकार पर नियुक्ति के साथ संविधान का उल्लंघन करने का आरोप लगाया। जवाब में, केंद्रीय मंत्री सुकांत मजूमदार ने महताब की नियुक्ति का बचाव करते हुए उनकी वरिष्ठता और संसदीय अनुभव का हवाला दिया। उन्होंने विपक्ष की आपत्तियों की आलोचना की और कहा कि कांग्रेस द्वारा संसदीय परंपराओं के उल्लंघन के कारण के. सुरेश की मांग विवादास्पद थी। विरोध प्रदर्शनों ने संसदीय प्रक्रियाओं और नवगठित लोकसभा के भीतर संवैधानिक मानदंडों की व्याख्या पर गहरे मतभेदों को रेखांकित किया। यह बहस जारी है क्योंकि भारत का राजनीतिक परिदृश्य 18वीं लोकसभा की वास्तविकताओं के साथ तालमेल बिठा रहा है। प्रोटेम स्पीकर कौन होता है? प्रोटेम स्पीकर की भूमिका, जो लोकसभा अध्यक्ष के निर्वाचित होने तक एक अस्थायी पद होता है, भारत में संसदीय कार्यवाही में एक महत्वपूर्ण अंतरिम भूमिका निभाता है। हालांकि संविधान में इसका स्पष्ट उल्लेख नहीं है, लेकिन 'संसदीय कार्य मंत्रालय के कामकाज पर पुस्तिका' में प्रोटेम स्पीकर की नियुक्ति और शपथ ग्रहण की प्रक्रियाओं का विवरण दिया गया है। यह प्रणाली ब्रिटेन की वेस्टमिंस्टर संसदीय प्रणाली में 'सदन के पिता' की परंपरा को दर्शाती है, जहाँ सबसे लंबे समय तक सेवा करने वाला सदस्य तब तक सदन की अध्यक्षता करता है जब तक कि अध्यक्ष का चुनाव नहीं हो जाता। भारत में प्रोटेम स्पीकर इस संक्रमण काल के दौरान आवश्यक कर्तव्यों की देखरेख करता है, जिससे स्थायी अध्यक्ष के चुने जाने तक संसदीय मामलों का सुचारू संचालन सुनिश्चित होता है। भारतीय संविधान के अनुच्छेद 94 में प्रावधान है कि लोकसभा के भंग होने के बाद भी अध्यक्ष तब तक पद पर बना रहेगा जब तक कि नवगठित सदन का पहला सत्र शुरू नहीं हो जाता। यह प्रावधान संसदीय कार्यकाल के बीच संक्रमण के दौरान संसदीय कार्यवाही के प्रशासन और प्रबंधन में निरंतरता सुनिश्चित करता है। संसदीय मर्यादा बनाए रखने और नवनिर्वाचित सदस्यों के शपथ ग्रहण को सुगम बनाने के लिए प्रोटेम स्पीकर की नियुक्ति महत्वपूर्ण है। यह विधायी कार्य को व्यवस्थित रूप से शुरू करने की अनुमति देता है जबकि अध्यक्ष के चुनाव की प्रक्रिया आगे बढ़ती है, जो भारत के संसदीय लोकतंत्र के आधारभूत पहलू को दर्शाता है। प्रोटेम स्पीकर की नियुक्ति की परंपरा क्या रही है? भारतीय संसद में प्रोटेम स्पीकर नियुक्त करने की परंपरा पिछले कुछ वर्षों में विकसित हुई है, जिसमें अक्सर वरिष्ठता और अन्य बातों को संतुलित किया जाता है। 17वीं लोकसभा में, वीरेंद्र कुमार को राष्ट्रपति द्वारा प्रोटेम स्पीकर नियुक्त किया गया था। यह निर्णय संसद सदस्य (एमपी) के रूप में उनकी लगातार सेवा के वर्षों के आधार पर लिया गया था, जिसने उन्हें उस समय सदन में सबसे लंबे समय तक सेवा देने वाला सांसद बना दिया था। यह चयन मेनका गांधी के ऊपर किया गया था, जिन्होंने एक सांसद के रूप में अधिक संचयी वर्षों तक काम किया था, लेकिन लगातार नहीं।

बढ़ते विवाद के बीच 24 जून को राष्ट्रपति द्रौपदी मुर्मू ने भाजपा सदस्य और सात बार के सांसद भर्तृहरि महताब को नवगठित 18वीं लोकसभा के लिए 'प्रोटेम स्पीकर' नियुक्त किया।

भाजपा सांसद भर्तृहरि महताब ने प्रो-टेम स्पीकर के रूप में शपथ ली: प्रो-टेम स्पीकर क्या होता है?

On June 24, Amidst growing controversy, President Droupadi Murmu appointed Bhartruhari Mahtab, a BJP member and seven-time MP, as the 'Speaker Pro-tem' for the newly formed 18th Lok Sabha.

BJP MP Bhartruhari Mahtab Sworn In as Pro-Tem Speaker: What is a Pro-Tem Speaker?

On June 24, Amidst growing controversy, President Droupadi Murmu appointed Bhartruhari Mahtab, a BJP member and seven-time MP, as the 'Speaker Pro-tem ...

June 24, 2024 | 16:36 IST