ચંદીગઢના ભારતીય દંપતી પર અમેરિકાના પ્રતિબંધો! ઈરાનના તેલ વેપારમાં એવું શું કનેક્શન સામે આવ્યું?

US Sanctions Indian Couple: ઈરાન સાથે ચાલી રહેલા તણાવ વચ્ચે અમેરિકાએ ફરી એક વખત તેહરાનના આર્થિક નેટવર્ક પર કડક કાર્યવાહી કરી છે. આ વખતે અમેરિકાના નિશાન પર ઈરાનનું તેલ પરિવહન નેટવર્ક અને તેને મદદ કરવાનો આરોપ ધરાવતા આંતરરાષ્ટ્રીય લોકો તથા કંપનીઓ છે. અમેરિકી ટ્રેઝરી ડિપાર્ટમેન્ટે ચંદીગઢના એક ભારતીય દંપતી સહિત અનેક ભારતીય નાગરિકો અને ભારત સાથે જોડાયેલી નવ કંપનીઓ સામે પ્રતિબંધોની જાહેરાત કરી છે. અમેરિકી સત્તાવાળાઓનો આરોપ છે કે આ નેટવર્ક બનાવટી દરિયાઈ નોંધણી અને પ્રમાણપત્રોના માધ્યમથી ઈરાની પેટ્રોલિયમ લઈ જતાં જહાજોને આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિબંધોથી બચવામાં મદદ કરતું હતું. આ કાર્યવાહીમાં સુનિલ કુમાર શર્મા અને તેમની પત્ની જસપ્રીત પ્રીતિ શાહિદનાં નામ સામેલ છે. બંને ચંદીગઢના રહેવાસી હોવાનું જણાવાયું છે.

ભારતીય દંપતી પર ઈરાનના તેલ વેપારમાં મદદ કરવાનો આરોપ
અમેરિકી ટ્રેઝરી ડિપાર્ટમેન્ટના જણાવ્યા અનુસાર, સુનિલ કુમાર શર્મા અને તેમની પત્ની કથિત રીતે એવા નેટવર્ક સાથે સંકળાયેલા હતા, જે ઈરાની તેલનું પરિવહન કરતાં જહાજોને બનાવટી દરિયાઈ દસ્તાવેજો અને નોંધણી પ્રમાણપત્રો પૂરાં પાડતું હતું. આ દસ્તાવેજો દ્વારા જહાજોની ઓળખ અને માલિકી છુપાવીને ઈરાનના તેલની નિકાસ પર લાગેલા આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિબંધોને ટાળવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવતો હોવાનો આરોપ છે. આ કાર્યવાહી માત્ર દંપતી પૂરતી મર્યાદિત નથી. અન્ય બે ભારતીય નાગરિકો અશ્વની કુમાર ધીમન અને ઈશ્વરવિંદર સિંહ સામે પણ પ્રતિબંધો લાદવામાં આવ્યા છે. અમેરિકાનો આરોપ છે કે બંને દંપતી સાથે જોડાયેલી કંપનીઓમાં ડિરેક્ટર તરીકે કાર્યરત હતા. આ ઉપરાંત ભારત સાથે જોડાયેલી કુલ નવ કંપનીઓને પણ અમેરિકી પ્રતિબંધોની યાદીમાં સામેલ કરવામાં આવી છે.

ઈરાનના ‘શેડો ફ્લીટ’ પર અમેરિકાની નજર
અમેરિકાની આ કાર્યવાહી પાછળ ઈરાનના કહેવાતા ‘શેડો ફ્લીટ’ને નિશાન બનાવવાનો હેતુ હોવાનું જણાવાયું છે. શેડો ફ્લીટ એટલે એવા જહાજોનું નેટવર્ક, જેની ઓળખ, માલિકી અથવા દરિયાઈ નોંધણી સંબંધિત વિગતો છુપાવીને પ્રતિબંધિત દેશોના તેલનું પરિવહન કરવામાં આવતું હોવાનો આરોપ છે. વોશિંગ્ટનના જણાવ્યા પ્રમાણે, ઈરાની પેટ્રોલિયમનું પરિવહન કરતાં કેટલાક જહાજો કથિત રીતે ઈરાની સૈન્ય અને તેના પ્રોક્સી સંગઠનો માટે પણ કાર્યરત હતા. અમેરિકાનો દાવો છે કે ખોટા દરિયાઈ દસ્તાવેજો અને બનાવટી નોંધણીનો ઉપયોગ કરીને ઈરાનને તેલની નિકાસ ચાલુ રાખવામાં મદદ કરવામાં આવી રહી હતી. આ પ્રકારના નેટવર્ક પર કાર્યવાહી કરીને અમેરિકા ઈરાનની તેલ આવક અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર વ્યવસ્થાને અસર પહોંચાડવા માગે છે.

તુર્કિયેની કંપની અને છ ઈરાની એરલાઇન્સ પણ અમેરિકાના નિશાન પર
અમેરિકાએ આ જ કાર્યવાહી હેઠળ તુર્કિયેની કંપની ફ્યુગો ગ્રાઉન્ડ સર્વિસીસ ઇન્ક. સામે પણ પ્રતિબંધોની જાહેરાત કરી છે. અમેરિકી સત્તાવાળાઓનો આરોપ છે કે આ કંપનીએ અમેરિકાના પ્રતિબંધો હેઠળ આવેલી છ ઈરાની એરલાઇન્સને ગ્રાઉન્ડ હેન્ડલિંગ અને અન્ય સેવાઓ પૂરી પાડી હતી. આ યાદીમાં ઈરાન એર ટૂર, સાહા એરલાઇન્સ, સેપાહરાન એરલાઇન્સ, વારેશ એરલાઇન્સ, તાબાન એરલાઇન્સ અને અતા એરલાઇન્સનો સમાવેશ થાય છે. આ કાર્યવાહીથી ઈરાન સાથે જોડાયેલી હવાઈ સેવાઓ અને તેને મદદ કરતી વિદેશી કંપનીઓ પર પણ અમેરિકાનું દબાણ વધ્યું છે.

ટ્રમ્પના ‘ઓપરેશન ઇકોનોમિક આઉટકાસ્ટ’ હેઠળ કાર્યવાહી
આ પ્રતિબંધોને અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના ‘ઓપરેશન ઇકોનોમિક આઉટકાસ્ટ’નો ભાગ ગણાવવામાં આવ્યા છે. આ અભિયાનનો મુખ્ય હેતુ ઈરાનની તેલ આવકને મર્યાદિત કરવાનો અને તેની આર્થિક તથા નાણાકીય ક્ષમતાને નબળી પાડવાનો છે. અમેરિકી ટ્રેઝરી સેક્રેટરી સ્કોટ બેસન્ટે ઈરાનને મદદ કરતા હોવાના આરોપ ધરાવતા વ્યક્તિઓ અને વ્યવસાયોને કડક ચેતવણી આપી છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે અમેરિકા ઈરાની શાસનને ટેકો આપતા લોકો અને કંપનીઓ સામે જમીન, સમુદ્ર કે હવાઈ માર્ગે કાર્યવાહી કરવાનું ચાલુ રાખશે. બેસન્ટના નિવેદનથી સ્પષ્ટ સંકેત મળે છે કે વોશિંગ્ટન હવે માત્ર ઈરાનની સરકારી સંસ્થાઓ જ નહીં, પરંતુ તેના તેલ વેપાર અને પરિવહનને મદદ કરતા આંતરરાષ્ટ્રીય મધ્યસ્થીઓ તથા કંપનીઓને પણ નિશાન બનાવી રહ્યું છે.

ભારત સાથે જોડાયેલા નેટવર્ક પર પ્રતિબંધોની શું અસર થઈ શકે?
ભારતીય નાગરિકો અને ભારત સાથે જોડાયેલી કંપનીઓનાં નામ અમેરિકી પ્રતિબંધોમાં આવતાં આ મામલો ભારત માટે પણ મહત્વનો બન્યો છે. ખાસ કરીને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર, દરિયાઈ પરિવહન, શિપિંગ દસ્તાવેજો અને પ્રતિબંધિત દેશો સાથેના વ્યવસાયમાં સંકળાયેલી કંપનીઓ માટે આ કાર્યવાહી એક મહત્વપૂર્ણ સંકેત છે. અમેરિકી પ્રતિબંધો હેઠળ સામેલ વ્યક્તિઓ અને કંપનીઓને અમેરિકી અધિકારક્ષેત્રમાં રહેલી સંપત્તિ તથા નાણાકીય વ્યવહારો સંબંધિત નિયંત્રણોનો સામનો કરવો પડી શકે છે. આ ઉપરાંત આંતરરાષ્ટ્રીય બેન્કિંગ અને વેપારી ભાગીદારો સાથેના વ્યવહારો પર પણ અસર થવાની શક્યતા રહે છે. હાલ આ સમગ્ર મામલે અમેરિકી સત્તાવાળાઓ દ્વારા લગાવવામાં આવેલા આરોપો અને પ્રતિબંધોની વિગતો સામે આવી છે. આરોપોની કાનૂની સ્થિતિ અને સંબંધિત પક્ષોનો જવાબ અલગથી સામે આવે ત્યારે જ સમગ્ર મામલાની વધુ સ્પષ્ટ તસવીર મળશે. પરંતુ આ કાર્યવાહીથી ઈરાનના તેલ વેપારને રોકવા માટે અમેરિકા હવે તેના કથિત આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગીઓ સુધી પણ પહોંચી રહ્યું હોવાનો સંકેત મળે છે.