US-Iran Conflict: અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાન સામે આકરો વલણ અપનાવતા એક મોટી જાહેરાત કરી છે. તુર્કીયેના અંકારામાં આયોજિત 2 દિવસીય નાટો સમિટ દરમિયાન પત્રકારો સાથે વાત કરતા ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ઈરાન સાથેનો વચગાળાનો યુદ્ધવિરામ કરાર હવે સત્તાવાર રીતે સમાપ્ત થઈ ગયો છે અને તેઓ તેહરાન સાથે કોઈ નવો સોદો કરવા માંગતા નથી. ટ્રમ્પના મતે, ઈરાન સાથે વાટાઘાટોનો યુગ હવે કાયમી ધોરણે પૂરો થઈ ગયો છે કારણ કે ઈરાની શાસકે અમેરિકા સાથે દગો કર્યો છે.
ટ્રમ્પે ઈરાની નેતૃત્વ પર આકરા પ્રહારો કર્યા નાટોના વડા માર્ક રુટ સાથેની સંયુક્ત પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં લાઈવ પ્રસારણ દરમિયાન ટ્રમ્પે ઈરાની નેતૃત્વ પર આકરા પ્રહારો કર્યા હતા. તેમણે ઈરાની વહીવટકર્તાઓને "બીમાર માનસિકતાવાળા લોકો" ગણાવ્યા હતા જેઓ અત્યંત ક્રૂર અને હિંસક છે. પાકિસ્તાનની મધ્યસ્થતાથી વોશિંગ્ટન અને તેહરાન વચ્ચે થયેલા આ વચગાળાના કરારનો મુખ્ય ઉદ્દેશ કાયમી શાંતિ કરાર માટે 60 દિવસનો સમય આપવાનો હતો, પરંતુ કતારમાં ચાલી રહેલી પરોક્ષ વાટાઘાટો ગયા અઠવાડિયે કોઈ પણ સકારાત્મક પરિણામ વિના સમાપ્ત થઈ ગઈ હતી.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં અમેરિકાની મોટી સૈન્ય કાર્યવાહી યુએસ સેન્ટ્રલ કમાન્ડ (CENTCOM) દ્વારા જારી કરાયેલા સત્તાવાર નિવેદનમાં પુષ્ટિ કરવામાં આવી છે કે અમેરિકી સૈન્યએ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ અને તેની આસપાસના વિસ્તારોમાં ઈરાની ઠેકાણાઓ પર "આક્રમક હુમલા" નો એક નવો રાઉન્ડ શરૂ કર્યો છે. આ મોટા ઓપરેશન દરમિયાન અમેરિકાએ ઈરાનની હવાઈ સંરક્ષણ પ્રણાલીઓ, કમાન્ડ અને કંટ્રોલ નેટવર્ક્સ, દરિયાકાંઠાના રડાર સ્થળો, જહાજ વિરોધી મિસાઇલ ક્ષમતાઓ અને ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC) ની 60 થી વધુ નાની સૈન્ય બોટોને નિશાન બનાવીને સંપૂર્ણપણે નષ્ટ કરી દીધી છે.
અમેરિકાના જણાવ્યા અનુસાર, આ સૈન્ય કાર્યવાહી એ ઈરાની ઉશ્કેરણીનો જડબાતોડ જવાબ હતો. 7 જુલાઈના રોજ ઈરાનના ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતા કતારી, સાઉદી અને અન્ય 3 વાણિજ્યિક જહાજો પર રોકેટ છોડીને હુમલો કર્યો હતો. કતારે પણ ઈરાન પર શરતોના ઉલ્લંઘનનો આરોપ લગાવતા કહ્યું છે કે તેહરાને 60 દિવસ સુધી કોઈપણ જહાજ પર હુમલો નહીં કરવાનું વચન આપ્યું હતું, જે તેણે તોડી નાખ્યું છે. આ હુમલાના બદલામાં અમેરિકાએ 8 જુલાઈની સવારે ઈરાનમાં સખત સૈન્ય હુમલા કર્યા હતા, જેના વળતા પ્રહારમાં ઈરાને કુવૈત અને બહેરીનમાં આવેલા અમેરિકન સૈન્ય ઠેકાણાઓને નિશાન બનાવ્યા હતા.
ઈરાન પર આર્થિક સકંજો: તેલ વેચાણનું લાયસન્સ રદ સૈન્ય હુમલાની સાથે અમેરિકાએ ઈરાનની આર્થિક કમર તોડવા માટે પણ કડક પગલાં લીધાં છે. વચગાળાના કરારના ભાગરૂપે, યુએસ ટ્રેઝરી વિભાગે 22 જૂને એક સામાન્ય લાઇસન્સ જારી કર્યું હતું, જે અંતર્ગત ઈરાનને 21 ઓગસ્ટ સુધી કાચું તેલ (Crude Oil), પેટ્રોકેમિકલ્સ અને પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો વેચવાની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. પરંતુ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં ટેન્કરો પર થયેલા તાજેતરના હુમલા બાદ અમેરિકાએ આ લાયસન્સ તાત્કાલિક અસરથી રદ કરી દીધું છે. નવા આદેશ મુજબ, અમેરિકાએ ઈરાનને પોતાના ચાલુ નાણાકીય વ્યવહારો પૂર્ણ કરવા માટે માત્ર 17 જુલાઈ સુધીનો જ સમય આપ્યો છે. આ સમયમર્યાદા બાદ ઈરાન પર વૈશ્વિક સ્તરે તેલ વેચવા પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ લાગી જશે. રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે મક્કમતાથી જણાવ્યું છે કે તેઓ તેહરાનને પરમાણુ મુક્ત કરવા માટે કટિબદ્ધ છે અને આ પરમાણુ નિઃશસ્ત્રીકરણની યોજના ટૂંક સમયમાં જ પૂર્ણ ક્ષમતા સાથે અમલમાં મૂકવામાં આવશે.
નાટો, સ્પેન અને ગ્રીનલેન્ડ પર ટ્રમ્પની તીખી ટિપ્પણીઓ પ્રેસ કોન્ફરન્સ દરમિયાન ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે માત્ર ઈરાન જ નહીં, પરંતુ પોતાના સહયોગી દેશો અને નાટો (NATO) સંગઠન સામે પણ ભારે નારાજગી વ્યક્ત કરી હતી. ટ્રમ્પે આક્ષેપ કર્યો હતો કે નાટોમાં અમેરિકા સાથે અન્યાય થઈ રહ્યો છે અને યુએસ તેના નિર્ધારિત હિસ્સા કરતાં ઘણું વધારે નાણાકીય ભંડોળ ચૂકવી રહ્યું છે, જ્યારે નાટોના અન્ય સભ્યો અમેરિકાને આતંકવાદીઓ સામે લડવામાં પૂરતી મદદ કરી રહ્યા નથી. ટ્રમ્પે યુરોપિયન દેશ સ્પેન પર સીધો પ્રહાર કરતા તેને નાટોનો "ખૂબ જ ખરાબ ભાગીદાર" ગણાવ્યો હતો. તેમણે જાહેરાત કરી કે તેઓ સ્પેન સાથે કોઈ પણ પ્રકારનો વેપાર કરવા માંગતા નથી અને તેમણે યુએસ ટ્રેઝરી સેક્રેટરી સ્કોટ બેસેન્ટને સ્પેન સાથેના તમામ વ્યાપારી સંબંધો તાત્કાલિક અસરથી સમાપ્ત કરવા માટે આદેશ આપ્યો છે. આ ઉપરાંત, ગ્રીનલેન્ડના મુદ્દાને અમેરિકા માટે એક મોટો વ્યૂહાત્મક પડકાર ગણાવીને ટ્રમ્પે આ બાબતે નાટોના ઢીલા અભિગમ પ્રત્યે પણ તીવ્ર અસંતોષ વ્યક્ત કર્યો હતો.
ઈરાનમાં આક્રોશ અને અમેરિકાને યુદ્ધની ચીમકી અમેરિકાની કડક કાર્યવાહી અને ટ્રમ્પના નિવેદનો બાદ ઈરાનની રાજધાની તેહરાનમાં સ્થિતિ અત્યંત તંગ બની ગઈ છે. તાજેતરમાં ખામેનીના અંતિમ સંસ્કાર દરમિયાન હજારો ઈરાની કટ્ટરપંથીઓએ એકઠા થઈને "અમેરિકા મુર્દાબાદ" અને રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની હત્યા કરવાના ખુલ્લેઆમ નારા લગાવ્યા હતા. આટલું જ નહીં, ઈરાનની શક્તિશાળી 'નિષ્ણાતો પરિષદ' (Council of Experts) દ્વારા એક સત્તાવાર ફતવો પણ બહાર પાડવામાં આવ્યો છે, જેમાં જાહેર કરાયું છે કે ટ્રમ્પની હત્યા કરવી એ તમામ ઈરાની નાગરિકો માટે એક સર્વોચ્ચ ધાર્મિક ફરજ છે. બીજી તરફ, ઈરાની શાસન અને આઈઆરજીસી (IRGC) એ અમેરિકાને સીધો જવાબ આપતા યુદ્ધની તૈયારીઓ શરૂ કરી દીધી છે. ઈરાનના સત્તાવાર નિવેદનમાં જણાવાયું છે કે, "અમે અમેરિકા સામે કોઈપણ કક્ષાના યુદ્ધ માટે સંપૂર્ણ તૈયાર છીએ. અમેરિકાએ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં અમારી સાથે દગો કર્યો છે, તેથી તેમની કોઈ પણ વાટાઘાટો કે વચનો પર હવે વિશ્વાસ કરી શકાય નહીં." આ નિવેદનો બાદ મધ્ય પૂર્વ (Middle East) માં સૈન્ય ગતિવિધિઓ તેજ થઈ ગઈ છે અને બંને દેશો વચ્ચે કોઈ પણ ક્ષણે મોટું યુદ્ધ ફાટી નીકળવાની આશંકા સેવાઈ રહી છે.

કહ્યું-વાટાઘાટોનો યુગ હવે પૂરો થયો, અમેરિકી સેનાના હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં પ્રચંડ હુમલા

July 8, 2026 | 15:30 IST