Explainer : મોરેશિયસમાં પૂર્વાંચલીઓનો દબદબો કેવી રીતે થયો?

હિંદ મહાસાગરમાં સ્થિત એક આફ્રિકન દેશ મોરેશિયસ તેની સુંદરતા અને સાંસ્કૃતિક વિવિધતા માટે જાણીતું છે. મોરેશિયસ વિશ્વના એવા થોડા દેશોમાંનો એક છે જ્યાં હિન્દુ સમુદાયની વસ્તી બહુમતી છે. સદીઓ પહેલા પૂર્વી ઉત્તર પ્રદેશ અને બિહાર એટલે કે પૂર્વાંચલથી હજારો લોકોને આ ટાપુ દેશમાં લાવવામાં આવ્યા હતા. આધુનિક મોરેશિયસના ઇતિહાસમાં પૂર્વી ભારતના લોકોએ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી છે, અને તેમના વર્ચસ્વનો પ્રભાવ આ દેશના રાજકારણ, સમાજ અને અર્થતંત્ર પર સ્પષ્ટપણે જોઈ શકાય છે.

ભારતમાંથી લોકો મોરેશિયસ કેવી રીતે પહોંચ્યા?

19 મી સદીથી 20 મી સદીની શરૂઆત સુધી, બ્રિટિશ સામ્રાજ્ય આફ્રિકન, ચીની અને ભારતીય મજૂરોને કૃષિ અને અન્ય ઉદ્યોગોમાં કામ કરવા માટે અહીં લાવ્યું. ભારતીય સમુદાયના લોકોને મુખ્યત્વે બિહાર, ઉત્તર પ્રદેશ અને ઝારખંડના વિવિધ વિસ્તારોમાંથી લાવવામાં આવ્યા હતા. હકીકતમાં, પૂર્વાંચલ અને આસપાસના વિસ્તારોમાં સદીઓથી મોટા પાયે શેરડીની ખેતી કરવામાં આવે છે, અને આ જ કારણ છે કે અંગ્રેજો અહીંથી લોકોને મોરેશિયસમાં શેરડી સંબંધિત કૃષિ કાર્ય માટે લઈ જતા હતા. સમય જતાં, ભારતીય કામદારોની વસ્તી વધતી ગઈ અને તેમના વંશજો હવે મોરેશિયસના વિવિધ ક્ષેત્રોમાં નોંધપાત્ર હાજરી ધરાવે છે.

મોરેશિયસનું સામાજિક માળખું...

મોરેશિયસમાં કુલ વસ્તીના 67 ટકા ભારતીય મૂળના લોકો છે. આ ઉપરાંત, ક્રેઓલ 28 ટકા, ચાઇનીઝ 3 ટકા અને ફ્રેન્ચ 2 ટકા છે. જો આપણે ધાર્મિક આધાર પર વાત કરીએ તો, આ દેશમાં47.9 ટકા હિન્દુ, 32.3 ટકા ખ્રિસ્તી અને 18.2 ટકા મુસ્લિમ છે. બાકીના લોકો અલગ અલગ માન્યતાઓ અને ધર્મોનું પાલન કરે છે. જો આ રીતે જોવામાં આવે તો, ભારતમાંથી આવતા લોકોનું મોરેશિયસમાં સંપૂર્ણ વર્ચસ્વ હોય તેવું લાગે છે. અહીંની મુખ્ય ભાષા મોરેશિયસ ક્રેઓલ છે પરંતુ તમને ભોજપુરી બોલતા લોકો પણ જોવા મળશે. તે જ સમયે, મોરેશિયસમાં તમને ઘણી જગ્યાએ મંદિરો અને સારી સંખ્યામાં મસ્જિદો જોવા મળશે.

મોરેશિયસના રાજકારણમાં પૂર્વીય લોકોનું પ્રભુત્વ...

1960 ના દાયકામાં, પૂર્વાંચલના નેતાઓએ મોરેશિયસના સ્વતંત્રતા ચળવળમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી અને ત્યારબાદ તેના રાજકારણમાં અગ્રણી બન્યા હતા. સર શિવસાગર રામગુલામને 'મોરેશિયસના રાષ્ટ્રપિતા' કહેવામાં આવે છે અને તેમના પૂર્વજો પણ બિહારના હતા. સર સીવુસાગુર મોરેશિયસના પ્રથમ PM હતા અને તેમના અનુગામી અનરુદ જુગનાથ, પ્રવિંદ જુગનાથ અને વર્તમાન PM નવીન રામગુલામ હતા. તે જ સમયે, મોરેશિયસના ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ કાસમ ઉત્તમ, કૈલાશ પરાયાગ અને પૃથ્વીરાજ સિંહ રૂપુન સહિત ઘણા રાજકારણીઓના મૂળ ભારતમાં અને ખાસ કરીને પૂર્વાંચલમાં જોવા મળે છે. આ ઉપરાંત, પૂર્વાંચલના લોકો સરકાર અને વહીવટમાં અન્ય પદો પર મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી રહ્યા છે.

પૂર્વાંચલીઓ વિના મોરેશિયસની કલ્પના પણ કરી શકાતી નથી...

આ રીતે જોવામાં આવે તો, મોરેશિયસમાં પૂર્વાંચલના લોકોનું વર્ચસ્વ એક ઐતિહાસિક, સાંસ્કૃતિક અને સામાજિક પ્રક્રિયાનું પરિણામ છે. આ લોકોએ માત્ર મોરેશિયસના રાજકારણ અને અર્થતંત્રને જ આકાર આપ્યો નથી, પરંતુ ટાપુ પર તેમની સંસ્કૃતિ અને વારસો પણ મજબૂત રીતે સ્થાપિત કર્યો છે. આજે પણ મોરેશિયસના રાજકારણમાં તેમની ભાગીદારી અને સાંસ્કૃતિક પ્રભાવ સ્પષ્ટપણે જોઈ શકાય છે. પૂર્વાંચલના લોકો વિના આજના મોરેશિયસની કલ્પના કરવી અશક્ય છે એમ કહેવું અતિશયોક્તિ નહીં હોય.