કોલંબોમાં ભારત-પાકિસ્તાનની ગુપ્ત બેઠક?

Foreign Ministry statement amid claims of Colombo meeting: કેટલાક દિવસોથી એવા અહેવાલો સામે આવી રહ્યા હતા કે, શ્રીલંકાની રાજધાની કોલંબોમાં ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે અનૌપચારિક બેઠક યોજાઈ હતી. આ દાવાઓને લઈ ભારત સરકારના વિદેશ મંત્રાલયે સ્પષ્ટતા કરી છે કે, સરકારનો આવી કોઈ બેઠક સાથે સત્તાવાર સંબંધ નથી અને આવા કાર્યક્રમોને ભારત સરકાર કોઈ સત્તાવાર મહત્વ આપતી નથી.

શું હોય છે 'ટ્રેક-II ડાયલોગ'?
વિદેશ મંત્રાલયે સમજાવ્યું કે, આવા કાર્યક્રમોને સામાન્ય રીતે 'ટ્રેક-II ડાયલોગ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેમાં સરકારના પ્રતિનિધિઓ નહીં પરંતુ નિવૃત્ત રાજદ્વારીઓ, પૂર્વ સૈન્ય અધિકારીઓ, સંશોધકો, વૈજ્ઞાનિકો અને નાગરિક સમાજના સભ્યો પોતાના વ્યક્તિગત અભિપ્રાયો રજૂ કરે છે. આવા સંવાદોનો હેતુ બંને દેશો વચ્ચેના તણાવ ઘટાડવાના વિકલ્પો પર વિચારવિમર્શ કરવાનો હોય છે.

વિદેશ સચિવે શું કહ્યું?
વિદેશ સચિવ વિક્રમ મિસ્રીએ જણાવ્યું કે, વિશ્વભરમાં આવા અનેક ખાનગી કાર્યક્રમો યોજાતા રહે છે અને તેમાં કંઈ અસામાન્ય નથી. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, આ કાર્યક્રમો ખાનગી સંસ્થાઓ દ્વારા આયોજિત હોય છે અને ભારત સરકારની તેમાં કોઈ સત્તાવાર ભૂમિકા કે ભાગીદારી નથી.

'સરકારનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા નથી'
વિદેશ સચિવે વધુમાં કહ્યું કે આવા કાર્યક્રમોમાં ભારતમાંથી ભાગ લેનારા વ્યક્તિઓ પોતાના વ્યક્તિગત વિચારો રજૂ કરે છે. તેઓ કોઈપણ રીતે ભારત સરકારના સત્તાવાર અભિપ્રાયનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા નથી. તેથી સરકાર આવા કાર્યક્રમોને નીતિગત દ્રષ્ટિએ મહત્વ આપતી નથી.

'અમે આ કાર્યક્રમો પર કોઈ ધ્યાન આપતા નથી': ભારતીય વિદેશમંત્રાલય
વિદેશ સચિવે કહ્યું, 'હું પાકિસ્તાન સરકાર વતી તો કંઈ કહી શકું નહીં. પરંતુ ભારત સરકારની વાત કરીએ તો આ પ્રવાસોમાં કોઈ સત્તાવાર ભાગીદારી, સમર્થન કે સામેલગીરી નથી. ભારતમાંથી જે પણ લોકો આ કાર્યક્રમોમાં ભાગ લે છે- ભલે તે નિવૃત્ત રાજદ્વારીઓ હોય, નિવૃત્ત લશ્કરી અધિકારીઓ હોય કે સિવિલ સોસાયટીના સભ્યો હોય, તેઓ પોતાની વાત રાખે છે અને પોતાનો દ્રષ્ટિકોણ રજૂ કરે છે. તેઓ કોઈપણ રીતે ભારત સરકારના દ્રષ્ટિકોણનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા નથી અને ન તો કરી શકે છે. અમે વાસ્તવમાં આ કાર્યક્રમો પર કોઈ ધ્યાન આપતા નથી. અમારી નજરમાં આનું કોઈ ખાસ મહત્વ નથી.'

બેઠક અંગે શું દાવા થયા?
કેટલાક મીડિયા અહેવાલો અનુસાર કોલંબોની એક હોટલમાં બે દિવસ સુધી ચાલેલી આ બેઠકમાં ભારત અને પાકિસ્તાનના નિવૃત્ત અધિકારીઓ તથા વિવિધ ક્ષેત્રોના પ્રતિનિધિઓ હાજર રહ્યા હતા. ભારત તરફથી પૂર્વ સેના પ્રમુખ જનરલ એમ.એમ. નરવણે, ઈન્ડિયા ફાઉન્ડેશનના પ્રમુખ રામ માધવ અને પૂર્વ રાજદ્વારી રુચિ ઘનશ્યામ સામેલ થયા હતા. પાકિસ્તાન તરફથી વિદેશ મંત્રાલયના અધિકારી સજ્જાદ હૈદર ખાન, પૂર્વ રાજદૂત શેરી રહેમાન અને નિવૃત્ત મેજર જનરલ ઈસફંદિયાર અલી ખાન પટૌડી હાજર હતા. અહેવાલોમાં એવો પણ દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે, બેઠક દરમિયાન સરહદી સુરક્ષા, સરહદપાર આતંકવાદ, પાણીના વિવાદ અને ભવિષ્યમાં લશ્કરી તણાવ ઘટાડવા જેવા મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરવામાં આવી હતી.

સરકારનો સ્પષ્ટ અભિગમ
ભારત સરકારે ફરી એકવાર સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, આવા ટ્રેક-II સંવાદો ખાનગી સ્તરે યોજાતા કાર્યક્રમો છે. સરકારની નીતિ, નિર્ણય અથવા રાજદ્વારી અભિગમ સાથે કોઈ સીધો સંબંધ નથી અને આવા કાર્યક્રમોને સત્તાવાર માનવામાં આવતા નથી.