લંડન હાઈકોર્ટનો નીરવ મોદીને ઝટકો

Nirav Modi London Court Orders: ભારતના બેંકિંગ ઇતિહાસના સૌથી મોટા કૌભાંડોમાંના એક પંજાબ નેશનલ બેંક (PNB) કૌભાંડના મુખ્ય આરોપી અને ભાગેડુ હીરા વેપારી નીરવ મોદીને બ્રિટિશ ન્યાયતંત્ર તરફથી વધુ એક આંચકો લાગ્યો છે. લંડન હાઈકોર્ટે જાહેર ક્ષેત્રની બેંક ઓફ ઈન્ડિયાના પક્ષમાં એક મોટો અને ઐતિહાસિક ચુકાદો આપ્યો છે. અદાલતે નીરવ મોદીને બેંકની $10.7 મિલિયન એટલે કે ભારતીય ચલણમાં આશરે ₹100 કરોડથી વધુની લોનની રકમ તાત્કાલિક ચૂકવી દેવાનો કડક આદેશ આપ્યો છે. લંડનની સર્કિટ કોમર્શિયલ કોર્ટના ન્યાયાધીશ સિમોન ટિંકલરે મંગળવારે આ મામલે પોતાનો આખરી ફેંસલો સંભળાવતા નીરવ મોદીની તમામ બચાવ દલીલોને કાયદાના દાયરામાં સંપૂર્ણપણે ફગાવી દીધી હતી.

વર્ષ 2012 માં દુબઈની કંપની માટે લીધેલી લોન અને વ્યક્તિગત ગેરંટીનો મામલો
આ સમગ્ર કાનૂની વિવાદનો ઇતિહાસ વર્ષ 2012 ના જુલાઈ મહિના સાથે જોડાયેલો છે. તે સમયે નીરવ મોદી વૈશ્વિક સ્તરે હીરાના વેપારમાં મોટું નામ ધરાવતો હતો. બેંક ઓફ ઈન્ડિયાએ જુલાઈ 2012 માં નીરવ મોદીની દુબઈ સ્થિત કંપની 'ફાયરસ્ટાર ડાયમંડ FZE' ને વ્યવસાયના વિસ્તરણ માટે કરોડો રૂપિયાની મોટી લોન મંજૂર કરી હતી. લોન આપ્યાના એક વર્ષ બાદ, એટલે કે 3 ઓગસ્ટ 2013 ના રોજ નીરવ મોદીએ આ લોન પેટે વ્યક્તિગત ગેરંટીના દસ્તાવેજો પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. આ વ્યક્તિગત ગેરંટીનો સીધો કાયદાકીય અર્થ એ થાય છે કે જો ભવિષ્યમાં કોઈ પણ સંજોગોમાં તેની દુબઈની કંપની લોનની ચૂકવણી કરવામાં નિષ્ફળ જશે, તો નીરવ મોદીએ પોતે એક વ્યક્તિ તરીકે પોતાના અંગત ખિસ્સા કે મિલકતમાંથી બેંકની પાઈ-પાઈ ચૂકવવી પડશે.

PNB કૌભાંડનો પર્દાફાશ થતાં જ બેંક ઓફ ઈન્ડિયાએ નાણાં પરત માંગ્યા
વર્ષ 2018 ની શરૂઆતમાં જ્યારે ભારતમાં પંજાબ નેશનલ બેંક સાથે સંકળાયેલા હજારો કરોડ રૂપિયાના નાણાકીય કૌભાંડના સમાચાર વાયુવેગે ફેલાઈ ગયા, ત્યારે સમગ્ર ભારતીય બેંકિંગ ક્ષેત્ર સફાળું જાગી ગયું હતું. નીરવ મોદી ભારત છોડીને ભાગી ગયો હોવાની પુષ્ટિ થતાં જ બેંક ઓફ ઈન્ડિયાએ પોતાના નાણાં સુરક્ષિત કરવા માટે તાત્કાલિક કડક પગલાં લીધા હતા. બેંકે માર્ચ અને એપ્રિલ 2018 ના ગાળામાં જ ફાયરસ્ટાર કંપની અને નીરવ મોદીને સત્તાવાર નોટિસો ફટકારીને લોનની તમામ બાકી રકમ તાત્કાલિક અસરથી પરત જમા કરાવવાની માંગ કરી હતી. જોકે, તે સમયે આર્થિક સંકટ અને તપાસ એજન્સીઓના ડરથી નીરવ મોદી અથવા તેની કંપની તરફથી આ નોટિસનો કોઈ કાયદેસર જવાબ આપવામાં આવ્યો ન હતો.

બચાવ માટે નીરવ મોદીએ કોર્ટમાં રજૂ કરેલા ત્રણ ખોટા દાવા
હાલમાં લંડનની જેલમાં બંધ નીરવ મોદીએ ભારત પ્રત્યાર્પણથી બચવાની કાનૂની લડાઈની સાથે સાથે બેંક ઓફ ઈન્ડિયાના આ લોન રિકવરી કેસને પણ રદ કરાવવા માટે એડીચોટીનું જોર લગાવ્યું હતું. નીરવ મોદીના વકીલોએ હાઈકોર્ટ સમક્ષ પોતાનો બચાવ કરવા માટે મુખ્ય ત્રણ દલીલો રજૂ કરી હતી, જેને ન્યાયાધીશ ટિંકલરે તર્કહીન ગણાવીને ફગાવી દીધી હતી:
પહેલી દલીલ – ગેરંટી કાયદેસર રીતે લાગુ કરી શકાય નહીં: નીરવ મોદીએ દાવો કર્યો હતો કે બેંક સમક્ષ આપવામાં આવેલી વ્યક્તિગત ગેરંટી ટેકનિકલ કારણોસર અમલમાં મૂકી શકાય તેવી નથી. જોકે, અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું કે આ દસ્તાવેજ સંપૂર્ણપણે કાયદેસર અને માન્ય છે.
બીજી દલીલ – બેંકની કોઈ ડિમાન્ડ નોટિસ મળી જ નથી: નીરવ મોદીએ કોર્ટમાં એવું સફેદ જૂઠ બોલવાનો પ્રયાસ કર્યો કે એપ્રિલ 2018 અને ઓક્ટોબર 2025 માં બેંક દ્વારા મોકલવામાં આવેલી ડિમાન્ડ નોટિસ તેને ક્યારેય મળી ન હતી કારણ કે તે તે સમયે ભારતમાં હાજર નહોતો.
ત્રીજી દલીલ – લોન રદ કરવાનું કારણ અયોગ્ય હતું: તેણે એવી પણ દલીલ કરી હતી કે બેંક પાસે લોનની મુદત વહેલી પૂરી કરીને નાણાં પરત માંગવા માટેના પૂરતા અને નક્કર કારણો નહોતા.

ન્યાયાધીશ સિમોન ટિંકલરે નીરવ મોદીના બહાનાઓનો પર્દાફાશ કર્યો
લંડન કોમર્શિયલ કોર્ટના જજ સિમોન ટિંકલરે નીરવ મોદીના નોટિસ ન મળવાના બહાનાનો બહુ જ રસપ્રદ રીતે પર્દાફાશ કર્યો હતો. જજે નોંધ્યું કે બેંક ઓફ ઈન્ડિયાએ ઓક્ટોબર 2025 ની નોટિસ સીધી લંડનની એ જ થેમ્સસાઇડ જેલના સત્તાવાર સરનામે મોકલી હતી જ્યાં નીરવ મોદી કેદ છે, તેથી તેને નોટિસ ન મળી હોવાનો સવાલ જ ઊભો થતો નથી. આ ઉપરાંત, અદાલતે એક મહત્વનો પુરાવો રજૂ કરતા જણાવ્યું કે વર્ષ 2019 માં નીરવ મોદીએ પોતે એપ્રિલ 2018 ની નોટિસની એક નકલ પોતાના બ્રિટિશ વકીલોને કાનૂની સલાહ માટે પૂરી પાડી હતી. આ બાબત સાબિત કરે છે કે નીરવ મોદી બેંકના પ્રત્યેક કાનૂની પગલાંથી સંપૂર્ણપણે માહિતગાર હતો અને માત્ર કોર્ટને ગેરમાર્ગે દોરવાનો પ્રયત્ન કરી રહ્યો હતો.

નીરવ મોદીનો પોતાનો જૂનો ઈ-મેઇલ જ તેના માટે ફાંસો બન્યો
આ કેસમાં સૌથી મોટો વળાંક ત્યારે આવ્યો જ્યારે નીરવ મોદીએ વર્ષ 2018 માં બેંકને લખેલો એક જૂનો ઈ-મેઇલ જ તેની સામે અદાલતમાં સૌથી મોટો પુરાવો બની ગયો. ન્યાયાધીશ ટિંકલરે ચુકાદામાં ઉલ્લેખ કર્યો કે 17 ફેબ્રુઆરી 2018 ના રોજ નીરવ મોદીએ પોતે બેંક ઓફ ઈન્ડિયાને એક સત્તાવાર ઈ-મેઇલ મોકલ્યો હતો. આ ઈ-મેઇલમાં નીરવ મોદીએ સ્વીકાર્યું હતું કે, પીએનબી કૌભાંડના મીડિયા અહેવાલો અને તીવ્ર દબાણને કારણે તેની ફાયરસ્ટાર ઇન્ટરનેશનલ અને ફાયરસ્ટાર ડાયમંડ ઇન્ટરનેશનલ કંપનીઓ પર તપાસ એજન્સીઓએ સર્ચ અને જપ્તીની કાર્યવાહી કરી છે, જેના લીધે તેનો આખો વ્યવસાય ઠપ્પ થઈ ગયો છે અને તેની કંપનીઓ બેંકના બાકી દેવા ચૂકવવામાં સંપૂર્ણપણે અસમર્થ છે. આ ઈ-મેઇલના આધારે કોર્ટે તારણ કાઢ્યું કે નીરવ મોદી પોતાની કંપનીઓની નાણાકીય કટોકટીથી સારી રીતે વાકેફ હતો.

વ્યાજ સાથે આશરે ₹389 કરોડની મૂળ રકમ ચૂકવવાનો આખરી આદેશ
તમામ દસ્તાવેજો અને ઈ-મેઇલ પુરાવાઓની ઝીણવટભરી તપાસ કર્યા બાદ ન્યાયાધીશ સિમોન ટિંકલરે આખરી ચુકાદો આપતા જણાવ્યું કે, ફેબ્રુઆરી 2018 થી જ નીરવ મોદીના ફાયરસ્ટાર ગ્રુપની તમામ કંપનીઓની નાણાકીય સ્થિતિ ગંભીર રીતે પ્રભાવિત થઈ ગઈ હતી, તેથી બેંક દ્વારા લોન પરત માંગવાનો નિર્ણય કાયદેસર રીતે બિલકુલ યોગ્ય હતો. અદાલતે આદેશ આપ્યો છે કે નીરવ મોદી પર બેંકની $4.1 મિલિયન (આશરે ₹389 કરોડ) ની મૂળ લોનની રકમ બાકી છે. આ મૂળ રકમની સાથે બેંકના નિર્ધારિત નિયમો અને શરતો અનુસાર વ્યાજની ગણતરી કરીને કુલ રકમ ચૂકવવાની રહેશે. નીરવ મોદી કે તેમના વકીલો બ્રિટિશ હાઈકોર્ટમાં બેંકના આ કાયદેસરના દાવા વિરૂદ્ધ કોઈ પણ પ્રકારનો આકર્ષક કે મજબૂત બચાવ રજૂ કરવામાં સદંતર નિષ્ફળ નીવડ્યા છે.

બેંક ઓફ ઈન્ડિયાની લાંબી કાનૂની લડાઈ સફળ થઈ
ઉલ્લેખનીય છે કે, ભારતીય બેંકોના નાણાં ઓળવીને વિદેશ ભાગી ગયેલા આર્થિક ગુનેગારો પાસેથી રિકવરી મેળવવા માટે ભારત સરકાર અને ભારતીય બેંકો વૈશ્વિક સ્તરે લાંબી કાનૂની લડાઈ લડી રહી છે. બેંક ઓફ ઈન્ડિયાએ 8 માર્ચ 2024 ના રોજ જ આ $4.1 મિલિયનની મૂળ રકમ અને વ્યાજ વસૂલવા માટે લંડનની કોર્ટમાંથી એક પ્રારંભિક સારાંશ ચુકાદો મેળવી લીધો હતો. ત્યારબાદ ઓક્ટોબર 2025 માં નીરવ મોદીને આખરી તક આપવામાં આવી હતી. હવે, હાઈકોર્ટના આ આખરી આદેશ બાદ બ્રિટનમાં રહેલી નીરવ મોદીની મિલકતો અથવા જપ્ત કરાયેલા ભંડોળમાંથી બેંક ઓફ ઈન્ડિયાને પોતાની ₹100 કરોડથી વધુની બાકી રકમ વસૂલવાનો કાયદેસરનો માર્ગ મોકળો બન્યો છે, જે ભારતીય બેંકિંગ ક્ષેત્ર માટે એક બહુ મોટી જીત માનવામાં આવે છે.