બ્રિટનના PMએ તાત્કાલિક કેમ છોડ્યું પદ?

UK PM Keir Starmer Resigns: બ્રિટનના રાજકીય ગલિયારાઓમાંથી આ સમયના સૌથી મોટા અને ચોંકાવનારા સમાચાર સામે આવ્યા છે. બ્રિટનના વડાપ્રધાન કીર સ્ટાર્મરે (Keir Starmer) સોમવારે પોતાના પદ પરથી રાજીનામું આપી દીધું છે. વડાપ્રધાન પદ છોડવાની સાથે જ તેમણે સત્તાધારી પક્ષ 'લેબર પાર્ટી' ના નેતા (અધ્યક્ષ) પદેથી પણ તાત્કાલિક અસરથી રાજીનામું આપીને સમગ્ર વિશ્વને આશ્ચર્યમાં મૂકી દીધું છે. 10 ડાઉનિંગ સ્ટ્રીટની બહાર ઊભા રહીને અત્યંત ભાવુક વાતાવરણમાં રાષ્ટ્રને સંબોધતા તેમણે કહ્યું, "લેબર પાર્ટી હવે એવું નથી માનતી કે હું આગામી સામાન્ય ચૂંટણીમાં પક્ષનું નેતૃત્વ કરવા માટે યોગ્ય વ્યક્તિ છું." તેમના આ અચાનક લેવાયેલા નિર્ણય બાદ બ્રિટિશ રાજકારણમાં ભારે અફરાતફરી અને અનિશ્ચિતતાનો માહોલ સર્જાયો છે.

આંતરિક વિખવાદ અને નીતિગત યુ-ટર્નથી દબાણ વધ્યું
કીર સ્ટાર્મરે વર્ષ 2024 માં લેબર પાર્ટીને પ્રચંડ બહુમતી સાથે ઐતિહાસિક ચૂંટણી જીત અપાવી હતી, પરંતુ સત્તા સંભાળ્યા બાદથી જ તેમની લોકપ્રિયતામાં સતત ગ્રાફ નીચે જઈ રહ્યો હતો. છેલ્લા કેટલાક સમયથી દેશમાં કથળતા જીવનધોરણને સુધારવાના આર્થિક વચનો પૂરા કરવામાં નિષ્ફળતા, વારંવાર લેવાયેલા નીતિગત યુ-ટર્ન અને અસંખ્ય વિવાદોને કારણે તેમની છબીને ભારે નુકસાન પહોંચ્યું હતું. તાજેતરમાં યોજાયેલી સ્થાનિક ચૂંટણીઓમાં પણ લેબર પાર્ટીનું પ્રદર્શન અત્યંત નબળું રહ્યું હતું. મળેલી માહિતી મુજબ, વહીવટી મુદ્દાઓ પર લેબર પાર્ટીની અંદર જ ભારે અસંતોષ વ્યાપી ગયો હતો અને પક્ષના 100 થી વધુ સાંસદોએ તેમની સામે આંતરિક બળવો પોકાર્યો હતો. યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પણ તાજેતરમાં જ સ્ટાર્મરના રાજીનામાની ભવિષ્યવાણી કરી હતી.

હરીફ એન્ડી બર્નહામની જીતે સ્ટાર્મરની મુશ્કેલીઓ વધારી
કીર સ્ટાર્મર પર પદ છોડવાનું દબાણ ત્યારે ચરમસીમાએ પહોંચ્યું જ્યારે શુક્રવારે મેકરફિલ્ડ પેટાચૂંટણીના પરિણામો આવ્યા. આ પેટાચૂંટણીમાં સ્ટાર્મરના મુખ્ય હરીફ ગણાતા એન્ડી બર્નહામે ભવ્ય વિજય મેળવીને સંસદમાં પુનરાગમન કર્યું છે. આ જીત બાદ બર્નહામે જાહેરાત કરી હતી કે તેઓ દેશને એક નવી અને મજબૂત દિશા આપવા માંગે છે. બર્નહામના સાથીઓ અને સમર્થકો છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી ખુલ્લેઆમ સ્ટાર્મરના રાજીનામાની માંગ કરી રહ્યા હતા. બીબીસીના અહેવાલ મુજબ, એન્ડી બર્નહામ હાલ વડાપ્રધાન પદના ઉત્તરાધિકારીની રેસમાં સૌથી આગળ ચાલી રહ્યા છે અને તેમને લેબર સાંસદોના એક બહુ મોટા વર્ગનું મજબૂત સમર્થન પ્રાપ્ત છે. આ સિવાય ભૂતપૂર્વ આરોગ્ય મંત્રી વેસ સ્ટ્રીટીંગે પણ સંકેત આપ્યા હતા કે જો જરૂર પડશે તો તેઓ નેતૃત્વ માટે દાવો રજૂ કરી શકે છે.

કિંગ ચાર્લ્સને જાણ કરી અને સપ્ટેમ્બર સુધીની નવી વ્યવસ્થા
પોતાના રાજીનામાના નિર્ણય અંગે વાત કરતા કીર સ્ટાર્મરે જણાવ્યું કે તેમણે આજે સવારે બ્રિટનના રાજા કિંગ ચાર્લ્સ સાથે ટેલિફોનિક વાતચીત કરીને પોતાના નિર્ણયની સત્તાવાર જાણકારી આપી દીધી છે. આ સાથે જ તેમણે લેબર પાર્ટીની નેશનલ એક્ઝિક્યુટિવ કમિટીને નવા નેતાની ચૂંટણી પ્રક્રિયા માટે સમયપત્રક નક્કી કરવા વિનંતી કરી છે. આ વ્યવસ્થા અંતર્ગત 9 જુલાઈથી વડાપ્રધાન પદના ઉમેદવારો માટે ફોર્મ ભરવાની પ્રક્રિયા શરૂ થશે અને સંસદના ઉનાળુ વેકેશન (સમર રિસેસ) સુધીમાં તે પૂર્ણ કરી લેવાશે. સપ્ટેમ્બરમાં સંસદનું સત્ર ફરી શરૂ થાય તે પહેલાં દેશને નવા વડાપ્રધાન મળી જશે અને ત્યાં સુધી વહીવટી શૂન્યાવકાશ ન સર્જાય તે માટે સ્ટાર્મર કાર્યકારી વડાપ્રધાન તરીકે પોતાના પદ પર કાર્યરત રહેશે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે તેઓ સત્તાના સુવ્યવસ્થિત હસ્તાંતરણ (Handover) માટે શક્ય તમામ પ્રયાસો કરશે.

બ્રિટનને 7 વર્ષમાં છઠ્ઠા અને 10 વર્ષમાં સાતમા વડાપ્રધાન મળશે
બ્રિટિશ રાજકારણના ઇતિહાસ પર નજર કરીએ તો છેલ્લા 10 વર્ષમાં કીર સ્ટાર્મર પોતાના કાર્યકાળના અંત પહેલા પદ છોડનારા છઠ્ઠા વડાપ્રધાન બનશે. આ પહેલા ડેવિડ કેમેરોન (2016 માં બ્રેક્ઝિટ લોકમત હાર્યા બાદ), થેરેસા મે (2019 માં બ્રેક્ઝિટ સોદો સુરક્ષિત કરવામાં નિષ્ફળ રહેતા), બોરિસ જોહ્ન્સન (2022 માં કોવિડ લોકડાઉન દરમિયાન પક્ષીય વિવાદોના કારણે) અને લિઝ ટ્રસ (માત્ર 49 દિવસની આર્થિક ઉથલપાથલ ભરી સરકાર ચલાવીને) એ રાજીનામું આપવું પડ્યું હતું. ત્યારબાદ જુલાઈ 2024 માં સામાન્ય ચૂંટણીમાં કન્ઝર્વેટિવ પાર્ટીની હાર અને આર્થિક ફુગાવાના કારણે ઋષિ સુનકે પદ છોડ્યું હતું. હવે સ્ટાર્મરના રાજીનામા સાથે બ્રિટન 7 વર્ષમાં તેના છઠ્ઠા અને 10 વર્ષમાં સાતમા વડાપ્રધાન મેળવવા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે.

બ્રિટિશ રાજકારણમાં વારંવાર વડાપ્રધાન બદલાવાનું મુખ્ય કારણ
રાજકીય નિષ્ણાતોના મતે, યુકે (UK) માં વારંવાર સરકારના વડા બદલાતા રહેવાનું મુખ્ય કારણ ત્યાંની સંસદીય શાસન પ્રણાલી અને પક્ષના આંતરિક નિયમો છે. બ્રિટનમાં વડાપ્રધાન સીધા જનતા દ્વારા ચૂંટાતા નથી, પરંતુ સંસદમાં બહુમતી ધરાવતા પક્ષના સાંસદોના ટેકા પર નિર્ભર રહે છે. જો સાંસદોને એવો ડર લાગે કે વર્તમાન નેતાની ઘટતી લોકપ્રિયતાના કારણે આગામી સામાન્ય ચૂંટણીમાં પક્ષ હારી જશે, તો તેઓ સામાન્ય ચૂંટણી કરાવ્યા વિના જ નવો નેતા પસંદ કરવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરી દે છે. લેબર પાર્ટીના નિયમો મુજબ, જો પક્ષના 20% થી વધુ સાંસદો અને સભ્યો નવા નેતાની માંગને સમર્થન આપે તો વર્તમાન નેતાને હટાવવાનો માર્ગ સરળ બની જાય છે.

પત્ની અને બાળકોનો ઉલ્લેખ કરતાં કીર સ્ટાર્મર ભાવુક થયા
સંબોધનના અંતિમ ચરણમાં દેશના આ સર્વોચ્ચ પદને છોડ્યા બાદ કીર સ્ટાર્મર પોતાના પરિવાર વિશે વાત કરતી વખતે અત્યંત ગળગળા થઈ ગયા હતા અને તેમની આંખો ભીની થઈ ગઈ હતી. તેમણે ભાવુક સાદે કહ્યું, "દેશના આ સૌથી મોટા કામને છોડ્યા બાદ હવે હું મારા જીવનના સૌથી મહત્વપૂર્ણ કામ એટલે કે મારા પરિવાર પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીશ." તેમણે મુશ્કેલ સમયમાં હંમેશાં તેમની પડખે ખડકની જેમ અડગ ઊભા રહેવા બદલ પોતાની પત્ની વિક્ટોરિયા (વિક) નો આભાર માન્યો હતો. તેમણે દેશના સર્વશ્રેષ્ઠ પતિ બનવાનો અને પોતાના બાળકો માટે એક ઉત્તમ પિતા બનવાનો સંકલ્પ વ્યક્ત કર્યો હતો. આ સાથે જ તેમણે વિતેલા વર્ષોમાં સહયોગ આપનારા તમામ સાથીઓ, મિત્રો, 10 ડાઉનિંગ સ્ટ્રીટના સ્ટાફ અને સિવિલ સર્વિસના અધિકારીઓનો આભાર માન્યો હતો. સંબોધન પૂર્ણ કર્યા બાદ તેઓ પોતાની પત્નીને ગળે લગાડીને ડાઉનિંગ સ્ટ્રીટના ઐતિહાસિક બિલ્ડિંગની અંદર ચાલ્યા ગયા હતા.