ચોખાના કારણે જાપાનના કૃષિ મંત્રીને તેમનું મંત્રી પદ પણ ગુમાવવું પડ્યું

જાપાનમાં અત્યારે ચોખાનું સંકટ સર્જાયુ છે. શુક્રવાર, 23 મેના રોજ જાહેર થયેલા ફુગાવાના આંકડા દર્શાવે છે કે ગયા મહિને ચોખાના ભાવ એક વર્ષ પહેલા કરતા 98 ટકા વધુ હતા. એટલે કે, લગભગ બમણા. ખાસ વાત એ છે કે ચોખાના કારણે જાપાનના કૃષિ મંત્રીને તેમનું મંત્રી પદ પણ ગુમાવવું પડ્યું છે. ચોખાનો ભાવ વધારો વડા પ્રધાન શિગેરુ ઇશિબાની સરકાર માટે એક મોટો માથાનો દુખાવો બની ગયો છે.

નિષ્ણાતો કહે છે કે ચોખાના ભાવમાં વધારો થવાનું મુખ્ય કારણ તેની પુરવઠાની અછત છે. ચોખા એ જાપાનનો મુખ્ય ખોરાક છે જે સદીઓથી જાપાની સંસ્કૃતિમાં ઊંડે સુધી મૂળ ધરાવે છે.

ચોખાની અછત પાછળના પરિબળોમાં 2023માં રેકોર્ડ ગરમીનો સમાવેશ થાય છે, જેણે પાકને અસર કરી હતી. બીજી બાજુ, 2024 માં ચોખાની માંગમાં વધારો થયો, જેનું એક કારણ ભૂકંપની ચેતવણી બાદ ગભરાટભરી ખરીદી હતી. ભલે આટલી તીવ્રતાનો ભૂકંપ ન આવ્યો હોય, પણ મોટા પાયે ખરીદીને કારણે ખુલ્લા બજારમાં ચોખાની અછત ચોક્કસપણે થઇ હતી.

આનું એક કારણ બહારથી જાપાન આવતા પ્રવાસીઓનો શોખ પણ હોવાનું કહેવાય છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આ પ્રવાસીઓમાં સુશી અને ભાતનો ઉપયોગ કરીને બનાવવામાં આવતી અન્ય વાનગીઓનો ક્રેઝ અભૂતપૂર્વ રીતે વધ્યો છે. આ સાથે, કેટલાક વિતરકો પર ચોખાનો સંગ્રહ કરવાનો પણ આરોપ મૂકવામાં આવ્યો છે.

જાપાનમાં વર્ષોથી ચોખાનો વપરાશ વધી રહ્યો છે. તેથી ત્યાંની સરકારે એવી નીતિ બનાવી કે ચોખાને બદલે અન્ય પાક ઉગાડવા પર ભાર મૂકવામાં આવશે. વધુમાં, જાપાનની વધતી વસ્તી સાથે, ઘણા ચોખાના ખેડૂતો મોટા થયા છે અને તેમના બાળકો ખેતીનો વ્યવસાય સંભાળવા માંગતા નથી.

કૃષિ મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, લગભગ 90 ટકા વ્યક્તિગત ખેતરો 60 વર્ષથી વધુ ઉંમરના ખેડૂતો દ્વારા ચલાવવામાં આવે છે, અને 70 ટકા ખેતરોનો કોઈ અનુગામી નથી. ૨૦૨૪ માં ચોખાના ખેતરો માટે વપરાતી જમીનનું પ્રમાણ ઘટીને ૨.૩ મિલિયન હેક્ટર (૫.૭ મિલિયન એકર) થવાનો અંદાજ છે, જે ૧૯૬૧ માં ૩.૪ મિલિયન હેક્ટરના ઉચ્ચ સ્તરથી ઘણું ઓછું છે.

સરકારે ફેબ્રુઆરીમાં તેના કેટલાક કટોકટી અનામતની હરાજી શરૂ કરી. પહેલાં, આનો ઉપયોગ આપત્તિઓ દરમિયાન થતો હતો, પરંતુ હવે, ચોખાના પુરવઠાની અછતને કારણે તેનો ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે. ૧૯૯૫માં સ્ટોરની સ્થાપના થયા પછી આ પહેલી વાર છે જ્યારે પુરવઠા શૃંખલાની સમસ્યાઓનું કારણ આપીને અનામત ચોખા વેચવામાં આવી રહ્યા છે.

પરંતુ તાજેતરના ડેટા દર્શાવે છે કે આ પગલાની અત્યાર સુધી બહુ ઓછી અસર થઈ છે.  વર્ષો સુધી સ્થિરતા કે ભાવ ઘટ્યા પછી, ફુગાવાની ચૂડેલ જાપાનના લોકોને સતાવી રહી છે અને તે સરકાર માટેના જાહેર સમર્થનને અસર કરી રહી છે. જાપાનમાં લિબરલ ડેમોક્રેટિક પાર્ટી (LDP) એ દાયકાઓથી લગભગ અવિરત શાસન કર્યું છે, પરંતુ ગયા વર્ષે તેણે બહુમતી ગુમાવી દીધી હતી અને ગઠબંધન બનાવવું પડ્યું હતું.

હોબાળા વચ્ચે, ઇટોને રાજીનામું આપવું પડ્યું, પરંતુ ફક્ત આનાથી વડા પ્રધાન શિગેરુ ઇશિબાની મુશ્કેલીઓનો અંત આવતો નથી. આ બાબતથી મતદારોમાં એવી લાગણી પેદા થઈ હશે કે LDP લોકોથી અલગ થઈ ગયું છે. રાહતની વાત કરીએ તો, કેપિટલ ઇકોનોમિક્સના માર્સેલ થિલિયનટે જણાવ્યું હતું કે સાપ્તાહિક ચોખાના ભાવ સ્થિર થવાના સંકેતો દેખાઈ રહ્યા છે, તેથી ચોખાનો ફુગાવો ટૂંક સમયમાં ફરી નરમ પડવાનો શરૂ થવો જોઈએ.