ઈરાન-ઇઝરાયેલ યુદ્ધનો ચોથો દિવસ: વિશ્વમાં તેલ સંકટ

પશ્ચિમ એશિયામાં ફાટી નીકળેલું ભયાનક યુદ્ધ હવે ચોથા દિવસે વધુ વિનાશક અને સંકટમય બન્યું છે. ઈરાન, ઈઝરાયેલ અને અમેરિકા વચ્ચેના આ સીધા જંગે માત્ર પ્રાદેશિક જ નહીં, પરંતુ વૈશ્વિક અર્થતંત્રના પાયા હચમચાવી દીધા છે. ઈરાને વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ શિપિંગ રૂટ ગણાતા 'સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ' ને બંધ કરવાની આપેલી ધમકીએ ભારત સહિતના દેશોની ચિંતામાં લાખો ગણો વધારો કર્યો છે.

૨૮ ફેબ્રુઆરીએ શરૂ થયેલા આ યુદ્ધના પ્રથમ કલાકોમાં જ ઈઝરાયેલ અને અમેરિકાના સંયુક્ત બોમ્બમારામાં ઈરાનના સુપ્રીમ લીડર અયાતુલ્લા અલી ખામેની માર્યા ગયા હોવાના સમાચાર આવ્યા હતા. આ ઘટનાએ ઈરાનને રોષે ભરાવ્યું છે. ચોથા દિવસ સુધીમાં સ્થિતિ એટલી વણસી છે કે:

• હવાઈ હુમલા: અમેરિકા અને ઈઝરાયેલે અત્યાર સુધી ઈરાનના ૧૦૦૦ થી વધુ સૈન્ય ઠેકાણાઓ પર હુમલો કર્યો છે.

• બોમ્બમારો: શરૂઆતના માત્ર ૩૦ કલાકોમાં જ ૨૦૦૦ થી વધુ બોમ્બ ફેંકવામાં આવ્યા છે, જે યુદ્ધની ભયાનકતા દર્શાવે છે.

• મૃત્યુઆંક: આ યુદ્ધમાં અત્યાર સુધી ૭૪૨ લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા છે, જેમાં અત્યંત કરુણ રીતે ૧૭૬ નિર્દોષ બાળકોનો પણ સમાવેશ થાય છે. આ ઉપરાંત ૭૫૦ થી વધુ લોકો ગંભીર રીતે ઘાયલ છે. રવિવારે થયેલા વળતા પ્રહારમાં ૩ અમેરિકી સૈનિકો પણ માર્યા ગયા છે.

સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ: તેલ પુરવઠા પર 'તલવાર'

ઈરાનની શક્તિશાળી ગણાતી ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC) એ હવે તેલના મોરચે હુમલો કર્યો છે. IRGC એ સત્તાવાર રીતે જાહેર કર્યું છે કે તેમણે 'સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ' ના દરિયાઈ માર્ગને બંધ કરી દીધો છે.

• શું છે આ રૂટનું મહત્વ? સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ એ વિશ્વનો એવો માર્ગ છે જ્યાંથી દુનિયાના તેલના કુલ પુરવઠાનો મોટો હિસ્સો પસાર થાય છે.

• ઈરાનની ધમકી: IRGC ના અધિકારીએ સરકારી ટીવી પર ચેતવણી આપી છે કે જો કોઈ પણ જહાજ આ માર્ગેથી પસાર થવાની હિંમત કરશે, તો તેને દુશ્મન ગણીને નિશાન બનાવવામાં આવશે.

ભારત માટે કેમ છે આ ચિંતાનો વિષય?

ભારતની ઉર્જા સુરક્ષા માટે આ સમાચાર અત્યંત ગંભીર છે. ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું લગભગ ૫૦% તેલ આ જ સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝના માર્ગેથી મંગાવે છે. જો આ માર્ગ લાંબો સમય બંધ રહે, તો ભારતમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ આસમાને પહોંચી શકે છે અને મોંઘવારીનો મોટો વિસ્ફોટ થઈ શકે છે.

અમેરિકાનો દાવો: "માર્ગ બંધ નથી"

જોકે, એક તરફ ઈરાન આ માર્ગ બંધ હોવાનો દાવો કરે છે, તો બીજી તરફ ફોક્સ ન્યૂઝના અહેવાલ મુજબ યુએસ સેન્ટ્રલ કમાન્ડનું કહેવું છે કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ હજુ પણ ખુલ્લી છે અને આંતરરાષ્ટ્રીય જહાજોની અવરજવર ચાલુ છે. અમેરિકાએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેઓ દરિયાઈ માર્ગની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે કટિબદ્ધ છે.

વિસ્તૃત વિશ્લેષણ: યુદ્ધની વૈશ્વિક અસરો

અલ-જઝીરાના રિપોર્ટ મુજબ, ઈરાનમાં ચારેબાજુ તારાજીના દ્રશ્યો છે. ઈરાનના અનેક શહેરોમાં અંધારપટ છવાયો છે અને સંરક્ષણ માળખું તૂટી રહ્યું છે. છતાં, ઈરાને દુબઈ જેવા આર્થિક કેન્દ્રો પર હુમલા કરીને વળતો જવાબ આપવાની શરૂઆત કરી છે. યુએન (UN) અને અન્ય આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠનો આ યુદ્ધ વિરામ માટે અપીલ કરી રહ્યા છે, પરંતુ પરિસ્થિતિ નિયંત્રણ બહાર જઈ રહી હોય તેવું જણાય છે.

આ યુદ્ધ હવે માત્ર બે દેશો વચ્ચેની લડાઈ નથી રહી, પરંતુ તે ત્રીજા વિશ્વયુદ્ધ (World War 3) તરફની આહટ સમાન બની રહી છે. જો તેલ પુરવઠો બંધ થશે, તો સમગ્ર વિશ્વમાં આર્થિક મંદી આવશે. ભારત માટે આ સમય મુત્સદ્દીગીરી અને ઉર્જાના વૈકલ્પિક સ્ત્રોતો શોધવાનો છે.