Explainer : ટ્રમ્પના ઈરાનને લખેલા પત્રનો અર્થ શું છે? પરમાણુ કરાર શા માટે જરૂરી છે?

અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ફરી એકવાર ઈરાનને પરમાણુ કરારનો પ્રસ્તાવ મોકલ્યો છે. તાજેતરમાં તેમણે ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા અલી ખામેનીને પરમાણુ કરાર પર ફરીથી વાટાઘાટો કરવા માટે પત્ર લખ્યો હતો. "મેં તેમને એક પત્ર લખીને કહ્યું હતું કે મને આશા છે કે તમે વાટાઘાટો કરશો," ટ્રમ્પે શુક્રવારે ફોક્સ બિઝનેસ નેટવર્ક પર પ્રસારિત થયેલા એક ઇન્ટરવ્યુમાં કહ્યું. ટ્રમ્પે વધુમાં કહ્યું, "જો આપણે લશ્કરી રીતે આગળ વધવું પડશે, તો તે તેમના માટે ખૂબ જ ખરાબ બાબત હશે."

2015 માં કરાર થયો હતો...

હકીકતમાં, વર્ષ 2015 માં, સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદના પાંચ કાયમી સભ્યો, જર્મની, યુરોપિયન યુનિયન અને ઈરાને 'જોઈન્ટ કોમ્પ્રીહેન્સિવ પ્લાન ઓફ એક્શન' (JCPOA) પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. આને ઈરાન પરમાણુ કરાર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ઓબામાના વહીવટ દરમિયાન થયેલા આ કરારમાં ઈરાનને પ્રતિબંધોમાં રાહત આપવામાં આવી હતી અને બદલામાં તેહરાન તેના પરમાણુ કાર્યક્રમનો અવકાશ મર્યાદિત કરશે. આ કરાર બાદ ઈરાન તેના યુરેનિયમને 3.67% થી વધુ સમૃદ્ધ ન કરવા સંમત થયું, જે શાંતિપૂર્ણ પરમાણુ ઊર્જા કાર્યક્રમો માટે યોગ્ય સ્તર છે. 

અમેરિકા 2018 માં કરારમાંથી ખસી ગયું...

જોકે, ટ્રમ્પે 2018 માં રાષ્ટ્રપતિ તરીકેના તેમના પ્રથમ કાર્યકાળ દરમિયાન અમેરિકાને આ કરારમાંથી પાછું ખેંચી લીધું હતું. JCPOA ને અમેરિકા માટે "સૌથી ખરાબ અને સૌથી એકતરફી વ્યવહારો" પૈકીનો એક માનીને, ટ્રમ્પે તેમાંથી ખસી ગયા. ટ્રમ્પે ઈરાનના બેલિસ્ટિક મિસાઈલ કાર્યક્રમને ઘટાડવામાં કથિત નિષ્ફળતા અને ઈરાનના પ્રાદેશિક પ્રોક્સીઓ પર નિયંત્રણના અભાવ દ્વારા આ સોદામાંથી પોતાના ખસી જવાને વધુ તર્કસંગત બનાવ્યું. ટ્રમ્પના મહત્તમ દબાણને કારણે 2018 અને 2021 વચ્ચે મુખ્ય ઈરાની સંસ્થાઓ પર ઓછામાં ઓછા 1,500 અલગ પ્રતિબંધો લાદવામાં આવ્યા. દરમિયાન, 2019 સુધીમાં, ઈરાને પણ તેની પ્રતિબદ્ધતાઓથી પીછેહઠ કરવાનું શરૂ કર્યું, ભલે તે ઔપચારિક રીતે કરારમાં રહ્યું.

પુનઃવાટાઘાટોની ઓફર કરવાના કારણો...

હવે JCPOA ટેકનિકલી ઓક્ટોબર 2025 માં સમાપ્ત થશે, પરંતુ ટ્રમ્પ તેને ફરીથી શરૂ કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. જોકે, ઈરાને તેની પરમાણુ પ્રવૃત્તિમાં વધારો કર્યો છે. ઇઝરાયલી ધમકીના શંકાસ્પદ ભયને કારણે ઈરાન પણ પરમાણુ પ્રવૃત્તિ પર ઝડપથી કામ કરી રહ્યું છે. આ ઉપરાંત, ઈરાનમાં ઘણા ટોચના નેતાઓની હત્યા પણ આનું એક કારણ છે. ટ્રમ્પ ઈરાનમાં વધતી પરમાણુ પ્રવૃત્તિને એક ખતરો માને છે અને તેથી જ ટ્રમ્પ હવે આ કરાર ફરીથી શરૂ કરવા માંગે છે. જોકે, હવે ઈરાન તેની પરમાણુ પ્રવૃત્તિ અંગે ઘણો વિશ્વાસ ધરાવે છે. "જ્યાં સુધી અમેરિકા મહત્તમ દબાણની નીતિ ચાલુ રાખશે ત્યાં સુધી અમે તેની સાથે કોઈ વાતચીત કરીશું નહીં," ઈરાનના વિદેશમંત્રી અબ્બાસ અરાઘચીએ જેદ્દાહમાં ઓર્ગેનાઈઝેશન ઓફ ઈસ્લામિક કોઓપરેશન (OIC) ની બેઠક દરમિયાન જણાવ્યું હતું.