ભઠ્ઠીની જેમ શેકાઈ રહ્યું છે યુરોપ!

Europe Heatwave Crisis: યુરોપ હાલમાં તેના ઇતિહાસની સૌથી ભયંકર અને વિનાશક ગરમીનો સામનો કરી રહ્યો છે. આ ભયાનક ગરમીના મોજાના કારણે દાયકાઓ જૂના તમામ આંકડાકીય રેકોર્ડ તૂટી ગયા છે. આ કટોકટી વચ્ચે નેધરલેન્ડ્સ દેશે દેશના ઇતિહાસમાં સર્વપ્રથમવાર હીટવેવ માટે સત્તાવાર રીતે 'રેડ એલર્ટ' જાહેર કર્યું છે. રાષ્ટ્રીય હવામાન સંસ્થાએ નાગરિકો માટે અત્યંત ખતરનાક પરિસ્થિતિઓની કડક ચેતવણી જારી કરીને સરકાર તેમજ કટોકટી સેવાઓ દ્વારા આપવામાં આવતી તમામ સલાહનું ચુસ્તપણે પાલન કરવા જણાવ્યું છે. દેશના મોટાભાગના વિસ્તારોમાં પારો 40 ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી પહોંચી જવાની સંભાવના વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. વૈજ્ઞાનિકોના મતે 20 જૂનથી શરૂ થયેલી આ ગરમીની લહેર યુરોપમાં અત્યાર સુધીની સૌથી ગંભીર આબોહવા આપત્તિ છે, કારણ કે આ ખંડ પર વૈશ્વિક સરેરાશ કરતા ઘણી વધુ ઝડપથી તાપમાન વધી રહ્યું છે જેને પર્યાવરણ માટે જોખમી ઘંટડી માનવામાં આવે છે.

ટ્રેન સેવાઓ સહિત માર્ગ પરિવહન વ્યવસ્થા પર બ્રેક
હવામાન વિભાગની કડક ગાઈડલાઈન મુજબ નેધરલેન્ડ્સના કુલ 12 પ્રાંતોમાંથી 8 મોટા પ્રાંતોમાં સંપૂર્ણપણે રેડ એલર્ટ લાગુ કરી દેવામાં આવ્યું છે. જ્યારે ઉત્તરીય પ્રદેશો અને દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા ઝીલેન્ડ પ્રાંતમાં ઓરેન્જ એલર્ટ જાહેર કરવામાં આવ્યું છે. પ્રશાસન દ્વારા સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે આ કટોકટીના પગલાં ઓછામાં ઓછા શનિવાર સુધી અમલમાં રહેશે. બીજી તરફ તીવ્ર ગરમીના કારણે ડચ રેલ ઓપરેટરે ટ્રેન સેવાઓમાં મોટો ઘટાડો કરવાની ફરજ પડી છે. માળખાગત સુવિધાઓના મંત્રીએ સામાન્ય જનતાને સત્તાવાર અપીલ કરી છે કે ખૂબ જ અનિવાર્ય અને જરૂરી કામ હોય તો જ રસ્તાઓ પર વાહન લઈને નીકળવું, અન્યથા ઘરમાં જ સુરક્ષિત રહેવું. ફ્રાન્સ અને બ્રિટન જેવા દેશોમાં પણ તાપમાન તેની સર્વોચ્ચ સપાટી પર પહોંચી ગયું છે, જ્યાં જૂનના તમામ જૂના રેકોર્ડ ધ્વસ્ત થઈ ગયા છે. ઇટાલીમાં પણ સપ્તાહના અંતે ગરમી વધુ વકરીને 40 ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી પહોંચી ગઈ છે.

ગરમીના કારણે હાઇવે રોડ અને રેલવેના પાટાઓમાં તિરાડો પડતા અકસ્માતોની હારમાળા
આ અસાધારણ તાપમાનના કારણે જર્મનીમાં ગુરુવારે સાંજે ભારે ગરમીને લીધે વ્યસ્ત ગણાતા A2 મોટરવેની સપાટી ઓગળી ગઈ હતી અને તેની અનેક લેનમાં મોટી તિરાડો પડી ગઈ હતી. ઓસ્ટ્રિયાની રાષ્ટ્રીય રેલ કંપનીએ પણ પોતાના મુસાફરોને આગામી દિવસોમાં ટ્રેનના પાટા તિરાડ પડવાના કારણે મુસાફરી ન કરવા માટે ચેતવણી આપી છે. ઠંડા હવામાન માટે જાણીતો સ્વીડન દેશ પણ આ ભયંકર ગરમીથી બચી શક્યો નથી. ગુરુવારે મોડી રાત્રે અતિશય ઊંચા તાપમાનને કારણે સ્ટીલના પાટા ઉપસી આવ્યા હતા, જેના લીધે એક માલગાડી અચાનક પાટા પરથી ઉતરી ગઈ હતી. આ અકસ્માતને કારણે સ્વીડનની રાજધાની સ્ટોકહોમ અને દેશના બીજા સૌથી મોટા શહેર ગોથેનબર્ગ વચ્ચેનો તમામ ટ્રેન વ્યવહાર સંપૂર્ણપણે ઠપ્પ થઈ ગયો હતો. ફ્રાન્સ, સ્પેન, બ્રિટન અને જર્મની જેવા વિકસિત દેશોમાં આ ગરમીએ સિસ્ટમને ઘૂંટણિયે લાવી દીધી છે.

યુરોપની આધુનિક માળખાકીય સુવિધાઓ પત્તાના મહેલની જેમ વિખરાઈ
સોશિયલ મીડિયા પર અનેક આઘાતજનક વીડિયો સામે આવ્યા છે, જેમાં શોપિંગ મોલ ખુલતાની સાથે જ લોકો એર કંડિશનર અને પંખા ખરીદવા માટે પડાપડી કરતા જોવા મળી રહ્યા છે. પરંતુ સૌથી મોટી ચિંતા એ છે કે વિશ્વના સૌથી વિકસિત પ્રદેશોમાંના એક ગણાતા યુરોપનું આખું આધુનિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર આ હવામાન સામે નાકામ સાબિત થયું છે. વાસ્તવમાં યુરોપની મોટાભાગની ઇમારતો અને રેલવે નેટવર્ક ઠંડા હવામાનને ધ્યાનમાં રાખીને બનાવવામાં આવ્યા હતા. ગરમીના કારણે રેલ્વે ટ્રેક વિસ્તર્યા છે અને ઘણી જગ્યાએ વાંકાચૂકા થઈ જવાથી ટેકનિકલ સમસ્યાઓ ઊભી થઈ છે. સેંકડો ટ્રેનો રદ કરવી પડી છે અને ટ્રેનોની ગતિ ખૂબ જ ધીમી કરવામાં આવી છે. ઘણી પ્રખ્યાત ટ્રેનોમાં સેન્ટ્રલ એર કન્ડીશનીંગ સિસ્ટમ ફેલ થઈ જતાં મુસાફરોએ ટ્રેનની અંદરની ભયંકર સ્થિતિના વીડિયો ઇન્ટરનેટ પર શેર કર્યા છે.

પરમાણુ પાવર પ્લાન્ટ્સ ઠપ થયા
ફ્રાન્સની સરકારી વીજ કંપની EDF દ્વારા 4 મોટા પરમાણુ વીજ પ્લાન્ટમાં વીજળીનું ઉત્પાદન નોંધપાત્ર રીતે ઘટાડી દેવામાં આવ્યું છે. આનું મુખ્ય તકનીકી કારણ એ હતું કે પરમાણુ રિએક્ટરને ઠંડુ કર્યા પછી જે ગરમ પાણી નદીઓમાં છોડવામાં આવે છે, તેનું તાપમાન નિર્ધારિત પર્યાવરણીય ધોરણો કરતાં ઘણું વધારે થઈ ગયું હતું, જે જળચર સૃષ્ટિ માટે ઘાતક હતું. કંપનીએ સ્વીકાર્યું છે કે ભવિષ્યના પાવર પ્લાન્ટને આવી ગરમ પરિસ્થિતિઓનો સામનો કરવા માટે વધુ મજબૂત બનાવવા પડશે. વીજળીના ઉત્પાદનમાં ઘટાડો થવાના કારણે ફ્રાન્સ અને ઇટાલીમાં લાખો લોકોના ઘરોમાં વીજળી પુરવઠો ખોરવાઈ ગયો હતો. યુરોપના અનેક વિશ્વપ્રસિદ્ધ સંગ્રહાલયો પણ પોતાની કૂલિંગ સિસ્ટમ જાળવી રાખવામાં અસમર્થ રહ્યા હતા, જેના કારણે તેમને મુલાકાતીઓ માટે ખુલવાનો સમય ઘટાડવાની ફરજ પડી હતી.

હોસ્પિટલોમાં કાર્ડિયાક અરેસ્ટના કેસોમાં ચાર ગણો વધારો અને ડૂબી જવાથી અનેક મોત
ફ્રાન્સના આરોગ્ય મંત્રી સ્ટેફની રિસ્ટે જણાવ્યું હતું કે ગરમીના કારણે કાર્ડિયાક અરેસ્ટના કેસોમાં અચાનક 4 ગણો વધારો નોંધાયો છે, જેના કારણે સમગ્ર દેશની આરોગ્ય વ્યવસ્થાને હાઇ એલર્ટ પર મૂકવામાં આવી છે. ફ્રાન્સના વડાપ્રધાન સેબેસ્ટિયન લેકોર્નુએ દુઃખ વ્યક્ત કરતા જણાવ્યું હતું કે 18 જૂનથી તીવ્ર ગરમીથી રાહત મેળવવા માટે અજાણતા નદીઓ અને તળાવોમાં નહાવા ગયેલા ઘણા લોકોના અકસ્માતે મોત થયા છે. બાદમાં રમતગમત મંત્રી મરિના ફેરારીએ પુષ્ટિ કરી હતી કે ડૂબી જવાથી મૃત્યુઆંક 55 પર પહોંચી ગયો છે. આ ઉપરાંત અતિશય ગરમીના કારણે 2 અને 4 વર્ષના માસૂમ બાળકો ગરમ કારની અંદર જ બેભાન હાલતમાં મળી આવ્યા હતા અને તેમને સમયસર તબીબી સારવાર આપવા છતાં બચાવી શકાયા નથી. સ્પેનની સત્તાવાર મોનિટરિંગ સિસ્ટમ અનુસાર જૂનની શરૂઆતથી અત્યાર સુધીમાં ગરમીના કારણે 100 થી વધુ લોકોના મોત સત્તાવાર રીતે નોંધાયા છે, જ્યારે વિવિધ એજન્સીઓના પ્રારંભિક અંદાજ મુજબ સમગ્ર યુરોપ ખંડમાં કુલ મૃત્યુઆંક 400 થી વધુ થઈ ગયો છે.

પર્યાવરણ નિષ્ણાતોની ગંભીર ચેતવણી
અહેવાલ મુજબ પેરિસના પર્યાવરણ નિષ્ણાત ફ્રાન્કોઇસ ગેમીનએ જણાવ્યું છે કે આજે દરેક દેશ એ સવાલ પૂછી રહ્યો છે કે આપણે આ કુદરતી આપત્તિ માટે કેમ તૈયાર ન હતા. આ ગરમીએ આપણને આપણી આધુનિક વ્યવસ્થાની નબળાઈઓનો અહેસાસ કરાવ્યો છે. યુરોપ હાલમાં વિશ્વનો સૌથી ઝડપથી ગરમ થતો ખંડ બની ગયો છે, જ્યાં છેલ્લા 50 વર્ષમાં સરેરાશ તાપમાન આશરે 2 ડિગ્રી સેલ્સિયસ વધી ગયું છે. યુનિવર્સિટી કોલેજ લંડનના નિષ્ણાત અન્ના માવરોગિયાનીના જણાવ્યા અનુસાર ઉત્તર યુરોપની તમામ જૂની અને જાડી દિવાલોવાળી ઇમારતો બહારની ઠંડીને રોકવા માટે ખાસ બનાવવામાં આવી હતી. હવે આ બદલાયેલા હવામાનમાં તે જ જાડી દિવાલો બહારની ગરમ હવાને અંદર ફસાવી રાખે છે, જેના કારણે ઘરો ભઠ્ઠી જેવા ગરમ બની ગયા છે. આ ઇમારતો આ સ્તરની ભયંકર ગરમીનો સામનો કરવા સક્ષમ નથી.

આબોહવા પરિવર્તનના કારણે રાત્રિના તાપમાનમાં પણ અસાધારણ વધારો નોંધાયો
બ્રિટન અને ફ્રાન્સ જેવા દેશોના વૈજ્ઞાનિકોએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં ચેતવણી આપી છે કે આબોહવા પરિવર્તન એટલે કે ગ્લોબલ વોર્મિંગ વિના જૂન મહિનામાં આટલું ભયંકર ગરમીનું મોજું આવવું બિલકુલ અશક્ય હતું. છેલ્લા 20 વર્ષોમાં વૈશ્વિક સ્તરે રાત્રિના સમયે લાગતા ખતરનાક ગરમીના તણાવનું જોખમ આશરે 100 ગણું વધી ગયું છે. જો વૈશ્વિક તાપમાનમાં આમ જ વધારો થતો રહેશે તો આગામી વર્ષોમાં પરિસ્થિતિ વધુ ભયાનક બનશે. જો આપણે વર્ષ 1976 ના ઐતિહાસિક હીટવેવ સાથે આ વર્ષની સરખામણી કરીએ, તો તે સમયની ગરમી આજની ગરમી કરતાં આશરે 3.5 ડિગ્રી સેલ્સિયસ ઓછી હતી. આ વખતે સૌથી મોટી અને ગંભીર સમસ્યા એ છે કે સામાન્ય રીતે રાત્રે હવામાન ઠંડુ થતું હોય છે જે શરીરને રાહત આપે છે, પરંતુ આ વખતે ફ્રાન્સના ઘણા વિસ્તારોમાં રાત્રિનું તાપમાન સતત 1 અઠવાડિયાથી વધુ સમય સુધી 20 ડિગ્રી સેલ્સિયસથી ઉપર રહ્યું હતું અને કેટલાક સ્થળોએ તો રાત્રે પણ પારો 30 ડિગ્રી સેલ્સિયસની આસપાસ નોંધાયો હતો.

યુરોપના 800 થી વધુ મોટા શહેરો ગરમીના જીવલેણ સ્ટ્રેસ હેઠળ આવ્યા
વૈજ્ઞાનિકોએ યુરોપના 800 થી વધુ મોટા શહેરોના હવામાનના ડેટાની બારીકાઈથી તપાસ કરી છે. આ સંશોધનમાંથી ચોંકાવનારી વિગત સામે આવી છે કે તેમાંથી આશરે 45 ટકા શહેરોમાં જૂનના અંતમાં ઇતિહાસની સૌથી વધુ ગરમી નોંધાઈ છે. તબીબી ભાષામાં ગરમીનો તણાવ એટલે કે હીટ સ્ટ્રેસ ત્યારે થાય છે જ્યારે માનવ શરીર પરસેવા દ્વારા પોતાની જાતને કુદરતી રીતે ઠંડુ રાખવામાં સંપૂર્ણ નિષ્ફળ જાય છે, જેના લીધે હીટ સ્ટ્રોક, મગજની નસો ફાટી જવી અને મલ્ટી ઓર્ગન ફેલિયર જેવી જીવલેણ સ્થિતિઓ સર્જાય છે. ફ્રાન્સના આરોગ્ય વિભાગે શાળાઓ અને કોલેજોને અચાનક બંધ કરવાના આદેશ આપ્યા છે કારણ કે બાળકો આ ગરમી સહન કરી શકતા નથી.

અલ નીનો નહીં પરંતુ ગ્રીનહાઉસ વાયુઓનું ઉત્સર્જન જ વિનાશ માટે મુખ્ય જવાબદાર
સામાન્ય રીતે પ્રશાંત મહાસાગરમાં સક્રિય થતી 'અલ નીનો' ની અસર વૈશ્વિક સ્તરે તાપમાનમાં મોટો વધારો કરે છે, પરંતુ હવામાન વૈજ્ઞાનિકોનું માનવું છે કે આ વખતે યુરોપની રેકોર્ડબ્રેક ગરમી માટે અલ નીનો મુખ્ય પરિબળ નથી. આ વિનાશ પાછળ માત્ર ને માત્ર માનવસર્જિત આબોહવા પરિવર્તન જ જવાબદાર છે. કોલસો, ખનીજ તેલ અને કુદરતી ગેસ જેવા અશ્મિભૂત ઇંધણના બેફામ ઉપયોગથી વાતાવરણમાં ઉત્સર્જિત થતા ગ્રીનહાઉસ વાયુઓએ પૃથ્વીને ગરમ ધાબળાની જેમ લપેટી લીધી છે. પરિણામે ઔદ્યોગિક ક્રાંતિના યુગ પહેલાની તુલનામાં પૃથ્વીનું સરેરાશ વૈશ્વિક તાપમાન આશરે 1.4 ડિગ્રી સેલ્સિયસ વધી ગયું છે. જો વૈશ્વિક સ્તરે આ ઉત્સર્જન તાત્કાલિક ઘટાડવામાં નહીં આવે તો ભવિષ્યમાં આવા ગરમીના મોજા વધુ વારંવાર અને વધુ ઘાતક બનશે. વર્ષ 2022 માં પણ યુરોપમાં ગરમીના કારણે 60,000 થી વધુ લોકોના કરુણ મોત નીપજ્યા હતા, તેથી આ વૈશ્વિક ગરમી માત્ર એક મોસમી ઘટના નથી પરંતુ સમગ્ર માનવજાતના અસ્તિત્વ સામેનો સૌથી મોટો પડકાર છે.