શું ભારત રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધમાં શાંતિ નિર્માતા બની શકે?

નવી દિલ્હી: BRICS સમિટ 2024 જેમ જેમ નજીક આવી રહ્યું છે, રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિને ગુરુવારે સેન્ટ પીટર્સબર્ગમાં ભાગ લેનારા દેશોના રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકારો સાથે મુલાકાત કરી. ભારતના NSA અજીત ડોભાલ હાજર રહેલા ટોચના વિદેશી રાજદ્વારીઓમાંના એક હતા અને રશિયન રાષ્ટ્રપતિ સાથે ટેટે-એ-ટેટે બેઠા હતા.

ડોભાલે વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીને શુભેચ્છા પાઠવી હતી અને ગયા મહિને કિવમાં યુક્રેનના રાષ્ટ્રપતિ વોલોદિમિર ઝેલેન્સકી સાથેની તેમની મુલાકાત વિશે વાત કરી હતી. રશિયા અને યુક્રેન બંને 2022 માં ભૂતપૂર્વ દ્વારા માઉન્ટ થયેલ વૃદ્ધિ પછી ઓલઆઉટ યુદ્ધમાં લૉક છે.

બદલામાં, પુતિને કહ્યું કે તેઓ "દ્વિપક્ષીય બેઠક માટે કાઝાનમાં પીએમ મોદીની રાહ જોઈ રહ્યા છે". BRICS સમિટ 22-24 ઓક્ટોબર દરમિયાન રશિયાના પ્રમુખપદ હેઠળના કાઝાનમાં યોજાવાની છે.

સંભવિત "શાંતિ વાટાઘાટો" માટે પીએમ મોદીને આમંત્રિત કર્યા પછી, બીજા જ દિવસે, પુતિને પશ્ચિમ સાથે સીધા સંઘર્ષની ચેતવણી આપી હતી, જો યુક્રેન પશ્ચિમી નિર્મિત લાંબા અંતરની મિસાઇલો છોડવાનું ચાલુ રાખશે. જો યુક્રેન રશિયા સામે આવી મિસાઈલો તૈનાત કરે તો તેમણે નાટો (ઉત્તર એટલાન્ટિક સંધિ સંગઠન) "યુદ્ધમાં" હોવાની વાત કરી હતી.

ગયા મહિને, યુક્રેને આક્રમણ કર્યું અને કુર્સ્ક પ્રદેશના નગરો કબજે કર્યા. જવાબી હુમલામાં, રશિયાએ દાવો કર્યો કે 10 વસાહતોને "મુક્ત" વિસ્તારો. યુક્રેનિયન આર્મીના ટોચના કમાન્ડરે જણાવ્યું હતું કે, આક્રમણ રશિયન સૈનિકોને વાળવા માટે એક વ્યૂહાત્મક પગલું હતું, અને જોડાણનો પ્રયાસ નથી.

આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણ અને પ્રતિબંધો છતાં, રશિયાએ યુક્રેનમાં સૈનિકોની પ્રવૃત્તિઓ બંધ કરી નથી. તેના જવાબમાં યુક્રેને પણ તેના પાડોશી રાષ્ટ્ર પર સંરક્ષણ હુમલા શરૂ કર્યા છે. એક મોટા ઘટસ્ફોટમાં, વિદેશ બાબતોના ભૂતપૂર્વ પ્રથમ નાયબ પ્રધાન એલેક્ઝાંડર ચેલીએ પણ પુષ્ટિ કરી હતી કે 2022 માં યુક્રેન અને રશિયા વચ્ચે શાંતિ શક્ય બની શકી હોત. "ચાલીએ કહ્યું.

રશિયાના લાંબા સમયથી સહયોગી હોવાને કારણે, ભારતને યુક્રેનના ભૂતપૂર્વ વિદેશ પ્રધાન દિમિત્રો કુલેબા દ્વારા કિવને સમર્થન આપવા અને દુશ્મનાવટને સમાપ્ત કરવામાં મદદ કરવા માટે બોલાવવામાં આવ્યું હતું. બ્લૂમબર્ગના અહેવાલને ટાંકીને RTના ટ્વિટ અનુસાર, કિવ ઇચ્છે છે કે ભારત "પોસ્ટમેન" બનવાનું બંધ કરે અને રશિયા અને યુક્રેન વચ્ચે શાંતિ સ્થાપવાના પ્રયાસોમાં મજબૂત ભૂમિકા ભજવવા માટે આગળ વધે.

કુલેબાએ ભારતને રશિયા-ચીન સંબંધોને વધુ ગાઢ બનાવવા અંગે ચિંતિત રહેવાની ચેતવણી પણ આપી હતી. એશિયન પાડોશી 2020 થી ભારત સાથે આક્રમક સંઘર્ષમાં છે, જે લશ્કરી કાર્યવાહી, પ્રતિબંધો દ્વારા ચિહ્નિત થયેલ છે. આકસ્મિક રીતે, NSA ડોભાલ ગુરુવારે બ્રિક્સ દેશોના રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકારો માટેના કોન્ક્લેવની બાજુમાં ચીનના વિદેશ પ્રધાન વેની યી સાથે વાતચીતમાં જોવા મળ્યા હતા.

રશિયા મજબૂતપણે ભારતના ખૂણામાં છે, રશિયા સુરક્ષા પરિષદના સચિવ સેર્ગેઈ શોઇગુએ બંને દેશોને "સમાન વિચારવાળા" ભાગીદારો ગણાવ્યા. રશિયા સામેના પ્રતિબંધોના શાસનમાં જોડાવાના આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણ છતાં, ભારત "તટસ્થ" હિસ્સેદાર તરીકે મક્કમ રહ્યું. તેણીએ રશિયા પાસેથી ક્રૂડ ઓઈલ ખરીદ્યું હતું, જેની પશ્ચિમે ભારે ટીકા કરી હતી. ભારતના વિદેશ મંત્રી એસ જયશંકરે પ્રતિક્રિયા આપતા કહ્યું કે ભારત જ્યારે રશિયા પાસેથી સસ્તી કિંમતે ક્રૂડ ઓઈલ ખરીદે છે ત્યારે માત્ર તેના પોતાના હિતોની જ નજર રાખે છે.

સીએનએનના તાજેતરના અહેવાલો અનુસાર, યુક્રેન યુદ્ધના મેદાનોમાંથી ઘાયલ સૈનિકોના પ્રવાહ સાથે સંઘર્ષ કરી રહ્યું છે. ઈજા અથવા ત્યાગને કારણે સૈનિકોની ઘટતી જતી સંખ્યા સાથે, યુરોપિયન રાષ્ટ્રે કથિત રીતે અલ-કાયદા સાથે જોડાયેલા અને યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ દ્વારા આતંકવાદીઓ તરીકે ઓળખાતા લડવૈયાઓની ભરતી કરવાનું શરૂ કર્યું છે.

દરમિયાન, પશ્ચિમી દેશોએ યુક્રેનને જાણ કરી છે કે "તે રશિયા પર વિજય પરવડી શકે તેમ નથી". આ સાક્ષાત્કાર યુદ્ધ ભંડોળના થાકને કારણે ઉદ્ભવી શકે છે.

શુક્રવારે, રશિયન FSB એ એક નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું કે, "મોસ્કોએ રશિયાની સ્થિરતાને નબળી પાડવા માટે સામેલ છ બ્રિટિશ રાજદ્વારીઓની માન્યતા રદ કરી દીધી છે." સુરક્ષા સેવાએ કહ્યું કે યુનાઇટેડ કિંગડમ (યુકે) પાસે યુક્રેન સંઘર્ષના વધારા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરતી સમર્પિત પાંખ છે તે પછી આ પગલું લેવામાં આવ્યું છે.

બ્રિક્સ શિખર સંમેલન નિર્ણાયક તબક્કે આવી શકે છે કારણ કે ભારત રશિયા અને યુક્રેન વચ્ચે મધ્યસ્થી તરીકે કામ કરવા તૈયાર છે. પીએમ નરેન્દ્ર મોદીની ઓગસ્ટમાં કિવની મુલાકાત હજુ તાજી છે, તેનો અર્થ એ થઈ શકે છે કે ભારત રાષ્ટ્રપતિ ઝેલેન્સકી દ્વારા રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ પુતિન સમક્ષ મૂકેલી શરતો લાવી શકે છે.

ફેબ્રુઆરી 2022 થી લાંબા સમયથી ચાલતી દુશ્મનાવટ પછી, તે જોવાનું બાકી છે કે શું ભારત, વાસ્તવમાં, કોઈ ભૂમિકા ભજવી શકે છે અને રશિયા અને યુક્રેન બંનેને એકબીજા સામેની તમામ લશ્કરી કાર્યવાહીને સમાપ્ત કરવા અને અંતે શાંતિની ઘોષણા કરવા માટે સમજાવી શકે છે.