ભારતીય સંસદીય લોકશાહીમાં અત્યારે અભૂતપૂર્વ ગરમાવો જોવા મળી રહ્યો છે. લોકસભાના અધ્યક્ષ અને વિપક્ષી દળો વચ્ચે સર્જાયેલા ગજગ્રાહને કારણે હવે સંસદના ઈતિહાસમાં ભાગ્યે જ બનતી ઘટના એટલે કે 'સ્પીકર વિરુદ્ધ અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ' લાવવાની તૈયારીઓ શરૂ થઈ ગઈ છે.
લોકસભાની કાર્યવાહી શરૂ થતાની સાથે જ વાતાવરણ તંગ બની ગયું હતું. વિપક્ષી દળોએ લોકસભા સ્પીકર ઓમ બિરલાની કાર્યશૈલી સામે ગંભીર વાંધો ઉઠાવ્યો છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, વિપક્ષી નેતાઓએ રાહુલ ગાંધી સાથે એક મહત્વની બેઠક યોજી છે, જેમાં એવો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે કે જો વિપક્ષના સભ્યોને ગૃહમાં મહત્વના મુદ્દે બોલવા દેવામાં નહીં આવે, તો તેઓ સ્પીકર સામે વિધિવત 'અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ' (No-Confidence Motion) લાવશે.
આ વિવાદનું મુખ્ય કારણ એ છે કે વિપક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધી તાજેતરમાં થયેલા સાંસદોના સસ્પેન્શન અને મહિલા સાંસદો પર લગાવવામાં આવેલા ગંભીર આરોપો અંગે સરકારને ઘેરવા માંગતા હતા. જોકે, તેમને બોલવાની મંજૂરી ન મળતા વિપક્ષે એવો આક્ષેપ કર્યો છે કે સ્પીકર લોકશાહીના મૂલ્યોનું જતન કરવાને બદલે પક્ષપાતી વલણ અપનાવી રહ્યા છે.
<h3 data-path-to-node="7">સંસદ સ્થગિત અને વિરોધ પ્રદર્શન</h3>
સોમવાર સવારથી જ વિપક્ષી સાંસદોએ ગૃહમાં પ્લેકાર્ડ્સ સાથે સૂત્રોચ્ચાર શરૂ કર્યા હતા. આ હોબાળાને કારણે સંસદની કાર્યવાહી વારંવાર ખોરવાઈ હતી. અંતે બપોરે 12 વાગ્યા સુધી ગૃહની કાર્યવાહી સ્થગિત કરવાની ફરજ પડી હતી. વિપક્ષી છાવણીનું કહેવું છે કે સરકાર અગત્યના સવાલોના જવાબ આપવાથી બચી રહી છે અને સ્પીકર ઓફિસનો ઉપયોગ અવાજ દબાવવા માટે થઈ રહ્યો છે.
<h3 data-path-to-node="9">હિમંતા બિસ્વા શર્મા પર કડક કાર્યવાહીની માંગ</h3>
આ વિવાદમાં આસામના મુખ્યમંત્રી હિમંતા બિસ્વા શર્માનો મુદ્દો પણ ઉછળ્યો છે. કોંગ્રેસના સાંસદ ઇમરાન પ્રતાપગઢીએ લોકસભામાં માંગ કરી હતી કે આસામના મુખ્યમંત્રી જે પ્રકારના વીડિયો બનાવી રહ્યા છે અને જે રીતે આસામ ભાજપ દ્વારા સોશિયલ મીડિયા પર પોસ્ટ કરીને ડિલીટ કરવામાં આવે છે, તે ગંભીર બાબત છે.
પ્રતાપગઢીએ જણાવ્યું કે, "એક જવાબદાર પદ પર બેઠેલા વ્યક્તિ જ્યારે સમાજમાં વિભાજન પેદા કરતા વીડિયો બનાવે છે, ત્યારે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને ગૃહમંત્રી અમિત શાહે તેમની સામે કડક પગલાં લેવા જોઈએ." વિપક્ષે આ મુદ્દે ભાજપના રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ જે.પી. નડ્ડા પાસે પણ જવાબ માંગ્યો છે.
<h3 data-path-to-node="12">અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવની પ્રક્રિયા અને સંભવિત અસર</h3>
બંધારણીય જોગવાઈ મુજબ, લોકસભાના અધ્યક્ષને હોદ્દા પરથી દૂર કરવા માટે અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ લાવવા માટે ચોક્કસ પ્રક્રિયા અનુસરવી પડે છે: ૧. સૂચના: પ્રસ્તાવ લાવવા માટે ઓછામાં ઓછા 14 દિવસની પૂર્વ સૂચના આપવી પડે છે. ૨. સમર્થન: ઓછામાં ઓછા 50 સાંસદોનું સમર્થન જરૂરી છે. ૩. ચર્ચા અને મતદાન: જો ગૃહમાં બહુમતીથી પ્રસ્તાવ પસાર થાય, તો સ્પીકરે રાજીનામું આપવું પડે છે.
જોકે, વર્તમાન ગણિત મુજબ સરકાર પાસે પૂરતું સંખ્યાબળ છે, પરંતુ વિપક્ષનો આ પ્રયાસ માત્ર પ્રતીકાત્મક નથી. આ હિલચાલ દ્વારા વિપક્ષ આંતરરાષ્ટ્રીય અને રાષ્ટ્રીય સ્તરે એવો સંદેશ આપવા માંગે છે કે ભારતીય સંસદમાં લોકશાહી ઢબે ચર્ચા કરવા માટેની જગ્યા સીમિત થઈ રહી છે.
વડાપ્રધાન અને મહિલા સાંસદો વચ્ચેના વિવાદ બાદ જે રીતે લોકસભા અધ્યક્ષની ભૂમિકા સામે સવાલો ઉઠ્યા છે, તેણે સંસદીય વાતાવરણને ડામાડોળ કરી દીધું છે. જો આગામી દિવસોમાં ટ્રેડ ડીલ અને વિદેશ નીતિ જેવા મુદ્દાઓ પર વિપક્ષને બોલવાની તક નહીં મળે, તો આ ગજગ્રાહ વધુ ઉગ્ર બનશે. હાલ તો સમગ્ર દેશની નજર 26 ફેબ્રુઆરી અને માર્ચના સત્ર પર છે, જ્યાં આ રાજકીય જંગનો અંતિમ ફેંસલો થઈ શકે છે.

સંસદમાં વધતી જતી અસહિષ્ણુતા

વિપક્ષનો ગંભીર આક્ષેપ: બોલવાની મંજૂરી ન મળતા રાહુલ ગાંધી અને વિપક્ષી દળો હવે લડાયક મૂડમાં

February 9, 2026 | 13:18 IST