ઇંધણના ભાવમાં ફરી ભડકો

Petrol Diesel Price Hike: દેશમાં સામાન્ય જનતા પર મોંઘવારીનો વધુ એક મોટો બોજ ઝીંકાયો છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલની કિંમતોમાં થયેલા અસહ્ય વધારાને પગલે સરકારી ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓએ પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં ફરી એકવાર મોટો વધારો કર્યો છે. આ આંચકામાંથી હજુ જનતા બહાર આવે તે પહેલાં જ, શનિવારે સવારે દિલ્હી સહિત દેશના વિવિધ ભાગોમાં સીએનજી (CNG) ના ભાવમાં પણ પ્રતિ કિલો 1 રૂપિયાનો વધારો ઝીંકી દેવામાં આવ્યો છે. ઇંધણના દરોમાં સતત થઈ રહેલા આ વધારાને કારણે આગામી દિવસોમાં જીવનજરૂરી ચીજવસ્તુઓ મોંઘી થવાની પૂરેપૂરી આશંકા સેવાઈ રહી છે.

9 દિવસમાં ત્રીજી વખત ઇંધણના ભાવમાં ભડકો
દેશમાં ઈંધણની કિંમતોમાં છેલ્લા 9 દિવસમાં આ ત્રીજો મોટો વધારો છે. તાજેતરના સુધારા બાદ, દેશની રાજધાની દિલ્હીમાં પેટ્રોલ 87 પૈસા મોંઘું થઈને ₹99.51 પ્રતિ લિટર પર પહોંચી ગયું છે, જ્યારે ડીઝલની કિંમતમાં પ્રતિ લિટર 91 પૈસાનો વધારો થતાં તેનો નવો ભાવ ₹92.49 પર પહોંચી ગયો છે. અમદાવાદમાં પણ આ વધારાની સીધી અસર જોવા મળી છે, જ્યાં હવે પેટ્રોલ ₹99.07 અને ડીઝલ ₹94.99 રૂપિયા પ્રતિ લિટરના સ્તરે પહોંચી ગયું છે. આ પૂર્વે 19 મેના રોજ સરેરાશ 90 પૈસા અને 15 મેના રોજ સીધો ₹3 પ્રતિ લિટરનો વધારો ઝીંકવામાં આવ્યો હતો.

સીએનજી પણ મોંઘો થયો, 10 દિવસમાં ₹4નો વધારો
પેટ્રોલ-ડીઝલની સાથે વાહનચાલકો માટે કિફાયતી ગણાતો CNG પણ હવે મોંઘો થઈ રહ્યો છે. દિલ્હી-એનસીઆરમાં સીએનજીની કિંમતોમાં ₹1 પ્રતિ કિલોનો વધારો થતાં નવો ભાવ ₹81.09 પર પહોંચ્યો છે. છેલ્લા 10 દિવસમાં સીએનજીમાં આ ત્રીજો વધારો છે. અગાઉ 15 મેના રોજ સરકારે ₹2 અને 18 મેના રોજ ₹1નો વધારો કર્યો હતો. ગણતરીના દિવસોમાં જ પેટ્રોલ-ડીઝલ આશરે પોણા પાંચ રૂપિયા અને સીએનજી ₹4 જેટલો મોંઘો થઈ જતાં મધ્યમ વર્ગનું બજેટ સંપૂર્ણપણે ખોરવાઈ ગયું છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય યુદ્ધ અને ક્રૂડ ઓઇલની તેજી મુખ્ય કારણ
પેટ્રોલિયમ કંપનીઓના જણાવ્યા અનુસાર, આ ભાવ વધારા પાછળ વૈશ્વિક પરિબળો જવાબદાર છે. પશ્ચિમ એશિયા (મિડલ-ઈસ્ટ) સંકટ અને ઈરાન-અમેરિકા વચ્ચે વધતા તણાવના કારણે ભારતની ઇંધણ સપ્લાય લાઇન પ્રભાવિત થઈ છે. યુદ્ધની સ્થિતિ સર્જાતા પહેલાં જે ક્રૂડ ઓઇલ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં 70 ડોલર પ્રતિ બેરલની આસપાસ હતું, તે હવે વધીને 100 ડોલર પ્રતિ બેરલને પાર પહોંચી ગયું છે. આ તીવ્ર ઉછાળાને કારણે સરકારી ઓઇલ કંપનીઓ ભારે આર્થિક દબાણ હેઠળ હતી, અને પોતાનું નુકસાન ભરપાઈ કરવા માટે કિંમતો વધારવી અનિવાર્ય બની ગઈ હતી. પેટ્રોલિયમ મંત્રાલયના જોઈન્ટ સેક્રેટરી સુજાતા શર્માના જણાવ્યા મુજબ, કંપનીઓને દર મહિને આશરે ₹30,000 કરોડનું નુકસાન થઈ રહ્યું હતું.

બેઝ પ્રાઇસથી ગ્રાહક સુધી: કેવી રીતે નક્કી થાય છે કિંમત?
ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું લગભગ 90% ક્રૂડ ઓઇલ વિદેશથી આયાત કરે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારની કિંમતો અને ડોલર સામે રૂપિયાની સ્થિતિના આધારે 'ડેઇલી પ્રાઇસ રિવિઝન' હેઠળ દરરોજ સવારે 6 વાગ્યે નવા દરો અપડેટ થાય છે. ગ્રાહકો સુધી પહોંચતા ઇંધણની કિંમતમાં મુખ્ય પાંચ ઘટકો કામ કરે છે:
1. ક્રૂડ ઓઇલની મૂળ કિંમત (બેઝ પ્રાઇસ)
2. રિફાઇનિંગ ખર્ચ અને કંપનીઓનો નફો
3. કેન્દ્ર સરકારની એક્સાઇઝ ડ્યુટી (ઉત્પાદન શુલ્ક) અને રોડ સેસ
4. પેટ્રોલ પંપ ડીલર્સનું નિશ્ચિત કમિશન
5. રાજ્ય સરકારો દ્વારા લાદવામાં આવતો વેટ (VAT) અથવા લોકલ સેલ્સ ટેક્સ.
દરેક રાજ્યમાં વેટના દર અલગ હોવાથી જુદા જુદા શહેરોમાં ભાવમાં તફાવત જોવા મળે છે. અગાઉ સરકારે એક્સાઇઝ ડ્યુટીમાં ₹10નો ઘટાડો કરીને કિંમતો સ્થિર રાખવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, પરંતુ વર્તમાન કટોકટી સામે તે પૂરતો સાબિત થયો નથી.

સામાન્ય જનતા અને ટ્રાન્સપોર્ટ ક્ષેત્ર પર વ્યાપક અસરો
ઇંધણના ભાવમાં ઝીંકાયેલા આ તોતિંગ વધારાની બહુઆયામી અસરો દેશના અર્થતંત્ર પર જોવા મળશે. ડીઝલ મોંઘું થતાં ટ્રક અને ટેમ્પોનું ભાડું વધશે, જેનાથી અન્ય રાજ્યોમાંથી આવતા શાકભાજી, ફળો અને રાશન સામગ્રી મોંઘી બનશે. ટ્રેક્ટર અને પમ્પિંગ સેટ ચલાવવા માટે ખેડૂતોનો ખર્ચ વધશે, જે આડકતરી રીતે અનાજના ભાવોને આસમાને પહોંચાડશે. જાહેર પરિવહન, ઓટો-ટેક્સી અને સ્કૂલ બસોના ભાડામાં વધારો થવાની સંભાવના છે, જે સામાન્ય નોકરિયાત વર્ગને સીધી અસર કરશે.