નોઈડા કામદાર કેસઃ UP સરકારને સુપ્રીમ કોર્ટનો ઠપકો

ઉત્તર પ્રદેશના નોઈડામાં મજૂર વિરોધ દરમિયાન ધરપકડ કરાયેલા આદિત્ય આનંદ અને રૂપેશ રોય મામલે સુપ્રીમ કોર્ટે કડક વલણ અપનાવ્યું છે. મજૂરોની ધરપકડ મામલે આદિત્ય આનંદ અને રૂપેશ રોયને 18 મેના રોજ કોર્ટમાં રજૂ કરવાનો આદેશ આપ્યો છે. આદિત્ય આનંદના ભાઈ કેશવ આનંદ દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અરજી પર સુપ્રીમ કોર્ટે સુનાવણી કરી હતી.

સુપ્રીમ કોર્ટે 13 એપ્રિલના રોજ મજૂર વિરોધ અને હિંસાના સંદર્ભમાં બે યુવાનોની ધરપકડ અંગે ઉત્તર પ્રદેશ પોલીસ પાસેથી જવાબ માંગ્યો છે. કોર્ટે યુપી પોલીસને 18 મેના રોજ બપોરે 2 વાગ્યે આરોપી આદિત્ય આનંદ અને રૂપેશ રોયને રજૂ કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે. અરજીમાં આરોપ મૂકવામાં આવ્યો હતો કે તેમને કસ્ટડીમાં ત્રાસ આપી કાનૂની અધિકારોથી વંચિત રાખવામાં આવ્યા હતા.

ગુરુગ્રામ સ્થિત એક કંપનીમાં કામ કરતા આરોપી આદિત્ય આનંદના ભાઈ કેશવ આનંદ દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અરજી પર જસ્ટિસ બી.વી. નાગરત્ના અને ઉજ્જવલ ભૂયાનની બેન્ચ સુનાવણી કરી રહી છે. અરજીમાં આરોપ મૂકવામાં આવ્યો હતો કે આદિત્ય અને સહ આરોપી રૂપેશ રોયને પોલીસ કસ્ટડીમાં ત્રાસ આપવામાં આવ્યો હતો. અરજીમાં એવો પણ દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે જ્યારે તેમના વકીલોએ કોર્ટમાં તેમનું પ્રતિનિધિત્વ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો ત્યારે હેરાન કરવામાં આવ્યા અને શારીરિક રીતે અવરોધવામાં આવ્યા હતા.

સુનાવણી દરમિયાન અરજદારનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા વરિષ્ઠ વકીલ કોલિન ગોન્સાલ્વિસે કોર્ટને માહિતી આપી હતી કે, એન્જિનિયર આનંદે 13 એપ્રિલના રોજ કામદારોને સંબોધિત કરીને માહિતી પૂરી પાડી હતી અને તેમને શાંતિપૂર્ણ રીતે વિરોધ કરવા વિનંતી કરી હતી. તેમણે આરોપોની સ્વતંત્ર તપાસની માંગ કરી હતી. તેમણે કહ્યું હતું કે, આદિત્યના ભાષણના ત્રણ વીડિયો છે જેમાં તેઓ કામદારોને શાંતિપૂર્ણ રીતે વિરોધ કરવા અપીલ કરી રહ્યા છે. તેમણે વધુમાં કહ્યું હતું કે આંદોલન લઘુત્તમ વેતનની માંગ પર કરવામાં આવ્યું હતું.

સુપ્રીમ કોર્ટની બેન્ચે ટિપ્પણી કરી હતી કે, લઘુત્તમ વેતનની માંગણી કરવી કામદારોનો મૂળભૂત અધિકાર છે. સુનાવણી દરમિયાન કોર્ટની આ ટિપ્પણીને મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહી છે. ઉત્તર પ્રદેશ સરકારનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા વકીલે કોર્ટમાં દલીલ કરી હતી કે, કેટલાક કાર્યકરોએ ટોળાને ઉશ્કેર્યા બાદ વિરોધ હિંસક બન્યો હતો. જેના કારણે આગચંપી અને જાહેર સંપત્તિને નુકસાન થયું હતું. તેમણે એવી પણ દલીલ કરી હતી કે આરોપીઓ ડાબેરી વિચારધારાથી પ્રભાવિત હતા.

સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું હતું કે, ભારતમાં ડાબેરી વિચારધારા રાખવી કે તેનું પાલન કરવું એ ગુનો નથી. કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે આરોપીઓ મજૂર છે. આતંકવાદી નથી. તેઓ ફક્ત મૂળભૂત વેતનની માંગ કરી રહ્યા છે.

અરજીમાં આરોપ મૂકવામાં આવ્યો હતો કે, ધરપકડ દરમિયાન યોગ્ય પ્રક્રિયાનું પાલન કરવામાં આવ્યું નથી અને વકીલોને કોર્ટમાં આરોપીઓનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા અટકાવવામાં આવ્યા હતા. જોકે, સરકારે આરોપોને ફગાવી દીધા હતા. એમ કહીને કે ધરપકડના કારણો સમજાવવામાં આવ્યા હતા. પરિવારને જાણ કરવામાં આવી હતી અને ટ્રાન્ઝિટ રિમાન્ડ મેળવવામાં આવ્યા હતા. સરકારે કસ્ટોડિયલ ત્રાસના આરોપોને પણ નકારી કાઢ્યા હતા. એમ કહીને કે મેડિકલ રિપોર્ટમાં કોઈ ઈજાનો ઉલ્લેખ નથી.

બીજી તરફ, ગોન્સાલ્વિસે દાવો કર્યો હતો કે, આદિત્ય આનંદ સાથે આતંકવાદી જેવો વ્યવહાર કરવામાં આવી રહ્યો હતો. ભલે તે કામદારોની વાજબી માંગણીઓને ટેકો આપી રહ્યો હતો. તેમણે કોર્ટને જણાવ્યું હતું કે આનંદ ગ્રેટર નોઇડામાં ગરીબ બાળકો માટે એક પુસ્તકાલય પણ ચલાવે છે.

સુનાવણી પછી જારી કરાયેલા એક નિવેદનમાં નોઈડાના વર્કર્સ એન્ડ એક્ટિવિસ્ટ્સ ઓફ રિલીઝ કેમ્પેઈન (CARWAN) એ જણાવ્યું હતું કે, તેમને આશા છે કે સુપ્રીમ કોર્ટના હસ્તક્ષેપથી યુપી પોલીસ દ્વારા ધરપકડ કરાયેલા લોકોને ન્યાય મળશે.

શું હતો સમગ્ર મામલો?

નોઈડામાં થયેલો મજૂર વિવાદ મુખ્યત્વે વધતી મોંઘવારીની સામે અપૂરતા વેતનમાં વધારો અને કામકાજની સ્થિતિ અંગેનો હતો. ખાનગી ફેક્ટરીના કામદારોની મુખ્ય માંગ હતી કે તેમનો પગાર વધારવામાં આવે. છેલ્લા ઘણા વર્ષોથી પગારમાં નજીવો વધારો થયો હતો. જે આજના સમયમાં મોંઘવારી વચ્ચે ગુજરાન ચલાવવા માટે પૂરતો ન હતો. કામદારો લઘુત્તમ વેતન વધારીને રૂપિયા 18 હજાર કરવા અને ઓવરટાઇમના યોગ્ય દરની માંગ કરી રહ્યા હતા. પાડોશી રાજ્યમાં મજૂરોના વેતનમાં સુધારો થવાથી નોઈડાના મજૂરોમાં પણ અસંતોષ વ્યાપ્યો હતો.

એપ્રિલ મહિનામાં શાંતિપૂર્ણ રીતે શરૂ થયેલો વિરોધ પ્રદર્શન કેટલાક વિસ્તારોમાં (ખાસ કરીને ફેઝ-૨ વિસ્તારમાં) હિંસક બની ગયું હતું. ગુસ્સે ભરાયેલા કામદારોએ ફેક્ટરીઓ અને બેરિકેડ તોડી નાખ્યા હતાં. પથ્થરમારો કર્યો હતો અને 150 થી વધુ વાહનોને આગ ચાંપી દીધી હતી. સ્થિતિને કાબૂમાં લેવા માટે ભારે પોલીસ બળ અને સુરક્ષા દળોને તૈનાત કરવામાં આવ્યા હતા. તોડફોડ અને આગજનીના કેસમાં પોલીસે આશરે 300 જેટલા લોકોની ધરપકડ કરી હતી. ઘટના બાદ વહીવટી તંત્ર દ્વારા વિસ્તારમાં સુરક્ષા વધારી દેવામાં આવી હતી અને ઔદ્યોગિક એકમોમાં કામકાજ પૂર્વવત કરવામાં આવ્યું હતું.