મતદાર યાદીમાં મોટો ફેરફાર: 1.70 કરોડ નામો કમી થયા

ભારતીય લોકશાહીમાં પારદર્શિતા લાવવા માટે કેન્દ્રીય ચૂંટણી પંચ દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલી 'સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન' (SIR) પ્રક્રિયાના ચોંકાવનારા પરિણામો સામે આવ્યા છે. તાજેતરમાં જાહેર થયેલી ફાઈનલ વોટર લિસ્ટ મુજબ, દેશના 9 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં કુલ 1.70 કરોડથી વધુ મતદારોના નામો યાદીમાંથી કમી કરવામાં આવ્યા છે. આ પ્રક્રિયા બાદ આ રાજ્યોના સંયુક્ત મતદાર આધારમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળ્યો છે.

મતદાર યાદીમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો :

મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીઓ દ્વારા શનિવારે જાહેર કરાયેલા આંકડા દર્શાવે છે કે, ગત 27 ઓક્ટોબરના રોજ જ્યારે આ પ્રક્રિયા શરૂ થઈ હતી, ત્યારે ગુજરાત, રાજસ્થાન, છત્તીસગઢ, ગોવા અને કેરળ સહિતના રાજ્યોમાં કુલ 21.45 કરોડ મતદારો નોંધાયેલા હતા. શુદ્ધિકરણની આ ઝુંબેશ બાદ હવે આ સંખ્યા ઘટીને 19.75 કરોડ થઈ ગઈ છે. આ ફેરફાર પાછળ ડુપ્લીકેટ નામો, મૃત્યુ પામેલા મતદારો અથવા અન્ય સ્થળે સ્થળાંતર કરી ગયેલા લોકોના નામો દૂર કરવાનું કારણ હોવાનું માનવામાં આવે છે.

રાજ્યવાર આંકડાકીય વિગતો : 

મધ્યપ્રદેશ: સૌથી મોટો ઘટાડો મધ્યપ્રદેશમાં નોંધાયો છે, જ્યાં 34.25 લાખથી વધુ નામો યાદીમાંથી હટાવવામાં આવ્યા છે. હવે રાજ્યમાં કુલ 5.39 કરોડ મતદારો નોંધાયેલા છે.

રાજસ્થાન: અહીં ઓક્ટોબર 2025માં મતદારોની સંખ્યા 5.46 કરોડ હતી, જે શુદ્ધિકરણ બાદ 31.36 લાખ ઘટીને 5.15 કરોડ પર પહોંચી છે.

છત્તીસગઢ: આ રાજ્યમાં 24 લાખ નામો કમી થયા છે, જોકે સામે 2.34 લાખથી વધુ નવા મતદારોની નોંધણી પણ થઈ છે. રાજ્યમાં હવે કુલ 1.87 કરોડથી વધુ મતદારો છે.

કાયદાકીય પડકારો અને વિવાદ : 

ચૂંટણી પંચની આ પ્રક્રિયા હાલમાં રાજકીય ગરમાવાનું કારણ પણ બની છે. બિહાર અને અસમમાં આ કામગીરી પૂર્ણ થઈ ચૂકી છે, પરંતુ પશ્ચિમ બંગાળ અને તમિલનાડુ જેવા રાજ્યોમાં રાજકીય પક્ષોએ શિડ્યુલમાં ફેરફાર અને નામો કમી થવાની પદ્ધતિ સામે વાંધો ઉઠાવ્યો છે. આ વિવાદ હાલમાં સુપ્રીમ કોર્ટ સુધી પહોંચ્યો છે, જ્યાં રાજકીય પક્ષોએ યાદીમાંથી મોટાપાયે નામ દૂર કરવાની પ્રક્રિયાને પડકારી છે.

આગામી તબક્કો : 

ચૂંટણી પંચના જણાવ્યા મુજબ, હાલમાં અન્ય 12 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં આ પ્રક્રિયા ચાલી રહી છે, જેમાં અંદાજે 60 કરોડ મતદારોનો સમાવેશ થાય છે. આ પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા બાદ બાકી રહેલા 17 રાજ્યો અને 5 કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં પણ SIR ની કામગીરી હાથ ધરવામાં આવશે. આ અભિયાનનો મુખ્ય હેતુ આગામી ચૂંટણીઓ પહેલાં એક સચોટ અને ક્ષતિરહિત મતદાર યાદી તૈયાર કરવાનો છે.