કર્ણાટકના રાજકારણમાં સૌથી મોટો ઉલટફેર

Siddaramaiah Resigns: કર્ણાટકના રાજકારણમાં છેલ્લા કેટલાક સમયથી ચાલી રહેલી ભારે ખેંચતાણ અને સસ્પેન્સનો આખરે અંત આવ્યો છે. રાજ્યના મુખ્યમંત્રી સિદ્ધારમૈયાએ સત્તાવાર રીતે પોતાના પદ પરથી રાજીનામું આપવાની જાહેરાત કરી દીધી છે. ગુરુવારે સવારે બેંગલુરુમાં મુખ્યમંત્રી નિવાસસ્થાને યોજાયેલી કેબિનેટ મંત્રીઓની હાઈ-પ્રોફાઈલ 'બ્રેકફાસ્ટ મીટિંગ' દરમિયાન સિદ્ધારમૈયાએ અત્યંત ભાવનાત્મક સ્વરે પોતાના સાથી મંત્રીઓ સમક્ષ આ મોટો નિર્ણય જાહેર કર્યો હતો. આ જાહેરાતની સાથે જ કર્ણાટકના આગામી મુખ્યમંત્રી તરીકે ડેપ્યુટી સીએમ ડી.કે. શિવકુમારના રાજતિલકનો માર્ગ સાફ થઈ ગયો છે. પક્ષના હાઈકમાન્ડના આદેશ અને અઢી વર્ષની રોટેશનલ ફોર્મ્યુલાના દબાણ હેઠળ આ નેતૃત્વ પરિવર્તન કરવામાં આવ્યું હોવાનું સામે આવ્યું છે.

હાઈ-પ્રોફાઈલ બ્રેકફાસ્ટ મીટિંગ અને ભાવનાત્મક દ્રશ્યો
આ ઐતિહાસિક રાજકીય ઘટનાક્રમની શરૂઆત ગુરુવારે સવારે મુખ્યમંત્રી નિવાસસ્થાનેથી થઈ હતી. સીએમ સિદ્ધારમૈયાએ કેબિનેટ મંત્રીઓ માટે સવારે 10:30 વાગ્યે બ્રેકફાસ્ટ મીટિંગ બોલાવી હતી, જે નિયત સમય કરતાં થોડી મોડી શરૂ થઈ હતી. આ બેઠકમાં દક્ષિણ ભારતીય વાનગીઓ જેવી કે ઈડલી, વડા, ચટણી અને ભાત પીરસવામાં આવ્યા હતા. તમામ નેતાઓએ સાથે મળીને નાસ્તો કર્યો હતો. નાસ્તો પૂર્ણ થયા બાદ સિદ્ધારમૈયાએ ભારે હૈયે જાહેરાત કરી કે તેઓ મુખ્યમંત્રી પદ છોડી રહ્યા છે. આ જાહેરાત થતાં જ બેઠકમાં હાજર નાયબ મુખ્યમંત્રી ડી.કે. શિવકુમાર ભાવુક થઈ ગયા હતા. તેમણે તાત્કાલિક ઉભા થઈને મુખ્યમંત્રી સિદ્ધારમૈયાના ચરણ સ્પર્શ કરી આશીર્વાદ લીધા હતા. સાથોસાથ સિદ્ધારમૈયા પણ તેમને ઉષ્માભેર ભેટી પડ્યા હતા. આ ભાવનાત્મક દ્રશ્યો સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થતાં જ કર્ણાટકમાં સત્તા પરિવર્તનની અટકળો પર સત્તાવાર મહોર વાગી ગઈ હતી. બેઠકમાં હાજર એક મંત્રીએ પુષ્ટિ કરી હતી કે કોંગ્રેસ પક્ષ સંપૂર્ણપણે નેતૃત્વ પરિવર્તન માટે સજ્જ થઈ ચૂક્યો છે.

રાજ્યપાલ બેંગલુરુની બહાર, બપોરે 3 વાગ્યે લોકભવનમાં રાજીનામું અપાશે
મુખ્યમંત્રી સિદ્ધારમૈયાએ રાજીનામું સોંપવા માટે રાજ્યપાલ થાવરચંદ ગેહલોત પાસે મુલાકાતનો સમય માંગ્યો હતો. જોકે, એક અણધારી સ્થિતિ એ સર્જાઈ છે કે રાજ્યપાલ ગેહલોત હાલમાં બેંગલુરુમાં નથી. તેઓ કૌટુંબિક મેડિકલ ઈમરજન્સી અને પરિવારના એક બીમાર સભ્યની મુલાકાત અર્થે મધ્યપ્રદેશના ઈન્દોર ખાતે ગયા છે. સીએમઓ (CMO) સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, રાજ્યપાલ બુધવારે મોડી રાત્રે જ મુંબઈ થઈને ઈન્દોર જવા રવાના થઈ ગયા હતા. જોકે, કોંગ્રેસના આંતરિક વર્તુળો અને કાનૂની નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, રાજ્યપાલની ગેરહાજરીથી રાજીનામાની પ્રક્રિયા અટકશે નહીં. સિદ્ધારમૈયાને હાઈકમાન્ડ તરફથી મળેલી સૂચના મુજબ, તેઓ ગુરુવારે બપોરે 3:00 વાગ્યે બેંગલુરુના લોકભવન (રાજ્યપાલ કાર્યાલય) ખાતે જશે અને ત્યાં સત્તાવાર રીતે પોતાનું રાજીનામું સુપરત કરશે. રાજ્યપાલ ઈન્દોરથી પરત ફર્યા બાદ નવી સરકારના શપથ ગ્રહણની પ્રક્રિયા આગળ વધશે.

ડી.કે. શિવકુમાર કેમ્પમાં જશ્નનો માહોલ, શુક્રવારે વિધાયક દળની બેઠક
બીજી તરફ, ડી.કે. શિવકુમારના સમર્થકો અને કોંગ્રેસ કાર્યકરોમાં ભારે ઉત્સાહ જોવા મળી રહ્યો છે. બેંગલુરુમાં શિવકુમારના નિવાસસ્થાનની બહાર મોટી સંખ્યામાં કાર્યકરો એકઠા થયા છે અને ફટાકડા ફોડી તેમજ મીઠાઈ વહેંચીને ખુશી મનાવી રહ્યા છે. બેંગલુરુના પૂર્વ મેયર આર. સંપથ સહિતના અગ્રણી નેતાઓ પણ વિજય ઉત્સવમાં જોડાયા છે. કોંગ્રેસના કાર્યકર ઉમા શંકરે મીડિયા સમક્ષ દાવો કર્યો છે કે, "ડી.કે. શિવકુમાર શુક્રવારે જ મુખ્યમંત્રી તરીકે શપથ લેશે અને રાજ્યભરમાં તેની ભવ્ય ઉજવણી કરવામાં આવશે." રાજકીય સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, શુક્રવારે કોંગ્રેસ વિધાયક દળ (CLP)ની સત્તાવાર બેઠક મળશે, જેમાં ડી.કે. શિવકુમારને સર્વાનુમતે નેતા તરીકે ચૂંટવામાં આવશે. ત્યારબાદ કોંગ્રેસ પક્ષ ડી.કે.ના નેતૃત્વમાં સરકાર બનાવવાનો દાવો રાજ્યપાલ સમક્ષ રજૂ કરશે. સ્થિતિની સમીક્ષા કરવા અને સમગ્ર પ્રક્રિયા પર નજર રાખવા માટે કર્ણાટક કોંગ્રેસના પ્રભારી રણદીપ સિંહ સુરજેવાલા પણ તાબડતોબ બેંગલુરુ પહોંચી ગયા છે.

કોંગ્રેસ હાઈકમાન્ડે કેમ બદલવા પડ્યા સીએમ?
કર્ણાટકમાં ચાલી રહેલા આ મોટા સત્તા પરિવર્તન પાછળ ત્રણ મુખ્ય રાજકીય કારણો જવાબદાર હોવાનું માનવામાં આવે છે:
1. મે 2023ની રોટેશનલ સીએમ ફોર્મ્યુલા: મે 2023માં જ્યારે કોંગ્રેસે કર્ણાટક વિધાનસભા ચૂંટણીમાં પ્રચંડ બહુમતી મેળવી, ત્યારે સિદ્ધારમૈયા અને ડી.કે. શિવકુમાર બંને સીએમ પદ માટે અડી ગયા હતા. તે સમયે દિલ્હીમાં રાહુલ ગાંધી અને મલ્લિકાર્જુન ખડગેની મધ્યસ્થતામાં અઢી-અઢી વર્ષની રોટેશનલ સીએમ ફોર્મ્યુલા નક્કી થઈ હતી. નવેમ્બર 2025માં સરકારને અઢી વર્ષ પૂર્ણ થતાં જ ડી.કે. કેમ્પનું દબાણ ચરમસીમાએ પહોંચ્યું હતું, જેને પગલે હાઈકમાન્ડે આ વચન પાળવું પડ્યું છે.
2. કૌભાંડોના આક્ષેપો અને છબી સુધારવાનો પ્રયાસ: સિદ્ધારમૈયા સરકાર છેલ્લા કેટલાક સમયથી વાલ્મીકિ વિકાસ નિગમ કૌભાંડ જેવા ગંભીર ભ્રષ્ટાચારના આરોપોમાં ઘેરાયેલી છે. વિપક્ષ સતત આક્રમક મૂડમાં છે, જેથી લોકસભા ચૂંટણી બાદ પક્ષની છબી બગડતી અટકાવવા માટે નેતૃત્વ પરિવર્તન જરૂરી બન્યું હતું.
3. એન્ટી-ઇન્કમ્બન્સી (શાસન વિરોધી લહેર) દૂર કરવી: કોંગ્રેસ હાઈકમાન્ડનું માનવું છે કે આગામી ચૂંટણીઓ પહેલાં વહીવટી તંત્રમાં નવો લોહી ઉમેરવું અને નેતૃત્વ બદલવું એ મંત્રીઓ અને સરકાર સામે ઉભી થતી એન્ટી-ઇન્કમ્બન્સીને તોડવા માટેનો શ્રેષ્ઠ માર્ગ છે.

મંત્રીમંડળમાં મોટો ફેરબદલ
આ સત્તા પરિવર્તન માત્ર સીએમ પદ પૂરતું મર્યાદિત નથી, પરંતુ સમગ્ર કેબિનેટનું ઓપરેશન કરવામાં આવનાર છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, વર્તમાન 35 મંત્રીઓમાંથી આશરે 25 જેટલા જૂના મંત્રીઓને પડતા મૂકવામાં આવી શકે છે અને 15 થી 20 નવા ચહેરાઓને સ્થાન મળશે. આ ઉપરાંત, જ્ઞાતિ સમીકરણો સાધવા માટે બે નવા ડેપ્યુટી સીએમ (નાયબ મુખ્યમંત્રી) બનાવવાની ચર્ચા છે, જેમાં એક પદ દલિત નેતાને અને બીજું પદ લિંગાયત અથવા ઓબીસી (OBC) નેતાને ફાળવવામાં આવી શકે છે.

'બિહાર મોડેલ'
સૌથી રસપ્રદ વાત 'બિહાર મોડેલ'ની ચર્ચા છે. દિલ્હીમાં મલ્લિકાર્જુન ખડગે અને રાહુલ ગાંધી સાથે થયેલી 6 કલાકની લાંબી બેઠકમાં સિદ્ધારમૈયાએ શરૂઆતમાં રાજીનામું આપવાનો ધરાર ઇનકાર કર્યો હતો અને 50-60 ધારાસભ્યો તૂટવાની ચીમકી આપી હતી. જોકે, હાઈકમાન્ડે તેમને એક ખાસ સોદો (ડીલ) ઓફર કર્યો છે. આ ફોર્મ્યુલા મુજબ, સિદ્ધારમૈયાને કેન્દ્રમાં ઓકોમોડેટ કરવા માટે રાજ્યસભાની બેઠક આપવામાં આવશે, જ્યારે કર્ણાટકની નવી સરકારમાં તેમના પુત્રને મંત્રી અથવા ડેપ્યુટી સીએમનું પદ આપી રાજકીય પુનઃવસન કરવામાં આવશે, જે બિલકુલ બિહારમાં નીતિશ કુમારની ફોર્મ્યુલા જેવું જ છે.

વિપક્ષ ભાજપનો પ્રહાર: "કર્ણાટકમાં વહેલી ચૂંટણી નક્કી"
આ સમગ્ર રાજકીય ઘટનાક્રમ પર વિપક્ષ ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP)એ આકરા પ્રહારો કર્યા છે. ભાજપના પ્રદેશ અધ્યક્ષ બી.વાય. વિજયેન્દ્રએ દાવો કર્યો છે કે કોંગ્રેસના આંતરિક કલહ અને સત્તાની લાલસાને કારણે છેલ્લા અઢી વર્ષથી રાજ્યનો વહીવટ સંપૂર્ણપણે ઠપ્પ થઈ ગયો છે. તેમણે આક્ષેપ કર્યો કે સિદ્ધારમૈયાએ કર્ણાટકને 10 લાખ કરોડ રૂપિયાના દેવામાં ધકેલી દીધું છે અને આ આંતરિક લડાઈને કારણે રાજ્યમાં ટૂંક સમયમાં જ મધ્યસત્ર ચૂંટણીઓ આવવી નક્કી છે. બીજી તરફ, વિપક્ષના નેતા આર. અશોકે ચેતવણી આપતા જણાવ્યું હતું કે, કોંગ્રેસે કન્નડ જનતાની ધીરજની પરીક્ષા ન લેવી જોઈએ. સત્તાની વહેંચણીનો આ તમાશો એક રાજકીય નાટક છે, જેમાં ખેડૂતો, યુવાનો અને જનકલ્યાણના મુદ્દાઓ હાંસિયામાં ધકેલાઈ ગયા છે અને વિધાનસભા હવે શાસનનું કેન્દ્ર મટીને સત્તાના સમીકરણોનું યુદ્ધમેદાન બની ગઈ છે. કર્ણાટકની જનતા આ બધું જોઈ રહી છે અને સમય આવ્યે જવાબ આપશે.