ભારતમાં વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતા અને લિવ-ઈન રિલેશનશિપને લઈને ચાલી રહેલી લાંબી ચર્ચા વચ્ચે અલ્લાહાબાદ હાઈકોર્ટે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપ્યો છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે ઉત્તર પ્રદેશનો ગેરકાયદે ધર્મ પરિવર્તન નિષેધ અધિનિયમ 2021, સંમતિથી સાથે રહેતા પુખ્ત વયના આંતરધર્મીય યુગલોના અધિકારો પર તરાપ મારી શકે નહીં. લિવ-ઈન રિલેશનશિપમાં રહેવું એ કોઈ પણ સંજોગોમાં ગુનો ગણી શકાય નહીં.
કેવી રીતે શરૂ થયો આ કાયદાકીય જંગ ?
આ મામલો ત્યારે પ્રકાશમાં આવ્યો જ્યારે અલગ-અલગ ધર્મના 12 યુગલોએ હાઈકોર્ટમાં રક્ષણ માટે અરજી કરી હતી. આ અરજી કરનારાઓમાં 7 મુસ્લિમ યુવતીઓ હિન્દુ યુવકો સાથે અને 5 હિન્દુ યુવતીઓ મુસ્લિમ યુવકો સાથે લિવ-ઈન રિલેશનશિપમાં હતી. આ તમામ યુગલોનો આક્ષેપ હતો કે તેમના પરિવારો અને સમાજના અમુક વર્ગો તરફથી તેમને જાનથી મારી નાખવાની ધમકીઓ મળી રહી છે, જેના કારણે તેમનું જીવન જોખમમાં છે.
ધર્માંતરણ વિના કાયદો લાગુ ન થઈ શકે: અદાલતનું અવલોકન
જસ્ટિસ વિવેક કુમાર સિંહની ખંડપીઠે આ મામલે કડક વલણ અપનાવતા નોંધ્યું કે, જ્યાં સુધી બે વ્યક્તિઓ વચ્ચે ધર્મ પરિવર્તનની પ્રક્રિયા સત્તાવાર રીતે થતી નથી, ત્યાં સુધી ધર્માંતરણ વિરોધી કાયદાની કલમો તેમને લાગુ પાડી શકાય નહીં. કોર્ટે ભારપૂર્વક કહ્યું કે અદાલત આ યુગલોને માત્ર ધર્મના ચશ્માથી નહીં, પરંતુ બે જવાબદાર પુખ્ત નાગરિકો તરીકે જુએ છે. ભારતીય બંધારણની કલમ 21 દરેક નાગરિકને પોતાની પસંદગીની વ્યક્તિ સાથે જીવન જીવવાનો અબાધિત અધિકાર આપે છે.
સરકારની દલીલોને કોર્ટે ફગાવી :&nbsp;
સુનાવણી દરમિયાન ઉત્તર પ્રદેશ સરકાર તરફથી એવી દલીલ કરવામાં આવી હતી કે આ યુગલોએ કલેક્ટર પાસે ધર્માંતરણની અરજી કરી નથી, તેથી તેમનો સંબંધ કાયદેસર ગણી શકાય નહીં. જોકે, હાઈકોર્ટે આ તર્કને પાયાવિહોણો ગણાવતા કહ્યું કે, જ્યારે આ યુગલોએ પોતાનો ધર્મ બદલ્યો જ નથી અને તેઓ પોતપોતાની આસ્થા સાથે જીવી રહ્યા છે, ત્યારે મંજૂરી લેવાનો પ્રશ્ન જ ઉપસ્થિત થતો નથી. બે પુખ્ત વ્યક્તિઓની અંગત જિંદગીમાં રાજ્ય કે સમાજ દખલગીરી કરી શકે નહીં.
પોલીસ સુરક્ષા પૂરી પાડવા આદેશ :&nbsp;
હાઈકોર્ટે તમામ 12 યુગલોના હિતમાં ચુકાદો આપતા સંબંધિત જિલ્લાઓના પોલીસ વડાઓને આદેશ આપ્યો છે કે તેઓ આ યુગલોને તાત્કાલિક સુરક્ષા પ્રદાન કરે. વધુમાં, કોર્ટે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે જો ભવિષ્યમાં કોઈ પણ વ્યક્તિ તેમને બળજબરીથી ધર્મ બદલવા માટે દબાણ કરે, તો તેઓ પોલીસ ફરિયાદ નોંધાવવા માટે સ્વતંત્ર છે.
આ ચુકાદો એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે દેશમાં વ્યક્તિગત પસંદગી અને ધાર્મિક કાયદાઓ વચ્ચે સતત સંઘર્ષ જોવા મળી રહ્યો છે. અલ્લાહાબાદ હાઈકોર્ટે ફરી એકવાર સાબિત કર્યું છે કે બંધારણીય અધિકારો અને વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતા કોઈપણ ધાર્મિક માન્યતાઓ કરતા સર્વોપરી છે.

અલ્લાહાબાદ હાઈકોર્ટ

યુપી ધર્માંતરણ કાયદો પુખ્ત યુગલોને સાથે રહેતા રોકી શકે નહીં; અલ્લાહાબાદ હાઈકોર્ટનો આદેશ.

February 24, 2026 | 18:39 IST