ભારતની સર્વોચ્ચ અદાલતે દેશમાં વધી રહેલા 'ફ્રીબીઝ' (મફતની લહાણી) કલ્ચર સામે અત્યાર સુધીનું સૌથી કડક વલણ અપનાવ્યું છે. ગુરુવારે એક મહત્વની સુનાવણી દરમિયાન સુપ્રીમ કોર્ટે રાજ્યોને ચેતવણી આપતા જણાવ્યું હતું કે, આડેધડ મફતની લહાણી કરવાથી દેશના આર્થિક વિકાસને ગંભીર નુકસાન થઈ રહ્યું છે અને તેનાથી લોકોની કામ કરવાની વૃત્તિ પણ ઘટી રહી છે.
"આ કેવું કલ્ચર આપણે વિકસાવી રહ્યા છીએ?"
તમિલનાડુ સરકારની વીજ વિતરણ કંપની દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અરજી પર સુનાવણી કરતા ચીફ જસ્ટિસ સૂર્યકાંતની બેન્ચે વેધક સવાલ કર્યો હતો. કોર્ટે પૂછ્યું, "તમે સવારથી સાંજ સુધી મફત ભોજન, મફત સાયકલ અને મફત વીજળી આપવાનું શરૂ કરશો, તો પછી કામ કોણ કરશે? અને દેશની કાર્ય સંસ્કૃતિનું શું થશે?"
કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે જે ગરીબ લોકો ખરેખર ચૂકવણી કરવા અસમર્થ છે તેમને મદદ કરવી એ કલ્યાણકારી રાજ્યની ફરજ છે, પરંતુ જેઓ સક્ષમ છે તેમને પણ સાર્વત્રિક સબસિડી આપવી એ માત્ર 'તુષ્ટિકરણ'ની નીતિ છે.
ચીફ જસ્ટિસે કહ્યું, "મોટાભાગના રાજ્યોની આવક ઓછી છે અને દેવું વધુ છે, છતાં તેઓ વિકાસના કામોને અવગણીને આવી મફતની ભેટો વહેંચી રહ્યા છે."
અદાલતની મહત્વની ટિપ્પણીઓ:
<ul style="text-align: justify;" data-path-to-node="13">
<li>
રોજગાર પર ભાર: રાજ્યોએ મફત વસ્તુઓ આપવાને બદલે રોજગારીની નવી તકો ઉભી કરવી જોઈએ.
</li>
<li>
બજેટનું અસંતુલન: સરકારો વિકાસના પ્રોજેક્ટ્સને બદલે પગારો ચૂકવવામાં અને મફત વસ્તુઓ વહેંચવામાં જ આખું બજેટ વાપરી નાખે છે.
</li>
<li>
આર્થિક જોખમ: આ પ્રકારની નીતિઓ લાંબા ગાળે દેશના આર્થિક માળખાને નબળું પાડે છે.
</li>
</ul>
શા માટે શરૂ થઈ ચર્ચા?
તમિલનાડુ પાવર ડિસ્ટ્રિબ્યુશન કોર્પોરેશન લિમિટેડ દ્વારા વીજળી સુધારા નિયમો, 2024 ની જોગવાઈને પડકારવામાં આવી હતી. આ કંપની તમામ ગ્રાહકોને તેમની આર્થિક સ્થિતિ જોયા વગર મફત વીજળી આપવા માંગે છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે આ મામલે કેન્દ્ર સરકારને નોટિસ પાઠવી છે અને આ ગંભીર મુદ્દે ફરી વિચારણા કરવાની જરૂર હોવાનું જણાવ્યું છે.
નિષ્ણાતોના મતે, ચૂંટણી જીતવા માટે રાજકીય પક્ષો દ્વારા કરવામાં આવતા મફતના વાયદાઓ હવે રાજ્યોના અર્થતંત્ર પર ભાર બની રહ્યા છે. સુપ્રીમ કોર્ટની આ ટિપ્પણી બાદ હવે દેશમાં કલ્યાણકારી યોજનાઓ અને 'રેવડી' વચ્ચેની પાતળી ભેદરેખા પર નવી ચર્ચા છેડાશે તે નક્કી છે.
&nbsp;

વર્ક કલ્ચર પર SCની ચિંતા

સુપ્રીમ કોર્ટે મફત વીજળી અને ખોરાકની નીતિ સામે લાલ આંખ કરી, વર્ક કલ્ચર પર SCની ચિંતા

February 19, 2026 | 17:20 IST