ઉત્તરાખંડ હાઈકોર્ટે એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદામાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, બે પુખ્ત વયના વ્યક્તિઓ વચ્ચે લાંબા ગાળાના સંમતિથી શારીરિક સંબંધ બાંધ્યા બાદ લગ્નનું વચન પૂરું ન કરવું એ ભારતીય દંડ સંહિતાની કલમ 376 હેઠળ બળાત્કાર ગણી શકાય નહીં. કોર્ટે કહ્યું કે, આવા કેસમાં બળાત્કારનો ગુનો સાબિત કરવા માટે એ દર્શાવવું આવશ્યક છે કે લગ્નનું વચન શરૂઆતથી જ કપટી અને ખોટું હતું, માત્ર સંમતિ મેળવવાનું સાધન હતું.
આ ચુકાદો જસ્ટિસ આશિષ નૈથાણીની સિંગલ બેન્ચે આપ્યો છે. કેસમાં મસૂરીની એક મહિલાએ સૂરજ બોરા પર આરોપ લગાવ્યો હતો કે તેણે લગ્નના વચન પર તેની સાથે શારીરિક સંબંધ બાંધ્યા અને 45 દિવસમાં લગ્ન કરવાનું કહ્યું હતું, પરંતુ પછીથી ઇનકાર કરી દીધો. મહિલાની ફરિયાદ પર પોલીસે તપાસ કરીને 22 જુલાઈ 2023ના રોજ ચાર્જશીટ દાખલ કરી હતી. સૂરજ બોરાએ આને હાઈકોર્ટમાં પડકારી હતી.
બચાવ પક્ષે દલીલ કરી કે બંને પુખ્ત વયના હતા અને લાંબા સમયથી સંમતિથી સંબંધમાં હતા. FIRમાં શરૂઆતથી જ કપટી ઇરાદાનો કોઈ નક્કર પુરાવો નથી. આ માત્ર નિષ્ફળ સંબંધ છે અને ફોજદારી કાર્યવાહી ચાલુ રાખવી કાનૂની પ્રક્રિયાનો દુરુપયોગ છે.
રાજ્ય સરકાર અને પીડિતાના વકીલોએ વિરોધ કર્યો અને કહ્યું કે સંમતિ માત્ર લગ્નના વચન પર આધારિત હતી, જે પછીથી તોડવામાં આવી. શરૂઆતથી ખોટું હતું કે નહીં તે ટ્રાયલમાં પુરાવા આધારે નક્કી થઈ શકે.
કોર્ટે નોંધ્યું કે પુખ્ત મહિલાની સંમતિ માત્ર એટલા માટે અમાન્ય નથી બનતી કેમ કે સંબંધ લગ્નમાં પરિણમ્યો નથી. વારંવારના સંબંધો પરસ્પર સંમતિ દર્શાવે છે, પ્રારંભિક છેતરપિંડી નહીં. આથી આધાર વગર કાર્યવાહી ચાલુ રાખવી આરોપીની પજવણી સમાન છે.
હાઈકોર્ટે દેહરાદૂનના ચીફ જ્યુડિશિયલ મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ પેન્ડિંગ કેસ અને 22 જુલાઈ 2023ની ચાર્જશીટને સંપૂર્ણ રદ કરી દીધી.
આ ચુકાદો 'ખોટા લગ્ન વચન'ના કેસોમાં મહત્વનો છે, જેમાં કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે માત્ર વચન તોડવું ગુનો નથી &ndash; શરૂઆતથી કપટ સાબિત થવું જરૂરી છે. આનાથી ભવિષ્યમાં આવા કેસોમાં પુરાવાની જરૂરિયાત વધુ કડક બનશે.
શું આ ચુકાદો યોગ્ય છે? કોમેન્ટમાં જણાવો!

ઉત્તરાખંડ હાઈકોર્ટ

લાંબા સમયના સંમતિથી સંબંધ બાદ લગ્નનું વચન તોડવું રેપ નથી

February 16, 2026 | 16:24 IST