Nitin Gadkari Gets Relief From Bombay High Court: મહારાષ્ટ્રની બોમ્બે હાઈકોર્ટે કેન્દ્રીય માર્ગ પરિવહન અને રાજમાર્ગ મંત્રી નીતિન ગડકરીની અરજી પર સુનાવણી કરતા એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને સખત ચુકાદો આપ્યો છે. કોર્ટે કેન્દ્રીય મંત્રી અને તેમના પરિવાર વિરુદ્ધ સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થઈ રહેલી, ઈથેનોલ-બ્લેન્ડેડ પેટ્રોલ (E20) ઈંધણ મુદ્દા સાથે જોડાયેલી તમામ અશ્લીલ, બદનક્ષીભરી અને આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) જનરેટેડ ડીપફેક સામગ્રીને તાત્કાલિક અસરથી ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ્સ પરથી દૂર કરવાનો આદેશ જારી કર્યો છે. જસ્ટિસ આરિફ ડોક્ટરની સિંગલ બેન્ચે આ વચગાળાનો આદેશ આપતા સોશિયલ મીડિયા દિગ્ગજો અને આંતરરાષ્ટ્રીય ટેક પ્લેટફોર્મ્સને સખત શબ્દોમાં ફટકાર લગાવી હતી.
જસ્ટિસ આરિફ ડોક્ટરની ટેક કંપનીઓ પર આકરી ટિપ્પણી સુનાવણી દરમિયાન જસ્ટિસ આરિફ ડોક્ટરે રજૂ કરાયેલા ડીપફેક વીડિયો અને ઇન્સ્ટાગ્રામ રીલ્સની સમીક્ષા કર્યા બાદ અત્યંત કડક વલણ અપનાવ્યું હતું. કોર્ટે સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું હતું કે વાદી નીતિન ગડકરી વિરુદ્ધ ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મ પર મૂકાયેલી પોસ્ટ્સ અને સામગ્રી પ્રથમ દ્રષ્ટિએ જ અત્યંત ઘૃણાસ્પદ, અશ્લીલ, અપમાનજનક અને બદનક્ષીભરી છે. ન્યાયાધીશે આકરા શબ્દોમાં ટિપ્પણી કરતાં કહ્યું હતું કે, "આ કોઈએ ઝેર ઓક્યું હોય તેવું કૃત્ય છે. આવી સામગ્રીને કોઈપણ જાહેર ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર સહેજ પણ સ્થાન હોઈ શકે નહીં, કારણ કે આ પ્લેટફોર્મ્સ બાળકો અને યુવાનો સહિત સમાજના દરેક વર્ગ માટે સરળતાથી સુલભ છે."
બિગ ટેક કંપનીઓને સીધો સવાલ: "તમારી પાસે આટલી ટેકનોલોજી છે તો ફિલ્ટર કેમ નહીં?" સુનાવણી દરમિયાન બોમ્બે હાઈકોર્ટે મેટા, એક્સ કોર્પ (અગાઉનું ટ્વિટર) અને ગૂગલ એલએલસી જેવી વૈશ્વિક ટેક કંપનીઓની કાર્યપ્રણાલી સામે ગંભીર પ્રશ્નાર્થ ચિહ્નો ઊભા કર્યા હતા. હાઈકોર્ટે ટેક અગ્રણીઓને પૂછ્યું હતું કે, "તમારી પાસે આટલી બધી અત્યાધુનિક ટેકનોલોજી અને સંસાધનો ઉપલબ્ધ છે, તો શું આવી ગંભીર ઘટનાઓને તાત્કાલિક ધોરણે શોધી કાઢવા માટે તમારી પાસે કોઈ સ્વચાલિત સિસ્ટમ નથી? જો કોઈ વ્યક્તિ ઓનલાઈન આવી અશ્લીલ અથવા અપમાનજનક સામગ્રી પોસ્ટ કરે છે, તો તેને તરત જ ટ્રેક કરીને ઓટોમેટિક દૂર કરવી જોઈએ."
E20 ઈંધણ વિવાદ શું છે? ગડકરીને ખોટી રીતે ટાર્ગેટ કરવાનો આરોપ આ સમગ્ર વિવાદ કેન્દ્ર સરકારના ઇથેનોલ બ્લેન્ડેડ પેટ્રોલ (EBP) પ્રોગ્રામ અને E20 ઈંધણ પહેલ સાથે જોડાયેલો છે. કેન્દ્રીય મંત્રી નીતિન ગડકરી વતી કોર્ટમાં હાજર રહેલા વકીલ સંદીપ એસ. લદ્દાએ દલીલ કરી હતી કે સોશિયલ મીડિયા પર કેટલાક અસમાજિક તત્વો દ્વારા AI અને ડીપફેક ટેકનોલોજીનો દુરુપયોગ કરીને ગડકરી અને તેમના પરિવારની બદનામી કરવામાં આવી રહી છે. તેમણે કોર્ટને જણાવ્યું હતું કે ઈથેનોલ-મિશ્રણ નીતિ સંપૂર્ણપણે પેટ્રોલિયમ મંત્રાલય દ્વારા સંચાલિત થાય છે, ગડકરીના નેતૃત્વ હેઠળના માર્ગ પરિવહન અને રાજમાર્ગ મંત્રાલય દ્વારા નહીં. આમ છતાં, તેમને અને તેમના પરિવારને વ્યાપારી લાભો સાથે ખોટી રીતે જોડીને બદનક્ષીભરી સામગ્રી ફેલાવવામાં આવી રહી હતી.
ટેક દિગ્ગજો ઝૂક્યા: મેટા અને ગૂગલે વાંધાજનક કન્ટેન્ટ હટાવવા ખાતરી આપી હાઈકોર્ટમાં સુનાવણી દરમિયાન મેટા (ફેસબુક/ઇન્સ્ટાગ્રામ) અને ગૂગલ (યુટ્યુબ) ના પ્રતિનિધિઓ હાજર રહ્યા હતા. તેમણે કોર્ટ સમક્ષ પોતાની દલીલો રજૂ કરતા સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે તેઓ અરજીમાં &lsquo;એક્ઝિબિટ-સી&rsquo; માં સૂચિબદ્ધ કરવામાં આવેલી તમામ વાંધાજનક, ભ્રામક અને ડીપફેક સામગ્રીને પોતાના પ્લેટફોર્મ પરથી તાત્કાલિક અસરથી દૂર કરી દેશે. કોર્ટે બંને કંપનીઓના આ નિવેદનને રેકોર્ડ પર લીધું હતું અને તેમને આદેશનું ચુસ્તપણે પાલન કરવાની સૂચના આપી હતી.
સિવિલ કેસ દાખલ કરવાની મંજૂરી: ભવિષ્યની ડીપફેક પોસ્ટ્સ સામે કાનૂની કવચ આ આદેશ અગાઉ જસ્ટિસ અભય આહુજાની બેન્ચે કેન્દ્રીય મંત્રીને સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ સામે સિવિલ દાવો દાખલ કરવાની પરવાનગી આપી હતી. તેના આધારે જસ્ટિસ આરિફ ડોક્ટરની બેન્ચે ગડકરીને મોટી રાહત આપતા ચુકાદો આપ્યો છે કે જો ભવિષ્યમાં પણ તેમના અથવા તેમના પરિવાર વિરુદ્ધ કોઈ ડીપફેક, AI-જનરેટેડ કે બદનક્ષીભરી કન્ટેન્ટ અપલોડ કરવામાં આવશે, તો તેઓ સીધા સંબંધિત ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મનો સંપર્ક કરી શકશે અને ટેક કંપનીઓએ તે સામગ્રી પર તુરંત કાર્યવાહી કરવી પડશે.
ગડકરીની કાનૂની માંગણીઓ: અજાણ્યા યુઝર્સ અને કેન્દ્રીય મંત્રાલયો સામે પણ અરજી ગડકરીએ પોતાની કાનૂની અરજીમાં માત્ર મેટા, એક્સ, અને ગૂગલ/યુટ્યુબ જ નહીં, પરંતુ ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને માહિતી ટેકનોલોજી મંત્રાલય (MeitY), ટેલિકોમ્યુનિકેશન વિભાગ (DoT) તેમજ 'અશોક કુમાર/જોન ડો' તરીકે ઓળખાતા અજાણ્યા સોશિયલ મીડિયા યુઝર્સને પણ પક્ષકાર બનાવ્યા છે. ગડકરીએ કથિત બદનક્ષીભરી સામગ્રીના પ્રકાશન અને પ્રસાર પર કાયમી પ્રતિબંધ મૂકવાની માંગ કરી છે, જેમાં સંમતિ વિના ચહેરા, અવાજ અને AI-અલ્ટરડ વીડિયોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હોય.
ડીપફેક સામે ગ્રાઉન્ડબ્રેકિંગ નિર્ણય: ચાર અઠવાડિયા પછી આગળની સુનાવણી બોમ્બે હાઈકોર્ટનો આ નિર્ણય આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ અને ડીપફેક ટેકનોલોજીના દુરુપયોગ સામે દેશના કાનૂની ઈતિહાસમાં એક ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ માર્ગદર્શક ચુકાદો માનવામાં આવી રહ્યો છે. જાહેર જીવનમાં રહેલી વ્યક્તિઓની છબી ખરાબ કરવા માટે એઆઈના ઉપયોગ સામે કોર્ટે લાલ આંખ કરી છે. આ હાઈ-પ્રોફાઈલ કેસની આગળની સુનાવણી હવે ઓગસ્ટ મહિનાના અંતમાં એટલે કે આગામી 4 અઠવાડિયા પછી હાથ ધરવામાં આવશે.

વાંધાજનક કન્ટેન્ટને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ્સ પરથી હટાવવા કોર્ટનો ચુકાદો

August 5, 2026 | 14:54 IST