પાકિસ્તાન જેલમાં 128 ગુજરાતી માછીમારો બંધ

ગુજરાતના તટીય વિસ્તારોમાં વસતા માછીમાર પરિવારો માટે પાકિસ્તાનની જેલો એક સતત દુઃખનું કારણ બની રહી છે. રાજ્ય વિધાનસભામાં આપ નેતા ગોપાલ ઇટાલિયાએ પાકિસ્તાન જેલમાં બંધ ગુજરાતી માછીમારોની સ્થિતિ અંગે સવાલ ઉઠાવ્યો હતો, જેના જવાબમાં મત્સ્ય ઉદ્યોગ મંત્રીએ સદનને જાણકારી આપી છે કે 20 જાન્યુઆરી 2026 સુધી કુલ 128 ગુજરાતી માછીમારો પાકિસ્તાનની વિવિધ જેલોમાં કેદ છે. આ આંકડો ચિંતાજનક છે, કારણ કે અરબી સમુદ્રમાં માછીમારી દરમિયાન અજાણતાં આંતરરાષ્ટ્રીય જળસીમા પાર કરી જવાથી પાકિસ્તાન મેરિટાઇમ સિક્યોરિટી એજન્સી (PMSA) દ્વારા તેમને પકડી લેવામાં આવે છે. છેલ્લા બે વર્ષમાં આ કેદીઓમાંથી ત્રણનાં મોત થયાં છે, જેનાથી પરિવારોમાં ભય અને અસુરક્ષાનો માહોલ છે.

વિધાનસભામાં ઉઠ્યો મુદ્દો અને સરકારી જવાબ

ગોપાલ ઇટાલિયાએ વિધાનસભામાં વિશેષ ધ્યાન આકર્ષિત કરીને પાકિસ્તાન જેલમાં બંધ ભારતીય માછીમારો, ખાસ કરીને ગુજરાતના,ની દુર્દશા અંગે પ્રશ્ન કર્યો હતો. તેમણે રિહાઈમાં વિલંબ, જેલની ખરાબ સ્થિતિ અને મોતની ઘટનાઓ પર ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. જવાબમાં મત્સ્ય ઉદ્યોગ મંત્રીએ આંકડા રજૂ કર્યા: 20 જાન્યુઆરી 2026 સુધી 128 માછીમારો કેદ છે. છેલ્લા બે વર્ષ (21 જાન્યુઆરી 2024થી 20 જાન્યુઆરી 2026)માં ત્રણ મોત થયાં છે – પહેલા વર્ષમાં બે અને બીજા વર્ષમાં એક. આ મોતો જેલમાં આરોગ્ય સુવિધાઓની અછત અથવા અન્ય કારણોસર થયાં છે.

સરકારે સદનને જણાવ્યું કે કેન્દ્ર સરકાર અને વિદેશ મંત્રાલય સાથે સતત સંકલન રાખીને કેદ માછીમારોની વહેલી મુક્તિ માટે પ્રયાસ કરવામાં આવે છે. બંને દેશો વચ્ચે દર વર્ષે 1 જાન્યુઆરી અને 1 જુલાઈએ કેદીઓની યાદીનું આદાન-પ્રદાન થાય છે. માનવતાના આધારે રિહાઈની પ્રક્રિયા ચાલે છે, પરંતુ રાજનૈતિક અને કાનૂની પ્રક્રિયાઓમાં વિલંબને કારણે માછીમારો લાંબા સમય સુધી કેદ રહે છે. મંત્રીએ કહ્યું કે રાજ્ય સરકાર તમામ સંભવિત મદદ કરી રહી છે, પરંતુ અંતિમ નિર્ણય કેન્દ્ર અને પાકિસ્તાન પર નિર્ભર છે.

મોતનો દુઃખ અને પરિવારોની વેદના

છેલ્લા બે વર્ષમાં ત્રણ મોત ગુજરાતના માછીમાર સમુદાય માટે મોટો આઘાત છે. આમાંથી કેટલાક કેસમાં મોત હૃદયરોગ અથવા જેલમાં ઇલાજની અછતથી થયાં છે. તાજેતરમાં એક માછીમારના મોત બાદ તેનો શબ વાઘા બોર્ડર થી ભારત લાવવામાં આવ્યો અને પરિવારે ગમમાં રડીને બુરો હાલ કર્યો. પરિવારો કહે છે કે માછીમાર અજાણતાં સીમા પાર કરે છે, કારણ કે અરબી સમુદ્રમાં માછીમારી દરમિયાન હવામાન અથવા નેવિગેશનની સમસ્યા થાય છે. પરંતુ પાકિસ્તાનમાં પકડાયા પછી વર્ષો સુધી જેલ કાપવી પડે છે.

માછીમાર પરિવારોમાં આર્થિક સંકટ ગંભીર છે. માછીમાર કમાણીના મુખ્ય સભ્ય હોય છે, તેમની અનુપસ્થિતિમાં પરિવાર ભુખમરીની કગાર પર પહોંચી જાય છે. મહિલાઓ અને બાળકો ઇંતજારમાં દિવસ કાટે છે, પરંતુ રિહાઈની કોઈ નિશ્ચિત તારીખ મળતી નથી.

કારણો અને પડકારો

અરબી સમુદ્રમાં ભારત-પાકિસ્તાન વચ્ચે સમુદ્રી સીમા વિવાદિત નથી, પરંતુ માછીમારો અવારનવાર અજાણતાં પાર કરી જાય છે. PMSA તેમને પકડીને જેલમાં નાખી દે છે. ભારત-પાકિસ્તાન વચ્ચે વિશ્વાસની અછત અને રાજનૈતિક તણાવને કારણે રિહાઈમાં વિલંબ થાય છે. કેન્દ્ર સરકાર સંસદમાં જણાવે છે કે પાકિસ્તાનમાં 180-200 ભારતીય માછીમારો કેદ છે, જેમાંથી મોટા ભાગના ગુજરાતના છે. ગુજરાત સરકાર પણ કેન્દ્ર સાથે સંકલન રાખે છે, પરંતુ પરિણામો ધીમા આવે છે.

આગળના પગલાં શું?

સરકારે કહ્યું કે જાગૃતિ અભિયાન ચલાવવામાં આવી રહ્યા છે, GPS અને વધુ સારા નેવિગેશન ઉપકરણોનો ઉપયોગ વધારવામાં આવી રહ્યો છે. માછીમારોને સીમા વિશે તાલીમ આપવામાં આવી રહી છે. પરંતુ પરિવારોનો સવાલ છે કે મોતને રોકવા અને રિહાઈને ઝડપી બનાવવા માટે કયા ઠોસ પગલાં લેવાશે? ગોપાલ ઇટાલિયા જેવા નેતાઓ આ મુદ્દો લગાતાર ઉઠાવી રહ્યા છે.

આ માત્ર આંકડા નથી, પરંતુ જીવંત માનવીઓની જિંદગીનો સવાલ છે. ગુજરાતના તટીય વિસ્તારોમાં હજારો પરિવારો પાકિસ્તાન જેલમાંથી અપનાઓની વાપસીની રાહ જોઈ રહ્યા છે. સરકારના પ્રયાસો ચાલુ છે, પરંતુ વહેલી રિહાઈ અને મોતને રોકવું સૌથી મોટી પડકાર છે.