મહારાષ્ટ્ર IAS તુકારામ મુંઢે શા માટે છે ચર્ચામાં?

'Transfer King' Tukaram Munde in the news again: મહારાષ્ટ્રમાં ખાદ્યપદાર્થો અને દવાઓની ગુણવત્તા સામે કોઈપણ પ્રકારનું સમાધાન નહીં કરવાની સ્પષ્ટ નીતિ સાથે ફૂડ એન્ડ ડ્રગ એડમિનિસ્ટ્રેશન (FDA)એ રાજ્યવ્યાપી કાર્યવાહી શરૂ કરી છે. કમિશનર તરીકે કાર્યભાર સંભાળ્યા બાદ IAS અધિકારી તુકારામ મુંઢેએ ભેળસેળ, ગેરરીતિ અને નિયમોના ઉલ્લંઘન સામે સતત દરોડા પાડી વિભાગની કાર્યશૈલીમાં ઝડપ લાવી છે. અનેક વેપારી એકમો સામે કાર્યવાહી થતાં ખાદ્ય ઉદ્યોગમાં ચકચાર મચી છે.

મહારાષ્ટ્રમાં હોટેલ-રેસ્ટોરાં માલિકોથી લઈને ફૂડ સેક્ટરમાં ભેળસેળ કરનારા લોકોની એક અધિકારીએ ઊંઘ હરામ કરી નાખી છે. મહારાષ્ટ્રના ચર્ચિત IAS અધિકારી અને 'ટ્રાન્સફર કિંગ' તરીકે જાણીતા તુકારામ મુંઢે ફરી પોતાના કડક વહીવટી અભિગમને કારણે ચર્ચામાં આવ્યા છે. ફૂડ એન્ડ ડ્રગ એડમિનિસ્ટ્રેશન (FDA)ના કમિશનર તરીકે ચાર્જ સંભાળ્યા બાદ તેમણે ભેળસેળયુક્ત ખાદ્યપદાર્થો અને નિયમભંગ કરનારા હોટેલ-રેસ્ટોરાં સામે રાજ્યવ્યાપી ઝુંબેશ શરૂ કરી છે.

માત્ર બે મહિનાના ગાળામાં મુંઢેના નેતૃત્વમાં મહારાષ્ટ્રમાં 1,100થી વધુ હોટેલ-રેસ્ટોરાં અને ફૂડ એકમો પર દરોડા પાડવામાં આવ્યા છે. જ્યારે નિયમોના ઉલ્લંઘન બદલ 56 રેસ્ટોરાંના લાયસન્સ રદ કરવામાં આવ્યા છે. છેલ્લા 15 દિવસમાં 8,700થી વધુ ફૂડ સેમ્પલની તપાસ કરવામાં આવી છે. જ્યારે સમગ્ર વર્ષ 2025 દરમિયાન 15 હજાર સેમ્પલનું પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું. દરોડા દરમિયાન મુંબઈના પ્રખ્યાત `પારસી ડેરી ફાર્મ`નું લાઇસન્સ સસ્પેન્ડ કરવામાં આવ્યું છે અને સમગ્ર રાજ્યમાંથી ₹1.90 કરોડથી વધુની કિંમતનો શંકાસ્પદ ખાદ્ય જથ્થો જપ્ત કરવામાં આવ્યો છે.

કોણ છે 'સિંઘમ' IAS તુકારામ મુંઢે?
મહારાષ્ટ્રના વહીવટી તંત્રમાં તુકારામ મુંઢે જેટલી લોકપ્રિયતા બહુ ઓછા અધિકારીઓએ મેળવી છે. સમર્થકોમાં `સિંઘમ IAS` તરીકે ઓળખાતા મુંઢે ભ્રષ્ટાચાર સામે ઝીરો-ટોલરન્સ નીતિ અને નિયમોના ચુસ્ત પાલન માટે જાણીતા છે. 21 વર્ષથી વધુની વહીવટી કારકિર્દીમાં 25 વખત બદલી થવાનો રેકોર્ડ તેમના નામે છે. વારંવાર થતી બદલીઓ છતાં રાજકીય નેતાઓ કે વગદાર લોબીઓ સામે નમવાને બદલે તેઓ જનતાના હિતમાં નિયમોનું પાલન કરાવતા રહ્યા છે. 25 મેના રોજ તેમણે મહારાષ્ટ્ર FDAના કમિશનર તરીકેનો કાર્યભાર સંભાળ્યો હતો.

ખેડૂત પુત્રથી IAS સુધીની સફર
તુકારામ મુંઢેનો જન્મ 3 જૂન, 1975ના રોજ મહારાષ્ટ્રના બીડ જિલ્લાના તડસોન્ના નામના એક નાનકડા ગામમાં સામાન્ય ખેડૂત પરિવારમાં થયો હતો. બાળપણમાં ભારે આર્થિક તંગીનો સામનો કરવા છતાં તેઓ અભ્યાસમાં હંમેશાં મોખરે રહ્યા. જિલ્લા પરિષદની શાળામાંથી પ્રાથમિક શિક્ષણ મેળવ્યા બાદ તેમણે ઔરંગાબાદથી ઇતિહાસ વિષય સાથે ગ્રેજ્યુએશન અને પોલિટિકલ સાયન્સમાં માસ્ટર્સની ડિગ્રી મેળવી. તેમની અડગ મહેનતના પરિણામે 2005માં તેમણે UPSC સિવિલ સર્વિસિસ પરીક્ષા પાસ કરી મહારાષ્ટ્ર કેડરના IAS તરીકે વહીવટી સેવામાં પ્રવેશ કર્યો.

મહારાષ્ટ્રના બીડ જિલ્લાના રહેવાસી તુકારામ મુંઢે ખેડૂત પરિવારના છે. અભ્યાસ દરમિયાન તેમણે પરિવારને મદદરૂપ થવા ખેતી અને શાકભાજી વેચવાનું કામ કર્યું હતું. સોલાપુરના કલેક્ટર તરીકે પીવાના પાણીની સમસ્યા હલ કરવા બદલ તેઓ 'વોટર મેન' તરીકે જાણીતા બન્યા હતા.

વર્ષ 2015માં તત્કાલિન મહેસૂલ મંત્રી એકનાથ ખડસેના કાફલાને નિયમોનું પાલન કરાવવા રોકતાં તેઓ રાજ્યભરમાં ચર્ચાનો વિષય બન્યા હતા. સતત ટ્રાન્સફર છતાં કાયદાના અમલમાં ક્યારેય સમાધાન ન કરનાર તુકારામ મુંઢે આજે મહારાષ્ટ્રના સૌથી કડક અને નિષ્પક્ષ IAS અધિકારીઓમાં સ્થાન ધરાવે છે.

માફિયાઓ અને અનિયમિતતાઓ પર ત્રાટક્યા
નવી મુંબઈ અને નાસિક મ્યુનિસિપલ કમિશનરના પોસ્ટિંગ દરમિયાન ગેરકાયદે બાંધકામો, દબાણો અને નાણાકીય અનિયમિતતાઓ સામે અભિયાન ચલાવ્યું હતું. રાજકીય નેતાઓએ તેમની સામે અવિશ્વાસની દરખાસ્તો લાવી હટાવવાનો પ્રયાસ કર્યો. પરંતુ જનતા તેમના સમર્થનમાં રસ્તા પર ઉતરી આવી હતી. સોલાપુર અને જાલનાના કલેક્ટરના સમયગાળા દરમિયાન રાજ્યની તિજોરીને નુકસાન પહોંચાડતા અને વગદાર સ્થાનિક નેટવર્ક ધરાવતા ગેરકાયદે રેતી માફિયાઓની કમર તોડી નાખી હતી. 2025ના અંતમાં વિકલાંગ કલ્યાણ વિભાગના સેક્રેટરી તરીકે તેમણે સરકારી સહાય મેળવતી સંસ્થાઓની તપાસ કરાવી ગેરરીતિ આચરતી સંસ્થાઓના ફંડ ફ્રીઝ કરી દીધા હતા.

કે.રુસ્તમ એન્ડ સન્સ, પારસી ડેરી ફાર્મનું લાયસન્સ સસ્પેન્ડ
તાજેતરમાં સમગ્ર મહારાષ્ટ્રમાં ડેરી યુનિટ્સ, રેસ્ટોરન્ટ્સ અને ફૂડ વેન્ડર્સ પર તપાસ અભિયાન ચલાવ્યું હતું. તપાસ દરમિયાન મુંબઈના `પારસી ડેરી ફાર્મ પ્રાઇવેટ લિમિટેડ`માં ખાદ્ય સુરક્ષા અને સ્વચ્છતાના નિયમોનું ઉલ્લંઘન જોવા મળતા વિભાગે તાત્કાલિક ધોરણે તેનું ફૂડ બિઝનેસ લાયસન્સ સસ્પેન્ડ કરી દીધું છે. બે દિવસીય ડ્રાઈવમાં એજન્સીએ ગુટખાના ગેરકાયદે વેપાર અને મિલાવટખોરી સામે એક્શન લેતાં ₹1.90 કરોડથી વધુની કિંમતની સામગ્રી જપ્ત કરી છે.

દવાઓ સુરક્ષિત હોવી એ નાગરિકોનો મૂળભૂત અધિકાર
ખાદ્ય પદાર્થો ઉપરાંત મુંઢેએ ભ્રમિત કરતી દવાઓ બનાવતી કંપનીઓ પર સકંજો કસ્યો છે. "સેફ ફૂડ, સેફ મેડિસિન્સ, સેફ મહારાષ્ટ્ર" અભિયાન અંતર્ગત વિભાગે તાજેતરમાં ભ્રમિત કરનારા લેબલિંગને કારણે `Aciloc 150` અને `Aciloc 300` બ્રાન્ડની ₹2.45 કરોડની દવાઓનો જથ્થો જપ્ત કરી માર્કેટમાંથી તમામ દવાઓ પરત ખેંચવાનો આદેશ આપ્યો હતો.

પૂણેના ચર્ચિત હત્યાકાંડના આરોપી સામે કાર્યવાહીની ચર્ચા
FDA કડક કાર્યવાહી અંતર્ગત પુણેના રિયલ એસ્ટેટ ડેવલપર કેતન અગ્રવાલ હત્યા કેસની આરોપી સિયા ગોયલના પારિવારિક વ્યવસાય પર પણ ત્રાટક્યું છે. પૂણેના માર્કેટ યાર્ડ ખાતે સિયાના પરિવારની માલિકીની મસાલા અને ડ્રાયફ્રૂટ્સની પેઢી `M/s BG Goyal and Company` પર તપાસ બાદ આગામી આદેશ સુધી વેપાર બંધ રાખવાની નોટિસ ફટકારવામાં આવી છે. મહારાષ્ટ્રની સામાન્ય જનતા માટે તુકારામ મુંઢે પ્રામાણિકતા અને ઈમાનદારીનું જીવતું જાગતું પ્રતિક છે. તેમના આક્રમક વલણથી મહારાષ્ટ્રના ભેળસેળીયા તત્વોમાં ભારે ફફડાટ વ્યાપી ગયો છે.