અમદાવાદનું ઓલિમ્પિક સ્વપ્ન: કોમનવેલ્થનો પડકાર

અમદાવાદ ૨૦૩૦ કોમનવેલ્થ ગેમ્સની યજમાની માટે એક પ્રબળ દાવેદાર તરીકે ઉભરી આવ્યું છે, જે ભારતની ૨૦૩૬ ઓલમ્પિક માટેની મહત્વાકાંક્ષી બિડમાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે. જોકે, શહેરની આકાંક્ષાઓ ઊંચી છે, પરંતુ આવા મોટા કાર્યક્રમ માટેની જરૂરિયાતો અને હાલના ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર ઊંડાણપૂર્વક નજર નાખવાથી પડકારો અને તકોનું સ્પષ્ટ ચિત્ર મળે છે.

કોમનવેલ્થ ગેમ્સ: કદ અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર

કોમનવેલ્થ ગેમ્સનું કદ નિશ્ચિત નથી, કારણ કે યજમાન શહેરને રમતો અને સ્થળોની સંખ્યા નક્કી કરવામાં થોડી છૂટછાટ મળે છે. ઉદાહરણ તરીકે, ગ્લાસગોમાં યોજાનારી 2026ની કોમનવેલ્થ ગેમ્સ માત્ર 10 રમતો અને ચાર મુખ્ય સ્થળો સાથે એક નાનો અને ઓછો ખર્ચાળ કાર્યક્રમ હતો. આ પાછલી આવૃત્તિઓથી એક મોટો બદલાવ છે, જેમાં સામાન્ય રીતે વધુ રમતો અને વ્યાપક નવા બાંધકામની જરૂર પડતી હતી.

એક પૂર્ણ-કદની કોમનવેલ્થ ગેમ્સમાં સામાન્ય રીતે15 થી 20 મુખ્ય રમતોનો સમાવેશ થાય છે, જેમાં યજમાન શહેર દ્વારા પસંદ કરાયેલી કેટલીક વૈકલ્પિક રમતો પણ હોય છે. રમતોની આ વિવિધતા જેમાં એથ્લેટિક્સ અને એક્વેટિક્સથી લઈને જિમ્નાસ્ટિક્સ અને કોમ્બેટ સ્પોર્ટ્સનો સમાવેશ થાય છે, તેના માટે વિવિધ વિશિષ્ટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની જરૂર પડે છે, જેમ કે 

• ટ્રેક અને ફિલ્ડ ઇવેન્ટ્સ માટે એક વિશ્વ કક્ષાનું એથ્લેટિક્સ સ્ટેડિયમ.

• ઓલિમ્પિક કદના સ્વિમિંગ અને ડાઇવિંગ પૂલ સાથેનું એક્વેટિક્સ સેન્ટર.

• ટ્રેક સાઇકલિંગ માટે વેલોડ્રોમ.

• બાસ્કેટબોલ, બોક્સિંગ અને જિમ્નાસ્ટિક્સ જેવી રમતો માટે ઇન્ડોર એરેના.

• લોન બાઉલ્સ, શૂટિંગ અને વેઈટલિફ્ટિંગ જેવી રમતો માટે ખાસ સ્થળો.

• હજારો રમતવીરો અને અધિકારીઓને સમાવવા માટે એથ્લેટ્સ વિલેજ.

આ તમામ રમતો માટે જો અત્યારે અમદાવાદના વર્તમાન સ્પોર્ટ્સ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર નજર કરવામાં આવે તો ખબર પડે કે અમદાવાદમાં કેટલું ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર છે અને કેટલાની જરુર પડી શકે છે, જે ભવિષ્યમાં અમદાવાદમાં વિકસાવવાની જરુર પડી શકે છે.

અમદાવાદના સ્પોર્ટ્સ ક્ષેત્રમાં તાજેતરના વર્ષોમાં નોંધપાત્ર સુધારો થયો છે, જેમાં શહેર અને ગુજરાત સરકારે નવી સુવિધાઓમાં ભારે રોકાણ કર્યું છે. આ વિકાસનું મુખ્ય કેન્દ્ર મોટેરામાં આવેલું સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ સ્પોર્ટ્સ એન્ક્લેવ છે. આ વિશાળ સંકુલ, જે એશિયાના સૌથી મોટા સંકુલમાંનું એક બનવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું છે, તે અમદાવાદની બિડનો મુખ્ય આધાર છે. તેમાં પહેલેથી જ વિશ્વનું સૌથી મોટું ક્રિકેટ સ્ટેડિયમ, નરેન્દ્ર મોદી સ્ટેડિયમનો સમાવેશ થાય છે, જેનો એથ્લેટિક્સ માટે પણ ઉપયોગ થઈ શકે છે.

સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ સ્પોર્ટ્સ એન્ક્લેવની માસ્ટર પ્લાનમાં એક બહુહેતુક ઇન્ડોર એરેના, ફૂટબોલ સ્ટેડિયમ, એક સમર્પિત એક્વેટિક્સ સેન્ટર અને એક ટેનિસ સ્ટેડિયમ જેવા અનેક નવા, મોટા પાયાના સ્થળોના નિર્માણનો સમાવેશ થાય છે. આ આયોજિત ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર એક મોટા મલ્ટિ-સ્પોર્ટ્સ ઇવેન્ટની જરૂરિયાતોને પૂર્ણ કરવા માટે બનાવવામાં આવ્યું છે.

આ મુખ્ય સંકુલ ઉપરાંત, અમદાવાદ અને તેની આસપાસના વિસ્તારોમાં અન્ય નોંધપાત્ર રમતગમત સુવિધાઓ પણ છે, જેમાં:

• EKA એરેના: એક આધુનિક ઇન્ડોર સ્પોર્ટ્સ કોમ્પ્લેક્સ.

• સરદાર પટેલ સ્ટેડિયમ, નવરંગપુરા: એક જૂનું પણ જાણીતું સ્ટેડિયમ.

• વિવિધ સ્પોર્ટ્સ ક્લબ અને અકાદમીઓ: જેનો ઉપયોગ તાલીમ સ્થળો તરીકે થઈ શકે છે.

જરૂરિયાત અને અશક્યતા: અંતર પૂરવું

એક સામાન્ય પૂર્ણ-કદની કોમનવેલ્થ ગેમ્સની તુલના અમદાવાદના વર્તમાન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સાથે કરતાં, તે સ્પષ્ટ છે કે શહેર પાસે આજે તમામ જરૂરી સ્થળો તૈયાર નથી. આ બિડ મોટે ભાગે મહત્વાકાંક્ષી સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ સ્પોર્ટ્સ એન્ક્લેવના નિર્માણ પર કેન્દ્રિત છે. આ નવા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિના, અમદાવાદ સંપૂર્ણ રમતોનું આયોજન કરવામાં અસમર્થ રહેશે.

આયોજિત વિકાસના આધારે, અમદાવાદ મોટા ભાગની રમતોનું આયોજન કરી શકે છે. જોકે, કેટલીક રમતો, જેને અત્યંત વિશિષ્ટ ભૌગોલિક જરૂરિયાતોની જરૂર હોય છે, તે શહેરની મર્યાદામાં યોજવી અશક્ય બની શકે છે. આમાં નીચેની રમતોનો સમાવેશ થાય છે:

• સેઇલિંગ/બોટિંગ: આ ઇવેન્ટ્સ માટે દરિયા અથવા મોટા સરોવર જેવા ખુલ્લા જળ વિસ્તારોની જરૂર પડે છે, જે અમદાવાદમાં ઉપલબ્ધ નથી.

• માઉન્ટેન બાઇકિંગ/સાયકલિંગ રોડ રેસ: આ ઇવેન્ટ્સ માટે ઘણીવાર પહાડી કે પર્વતીય ભૂપ્રદેશની જરૂર પડે છે, જે અમદાવાદની આસપાસના સપાટ ભૂપ્રદેશની લાક્ષણિકતા નથી.

તેથી, શહેરની બિડ તેના આયોજિત સ્પોર્ટ્સ એન્ક્લેવના સફળ અને સમયસર નિર્માણ અને કોઈપણ અત્યંત વિશિષ્ટ રમતો માટે શહેરની બહાર યોગ્ય સ્થળો શોધવાની ક્ષમતા પર આધારિત છે. કોમનવેલ્થ ગેમ્સ ફેડરેશનનો તાજેતરનો બદલાવ, જેમાં હાલના ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનો ઉપયોગ અને નાના ફોર્મેટનો સમાવેશ થાય છે, તે અમદાવાદ માટે ફાયદાકારક છે. પરંતુ, શહેરના આયોજિત વિકાસનું કદ સૂચવે છે કે તે તેની ઓલમ્પિક આકાંક્ષાઓના પૂર્વાધ તરીકે એક મોટી અને વધુ પ્રભાવશાળી યજમાન ભૂમિકા ભજવવાનું લક્ષ્ય ધરાવે છે.