I4C-RBIH Partnership: ભારતમાં ડિજિટલ વ્યવહારોના વ્યાપની સાથે ઓનલાઈન છેતરપિંડીના બનાવો પણ ઝડપથી વધી રહ્યા છે. આ સ્કેમર્સ પર લગામ લગાવવા માટે કેન્દ્ર સરકારે હવે કમર કસી છે. ગૃહ મંત્રાલય હેઠળ કાર્યરત ભારતીય સાયબર ક્રાઈમ કોઓર્ડિનેશન સેન્ટર (I4C) અને રિઝર્વ બેંક ઇનોવેશન હબ (RBIH) વચ્ચે એક મહત્વપૂર્ણ સમજૂતી કરાર (MoU) પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા છે. I4C એ તેના અધિકૃત સોશિયલ મીડિયા હેન્ડલ 'CyberDost' દ્વારા આ નિર્ણયની જાહેરાત કરી છે, જે આગામી દિવસોમાં દેશમાં ડિજિટલ ચૂકવણીઓને વધુ સુરક્ષિત અને ભરોસાપાત્ર બનાવવામાં મદદરૂપ સાબિત થશે.
બેંકિંગ પ્લેટફોર્મ અને સુરક્ષા એજન્સીઓ વચ્ચે નવું સંકલન આ નવી ભાગીદારીનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય દેશભરમાં સાયબર ગુનાખોરીના વધતા આલેખને નીચે લાવવાનો છે. આ પહેલ હેઠળ, બેંકિંગ સિસ્ટમ, ડિજિટલ પેમેન્ટ પ્લેટફોર્મ અને કાયદા અમલીકરણ એજન્સીઓ (લો એન્ફોર્સમેન્ટ એજન્સીઓ) વચ્ચે મજબૂત કડી સ્થાપિત કરવામાં આવશે. આ સંકલન દ્વારા બંને સંસ્થાઓ ભેગી મળીને એવા શંકાસ્પદ બેંક ખાતાઓ પર નજર રાખશે, જેનો ઉપયોગ સાયબર ગુનેગારો દ્વારા સામાન્ય જનતા પાસેથી છેતરીને પડાવેલા નાણાં ટ્રાન્સફર કરવા માટે કરવામાં આવી રહ્યો છે.
ટાર્ગેટ પર રહેશે 'મ્યુલ એકાઉન્ટ્સ': તાત્કાલિક લાગશે બ્લોક બેંકિંગ અને સાયબર પરિભાષામાં આવા શંકાસ્પદ ખાતાઓને 'મ્યુલ એકાઉન્ટ્સ' (Mule Accounts) કહેવામાં આવે છે. સાયબર ગુનેગારો સામાન્ય રીતે પકડાઈ જવાની બીકે છેતરપિંડીના પૈસા સીધા પોતાના ખાતામાં મંગાવતા નથી; તેના બદલે તેઓ કોઈ ત્રીજી વ્યક્તિના કે નકલી દસ્તાવેજોના આધારે ખોલાવેલા ખાતામાં નાણાં ટ્રાન્સફર કરે છે. આ નવી ભાગીદારીનું પ્રાથમિક ધ્યાન આવા મ્યુલ એકાઉન્ટ્સની પ્રારંભિક તબક્કે જ ઓળખ કરીને તેને તાત્કાલિક ધોરણે બ્લોક કરવાનું રહેશે, જેથી ગુનેગારો પૈસા ઉપાડી ન શકે.
AI ટેકનોલોજી અને 'સસ્પેક્ટ રજિસ્ટ્રી'નો થશે સમન્વય આ સિસ્ટમને વધુ સચોટ બનાવવા માટે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ટેકનોલોજીની મદદ લેવામાં આવશે. I4C અને RBIH સાથે મળીને એક એવી AI-આધારિત 'ફ્રોડ ડિટેક્શન સિસ્ટમ' વિકસાવશે, જે શંકાસ્પદ અને અસામાન્ય વ્યવહારોને શરૂઆતમાં જ પકડી પાડશે. આ પ્રક્રિયા માટે દેશભરના નાણાકીય ગુનાઓનો ટ્રેક રેકોર્ડ ધરાવતી 'I4C-MHA સસ્પેક્ટ રજિસ્ટ્રી'ના ડેટાબેઝનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે, જેનાથી ઓનલાઈન છેતરપિંડીની પેટર્નને વધુ સારી રીતે સમજી શકાશે.
ઝડપી યુપીઆઈ (UPI) ટ્રાન્ઝેક્શનના યુગમાં ટેકનોલોજીકલ કવચ જરૂરી દેશમાં હાલમાં UPI અને વિવિધ ઓનલાઈન ચુકવણી પ્રણાલીઓનો વ્યાપ રોકેટ ગતિએ વધી રહ્યો છે. કરોડો લોકો દરરોજ ડિજિટલ વ્યવહારો કરે છે, જેનાથી સ્કેમર્સ માટે ફિશિંગ એટેક, નકલી લોન એપ્સ અને ઓનલાઈન બેંકિંગ ફ્રોડ કરવાનું સરળ બન્યું છે. નિષ્ણાતોના મતે, આ સાયબર ક્રાઈમને સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરવો કદાચ અશક્ય છે, પરંતુ બેંકો, ફિનટેક કંપનીઓ અને પોલીસ એજન્સીઓ વચ્ચે જો રીઅલ-ટાઇમ ડેટા શેરિંગ થાય, તો નાગરિકોના નાણાંને ચોક્કસપણે સુરક્ષિત કરી શકાય છે.

સાયબર ક્રાઇમ રોકવા I4C અને RBIH વચ્ચે ઐતિહાસિક સમજૂતી

May 16, 2026 | 12:45 IST