₹9,000 કરોડનો નફો કરતી IDBI બેંક કેમ વેચાઈ રહી છે? ₹52,878 કરોડના સોદા સામે રાહુલ ગાંધીનો વિરોધ

Rahul Gandhi On IDBI Bank Privatization: IDBI બેંકના ખાનગીકરણને લઈને કેન્દ્ર સરકાર અને વિપક્ષ વચ્ચે રાજકીય ઘમાસાણ તેજ બન્યું છે. કેનેડાની ફેરફેક્સ ફાઇનાન્શિયલ હોલ્ડિંગ્સની પેટાકંપનીને બેંકનો 60.72 ટકા હિસ્સો વેચવાના પ્રસ્તાવ સામે લોકસભામાં વિપક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધીએ સવાલો ઉઠાવ્યા છે. IDBI બેંકના કર્મચારીઓને લખેલા સંદેશમાં તેમણે સરકારના નિર્ણયનો વિરોધ કરતાં કહ્યું કે જાહેર ક્ષેત્રની બેંકો વેચવા માટેની સંપત્તિ નહીં, પરંતુ રાષ્ટ્ર નિર્માણનું સાધન છે. રાહુલ ગાંધીએ કર્મચારીઓને ખાતરી આપી કે તેઓ તેમની સાથે ઊભા છે. તેમણે બેંકના ખાનગીકરણથી કર્મચારીઓની નોકરીની સુરક્ષા, સેવા શરતો અને SC, ST તથા OBC વર્ગના ઉમેદવારો માટેની અનામત નીતિ પર સંભવિત અસર અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે.

રાહુલ ગાંધીએ IDBI બેંકના ખાનગીકરણ પર શું સવાલ ઉઠાવ્યા?
રાહુલ ગાંધીએ IDBI બેંકના કર્મચારીઓને લખેલા પત્રમાં જણાવ્યું કે ગયા વર્ષે માર્ચ મહિનામાં બેંકના કર્મચારીઓનું પ્રતિનિધિમંડળ તેમને સંસદમાં મળ્યું હતું. કર્મચારીઓએ સવાલ કર્યો હતો કે જે બેંકને કર્મચારીઓએ મહેનત કરીને નફામાં લાવી છે, તેને સરકાર વેચવા કેમ જઈ રહી છે? તેમણે આ મુદ્દો લોકસભામાં પણ ઉઠાવ્યો હતો અને પૂછ્યું હતું કે નફો કરતી જાહેર ક્ષેત્રની બેંકનું ખાનગીકરણ શા માટે કરવામાં આવી રહ્યું છે તથા કર્મચારીઓ અને થાપણદારોના હિતોનું રક્ષણ કેવી રીતે થશે? રાહુલ ગાંધીના જણાવ્યા અનુસાર, તે સમયે સરકાર તરફથી તેમને સંતોષકારક જવાબ મળ્યો નહોતો. સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પરની પોસ્ટમાં રાહુલ ગાંધીએ કોંગ્રેસ અને મોદી સરકારના બેંકિંગ ક્ષેત્ર અંગેના અભિગમની સરખામણી કરી હતી. તેમણે લખ્યું કે કોંગ્રેસના શાસન દરમિયાન દેશના ઉદ્યોગોના નિર્માણ માટે IDBI બેંકની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી, જ્યારે મોદી સરકારના સમયમાં બેંકો વેચાઈ રહી છે.

₹52,878 કરોડમાં ફેરફેક્સને વેચાશે 60.72 ટકા હિસ્સો
આર્થિક બાબતોની કેબિનેટ સમિતિએ 14 ઓક્ટોબરે IDBI બેંકનો 60.72 ટકા હિસ્સો કેનેડાની ફેરફેક્સ ફાઇનાન્શિયલ હોલ્ડિંગ્સની પેટાકંપનીને વેચવાના ₹52,878 કરોડના સોદાને મંજૂરી આપી હતી. પ્રસ્તાવિત સોદા મુજબ, કેન્દ્ર સરકાર પોતાનો 30.48 ટકા હિસ્સો અને ભારતીય જીવન વીમા નિગમ (LIC) પોતાનો 30.24 ટકા હિસ્સો વેચશે. આ વેચાણ બાદ સરકારનો હિસ્સો 15 ટકા અને LICનો હિસ્સો 19 ટકા રહેશે. એટલે કે બંનેનો સંયુક્ત હિસ્સો ઘટીને 34 ટકા થઈ જશે.

₹9,000 કરોડના નફા છતાં ખાનગીકરણ સામે સવાલ
રાહુલ ગાંધીએ IDBI બેંકની નાણાકીય સફરનો ઉલ્લેખ કરતાં કહ્યું કે બેંકે મુશ્કેલ સમય બાદ પુનરાગમન કર્યું છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, સાત વર્ષ પહેલાં સુધી બેંક ખોટમાં હતી, પરંતુ કર્મચારીઓની મહેનતથી બેંકે ગયા વર્ષે ₹9,000 કરોડથી વધુનો ચોખ્ખો નફો નોંધાવ્યો હતો. તેમણે 2003માં સંસદમાં આપવામાં આવેલી ખાતરીનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. રાહુલ ગાંધીના કહેવા મુજબ, તે સમયે સરકારે IDBI બેંકમાં ઓછામાં ઓછો 51 ટકા હિસ્સો જાળવી રાખવાનું વચન આપ્યું હતું. તેમણે આ મુદ્દે સવાલ કર્યો કે અગાઉ આપવામાં આવેલી ખાતરીનું હવે શું થશે?

ખાનગીકરણથી અનામત અને નોકરીની સુરક્ષા પર અસરની ચિંતા
રાહુલ ગાંધીએ દાવો કર્યો કે બેંક ખાનગી માલિકી હેઠળ જતાં SC, ST અને OBC ઉમેદવારો માટેની બંધારણીય અનામત વ્યવસ્થા સમાપ્ત થઈ શકે છે. સાથે જ તેમણે કર્મચારીઓની સેવા શરતો પહેલેથી નબળી પડી હોવાનો ઉલ્લેખ કરીને ખાનગીકરણ બાદ નોકરીની સુરક્ષા અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. બીજી તરફ, બેંક કર્મચારીઓએ પણ અનામત નિયમો, નોકરીની સુરક્ષા અને પેન્શન લાભો અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે.

અનામત કિંમત અંગે નાણા મંત્રાલયની સ્પષ્ટતા
IDBI બેંકના ખાનગીકરણની પ્રક્રિયા અંગે ઉઠેલા સવાલો વચ્ચે નાણા મંત્રાલયે સ્પષ્ટતા કરી છે કે બોલીના બીજા રાઉન્ડમાં અનામત કિંમતમાં ન તો ઘટાડો કરવામાં આવ્યો છે કે ન તો વધારો કરવામાં આવ્યો છે. જોકે, પ્રક્રિયામાં ફેરફારને કારણે બોલીની કિંમતમાં ₹3,917 કરોડનો વધારો થયો હોવાનું મંત્રાલયે જણાવ્યું છે. મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, બીજા રાઉન્ડને શ્રેષ્ઠ દરખાસ્ત રાઉન્ડ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા ડિસઇન્વેસ્ટમેન્ટ પર સચિવોના મુખ્ય જૂથ (CGD) દ્વારા નક્કી કરવામાં આવી હતી. આર્થિક બાબતોની કેબિનેટ સમિતિએ વ્યૂહાત્મક સોદાના યોગ્ય અમલીકરણ માટે જરૂરી પ્રક્રિયાત્મક ફેરફારો કરવાની સત્તા આ જૂથને આપી હતી. હવે IDBI બેંકના પ્રસ્તાવિત ખાનગીકરણને લઈને સરકાર અને વિપક્ષ વચ્ચેનો વિવાદ વધુ ચર્ચામાં આવ્યો છે. એક તરફ સરકારની વેચાણ પ્રક્રિયા આગળ વધી રહી છે, તો બીજી તરફ રાહુલ ગાંધી અને બેંક કર્મચારીઓ દ્વારા નોકરીની સુરક્ષા, અનામત અને જાહેર ક્ષેત્રની બેંકોની ભૂમિકા અંગે સવાલો ઉઠાવવામાં આવી રહ્યા છે.