યમનમાં ભારતીય નર્સ નિમિષાની મૃત્યુદંડની સજા ટળી

યમનમાં મૃત્યુદંડની સજા પામેલી કેરળની નર્સ નિમિષા પ્રિયાની ફાંસીની સજા હાલ પૂરતી મુલતવી રાખવામાં આવી છે. તેને 16 જુલાઈ, 2025ના રોજ મૃત્યુદંડ આપવાનો હતો. સમાચાર એજન્સી ANI એ મંગળવારે સૂત્રોને ટાંકીને આ રાહતના સમાચાર આપ્યા છે.

મીડિયા રિપોર્ટ્સ અનુસાર, આ કેસમાં એક્ટિવિસ્ટ ગ્રુપ્સ અને પ્રભાવશાળી ધાર્મિક નેતાઓએ હસ્તક્ષેપ કર્યો હતો, જેના પછી નિમિષા પ્રિયાની મૃત્યુદંડની સજા મુલતવી રાખવામાં આવી છે. અગાઉ, નિમિષાને મૃત્યુદંડથી બચાવવા માટે રાજદ્વારી સ્તરે અનેક પ્રયાસો કરવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ પીડિતનો પરિવાર હજુ સુધી ક્ષમાદાન કે 'બ્લડ મની' સ્વીકારવા માટે સંમત થયો ન હતો.

કેરળના ગ્રાન્ડ મુફ્તી અને યમનના સૂફી વિદ્વાન વચ્ચે વાટાઘાટો

રિપોર્ટ્સ મુજબ, ભારતના કંથાપુરમના ગ્રાન્ડ મુફ્તી એપી અબુબકર મુસલિયાર અને યમનના પ્રખ્યાત સૂફી વિદ્વાન શેખ હબીબ ઉમર બિન હાફિઝ આ મુદ્દા પર ચર્ચા કરી રહ્યા છે. આ વાટાઘાટોમાં યમનની સુપ્રીમ કોર્ટના એક જજ અને મૃતક તલાલ અબ્દો મહદીના ભાઈ પણ સામેલ છે. મુફ્તી મુસલિયારે યમનના શેખ હબીબને આ વાતચીત માટે મનાવ્યા હતા.

આ પહેલીવાર છે કે પીડિત પરિવારનો કોઈ નજીકનો સભ્ય વાત કરવા માટે સંમત થયો છે, જે એક હકારાત્મક સંકેત છે. આ વાતચીત શરિયા કાયદા હેઠળ થઈ રહી છે, જે પીડિત પરિવારને કોઈપણ શરત વિના અથવા 'બ્લડ મની' (વળતર)ના બદલામાં ગુનેગારને માફ કરવાનો કાનૂની અધિકાર આપે છે.

શું છે નિમિષા પ્રિયાનો કેસ?

ભારતીય નર્સ નિમિષા પ્રિયા 2017થી યમનમાં જેલમાં છે. તેના પર યમનના નાગરિક તલાલ અબ્દો મહદીને ડ્રગ્સનો ઓવરડોઝ આપીને હત્યા કરવાનો આરોપ છે. નિમિષા અને મહદી યમનના એક ખાનગી ક્લિનિકમાં ભાગીદાર હતા. એવો આરોપ છે કે મહદીએ નિમિષાનો પાસપોર્ટ કબજે કર્યો હતો અને તેના પર શારીરિક ત્રાસ ગુજાર્યો હતો.

2016માં મહદીએ નિમિષાનું શારીરિક શોષણ કરવાનું શરૂ કર્યું અને તેના ક્લિનિકનો નફો પણ હડપ કરી લીધો. જ્યારે નિમિષાએ આ વિશે પૂછપરછ કરી, ત્યારે તેમના સંબંધો બગડ્યા. મહદી નિમિષાને યમનથી બહાર જવા દેવા માંગતો ન હતો, તેથી તેણે નિમિષાનો પાસપોર્ટ પોતાની પાસે રાખ્યો હતો. નિમિષાએ મહદી વિરુદ્ધ પોલીસમાં ફરિયાદ પણ નોંધાવી હતી, પરંતુ પોલીસે મહદીના એડિટેડ ફોટા અને નિમિષાનો પતિ હોવાના દાવાને આધારે નિમિષાને 6 દિવસ માટે કસ્ટડીમાં લીધી હતી.

નિમિષા ખૂબ જ પરેશાન થઈ ગઈ હતી. જુલાઈ 2017માં, મહદી પાસેથી પાસપોર્ટ મેળવવા માટે, નિમિષાએ તેને બેભાન કરવા માટે એક ઇન્જેક્શન આપ્યું, પરંતુ તે અસરકારક ન રહ્યું. પછી નિમિષાએ મહદીને ઓવરડોઝ આપ્યો, જેના કારણે તેનું મૃત્યુ થયું. મીડિયા રિપોર્ટ્સ અનુસાર, નિમિષાએ મહદીના શરીરના ટુકડા કરી નાખ્યા હતા અને પાણીની ટાંકીમાં ફેંકી દીધા હતા, ત્યારબાદ પોલીસે નિમિષાની ધરપકડ કરી હતી.

કાયદાકીય પ્રક્રિયા અને 'બ્લડ મની'ના પ્રયાસો

યમનની સુપ્રીમ જ્યુડિશિયલ કાઉન્સિલે મહદીની હત્યા બદલ નિમિષાને મૃત્યુદંડની સજા ફટકારી હતી. નિમિષાએ યમનની સુપ્રીમ કોર્ટમાં માફીની અપીલ દાખલ કરી હતી, જેને 2023માં ફગાવી દેવામાં આવી હતી. 30 ડિસેમ્બર 2024ના રોજ રાષ્ટ્રપતિ રશાદે પણ આ સજાને મંજૂરી આપી હતી.

ભારત સરકારે સોમવારે સુપ્રીમ કોર્ટને કહ્યું હતું કે તે નિમિષાના કેસમાં વધુ કંઈ કરી શકતી નથી, કારણ કે રાજદ્વારી પ્રયાસોની એક મર્યાદા હોય છે. 'સેવ નિમિષા પ્રિયા ઇન્ટરનેશનલ એક્શન કાઉન્સિલ'ના વકીલે કોર્ટને જણાવ્યું હતું કે નિમિષાને બચાવવાનો એકમાત્ર રસ્તો મૃતકના પરિવાર દ્વારા 'બ્લડ મની' (વળતર) સ્વીકારવાનો છે. પીડિતના પરિવારને 10 લાખ યુએસ ડોલર (લગભગ 8.5 કરોડ રૂપિયા)ની ઓફર કરવામાં આવી હતી પરંતુ તેમણે તેને ફગાવી દીધી, કારણ કે પરિવારે કહ્યું કે આ મામલો તેમના સન્માન સાથે જોડાયેલો છે.

નિમિષાને માફી અપાવવા માટે, તેની માતાએ પોતાની મિલકત વેચીને અને ક્રાઉડફંડિંગ દ્વારા 'બ્લડ મની' એકત્ર કરવાનો પ્રયાસ પણ કર્યો છે. 2020માં, નિમિષાને સજાથી બચાવવા અને 'બ્લડ મની' વસૂલવા માટે 'સેવ નિમિષા પ્રિયા ઇન્ટરનેશનલ એક્શન કાઉન્સિલ'ની રચના કરવામાં આવી હતી. કેરળના એક જાણીતા ઉદ્યોગપતિએ નિમિષાને બચાવવા માટે 1 કરોડ રૂપિયાનું દાન આપવાની જાહેરાત પણ કરી હતી.

શરિયા કાયદા મુજબ, હત્યાના કિસ્સામાં મૃત્યુદંડની સજા હોય છે, પરંતુ પીડિતનો પરિવાર પૈસા લઈને ગુનેગારને માફ કરી શકે છે. આને 'દિયા' અથવા 'બ્લડ મની' કહેવામાં આવે છે, જેનો ઉલ્લેખ કુરાનમાં પણ છે.

યમનમાં મૃત્યુદંડની પ્રક્રિયા

યમનમાં, મૃત્યુદંડ સામાન્ય રીતે ગોળી મારીને આપવામાં આવે છે. જોકે પથ્થરમારો, ફાંસી અને શિરચ્છેદની પણ જોગવાઈ છે, પરંતુ તેનો ઉપયોગ ઓછો થાય છે. ગોળી મારતા પહેલા, ગુનેગારને કાર્પેટ અથવા ધાબળા પર મોં રાખીને સૂવડાવવામાં આવે છે. ત્યારબાદ, ડૉક્ટર ગુનેગારની પીઠ પર હૃદયની ઉપર એક નિશાન બનાવે છે અને જલ્લાદ ઓટોમેટિક રાઇફલથી તે જગ્યાએ ગોળી મારે છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં, મૃત્યુદંડ પહેલાં કોરડા પણ મારવામાં આવે છે.

યમનના દંડ સંહિતા મુજબ, કિસાસ (આંખ બદલ આંખનો નિયમ, જ્યાં પીડિત પરિવારને માફ કરવાનો અધિકાર છે), હુદુદ ગુનાઓ (વ્યભિચાર, સમલૈંગિકતા, ધર્મત્યાગ અને લૂંટ જેવા શરિયા હેઠળ મૃત્યુદંડને પાત્ર ગુનાઓ), અને તાજિર (આતંકવાદ, જાસૂસી અથવા રાજદ્રોહ જેવા ગંભીર ગુનાઓ) માટે મૃત્યુદંડની જોગવાઈ છે.