હોર્મુઝમાં ઓઇલ ટેન્કર પર હુમલો, 5 ભારતીયો બચાવાયા; હવે 4,500 ખલાસીઓની સુરક્ષા કેમ ચર્ચામાં?

Strait of Hormuz Tanker Attack MT Kazimah III: હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં એક કુવૈતી ધ્વજવાળા ક્રૂડ ઓઇલ ટેન્કરને પ્રોજેક્ટાઇલથી નિશાન બનાવવામાં આવ્યા બાદ તેમાં સવાર પાંચ ભારતીય નાગરિકોને સુરક્ષિત રીતે કિનારે પહોંચાડવામાં આવ્યા છે. ઓમાનમાં ભારતીય દૂતાવાસે બચાવ કામગીરીનું સંકલન કર્યું હતું. દૂતાવાસે ઓમાની સત્તાવાળાઓના સહયોગ બદલ આભાર માન્યો છે. ભારતીય દૂતાવાસ અનુસાર, ઘટના MT Kazimah III સાથે બની હતી. આ ક્રૂડ ઓઇલ ટેન્કર કુવૈતી ધ્વજ હેઠળ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થઈ રહ્યું હતું. પ્રોજેક્ટાઇલથી અથડાયા બાદ ભારતીય મિશને ઓમાની અધિકારીઓ સાથે મળીને ટેન્કરમાં સવાર પાંચ ભારતીય નાગરિકોને સુરક્ષિત રીતે બહાર કાઢવાની કામગીરી હાથ ધરી હતી. તમામ પાંચ લોકોને કિનારે પહોંચાડવામાં આવ્યા છે.

MT Kazimah III ક્યાં જઈ રહ્યું હતું?
MT Kazimah III એક ક્રૂડ ઓઇલ ટેન્કર છે અને ઘટના સમયે કુવૈતી ધ્વજ હેઠળ મુસાફરી કરી રહ્યું હતું. અહેવાલો અનુસાર, ટેન્કર ટોગોના Lome બંદર તરફ જઈ રહ્યું હતું ત્યારે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં તેને પ્રોજેક્ટાઇલથી નુકસાન થયું હતું. ઘટના બાદ ભારતીય નાગરિકોની સલામતી માટે તાત્કાલિક બચાવ કામગીરી શરૂ કરવામાં આવી હતી.

હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ફરી કેમ મહત્વનું બન્યું?
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ વ્યૂહાત્મક દરિયાઈ માર્ગોમાંથી એક છે. પર્શિયન ગલ્ફને ઓમાનની ખાડી અને આગળ અરબી સમુદ્ર સાથે જોડતો આ જળમાર્ગ વૈશ્વિક ઊર્જા સપ્લાય અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર માટે મહત્વપૂર્ણ છે. હાલ પશ્ચિમ એશિયામાં વધેલા તણાવ વચ્ચે વ્યાવસાયિક જહાજો અને ખલાસીઓની સુરક્ષા પર ખાસ ધ્યાન આપવામાં આવી રહ્યું છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ઉપરાંત ગલ્ફ ઓફ ઓમાન, લાલ સમુદ્ર, ગલ્ફ ઓફ એડન, બાબ અલ-મંદેબ અને બ્લેક સીમાં પણ વેપારી જહાજો માટે સુરક્ષા પડકારો સામે આવ્યા છે.

પર્શિયન ગલ્ફમાં 4,500થી વધુ ભારતીય ખલાસીઓ
આ ઘટનાની વચ્ચે ભારત માટે સૌથી મોટો મુદ્દો ભારતીય ખલાસીઓની સુરક્ષા છે. વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા રણધીર જયસ્વાલે જણાવ્યું હતું કે પર્શિયન ગલ્ફ વિસ્તારમાં વિવિધ વ્યાવસાયિક જહાજો પર 4,500થી વધુ ભારતીય ખલાસીઓ કામ કરી રહ્યા છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે પર્શિયન ગલ્ફમાં 6 ભારત-ધ્વજવાળા વ્યાવસાયિક જહાજો અને ભારત માટે માલસામાન લઈ જતા 6 વિદેશી ધ્વજવાળા જહાજો સહિત કુલ 12 જહાજો પર આશરે 163 ભારતીય ખલાસીઓ સવાર છે. ભારતનું શિપિંગ મંત્રાલય જહાજોની હિલચાલ અને ભારતીય ખલાસીઓની સલામતી પર નજર રાખી રહ્યું છે. આ આંકડા માત્ર હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ સમગ્ર વિસ્તારમાં કાર્યરત વ્યાવસાયિક જહાજો પર રહેલા ભારતીય ખલાસીઓનો વ્યાપ દર્શાવે છે.

ભારતે દરિયાઈ સુરક્ષા મુદ્દે શું પગલું લીધું?
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટની ઘટનાથી થોડા દિવસો પહેલાં જ ભારતે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે વ્યાવસાયિક જહાજો અને ખલાસીઓની સુરક્ષાનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો હતો. વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે 81મી સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભામાં જણાવ્યું હતું કે ગલ્ફથી લઈને લાલ સમુદ્ર અને બ્લેક સી સુધી વ્યાવસાયિક જહાજો અને ખલાસીઓ પર હુમલાઓ થઈ રહ્યા છે. તેમણે જહાજો અને ખલાસીઓની સુરક્ષાને કોઈપણ સંજોગોમાં જોખમમાં ન મૂકવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. ભારત અને લાઇબેરિયાએ 23 અન્ય ભાગીદાર દેશો સાથે મળીને “Group of Friends on Safety and Security of Shipping and Seafarers” પહેલમાં જોડાઈને વ્યાવસાયિક જહાજો અને ખલાસીઓની સુરક્ષા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગ વધારવાનો પ્રયાસ કર્યો છે.

હોર્મુઝથી વૈશ્વિક વેપાર સુધી શું અસર?
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં વધતી દરિયાઈ સુરક્ષા ચિંતાઓ માત્ર જહાજો અને ખલાસીઓ પૂરતી મર્યાદિત નથી. આ માર્ગમાં કોઈ મોટો વિક્ષેપ ઊભો થાય તો ઊર્જા સપ્લાય, ક્રૂડ ઓઇલ પરિવહન, શિપિંગ રૂટ અને વૈશ્વિક વેપાર પર પણ અસર થઈ શકે છે. ભારતે પણ UNGAમાં વ્યાવસાયિક જહાજોની સુરક્ષા, આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાનું પાલન અને ગલ્ફ વિસ્તારમાં તણાવ ઘટાડવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. જયશંકરે નાગરિક ક્રૂની સુરક્ષા સાથે ઊર્જા અને વૈશ્વિક વેપારનો અવિરત પ્રવાહ જળવાઈ રહે તે જરૂરી હોવાનું જણાવ્યું હતું. હાલ MT Kazimah III પર થયેલા પ્રોજેક્ટાઇલ હુમલામાં પાંચ ભારતીય નાગરિકોને સુરક્ષિત રીતે બહાર કાઢવામાં આવ્યા છે. પરંતુ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં બનેલી આ ઘટના ફરી એકવાર બતાવે છે કે પશ્ચિમ એશિયાના વધતા જિયોપોલિટિકલ તણાવ વચ્ચે દરિયાઈ સુરક્ષા અને ભારતીય ખલાસીઓની સલામતી ભારત માટે કેટલો મહત્વનો મુદ્દો બની છે.