વર્લ્ડ કોટન ડે: ગુજરાત કપાસનું મોટું હબ

વિશ્વ કપાસ દિવસ (7 ઓક્ટોબર)ના સંદર્ભમાં કૃષિ મંત્રી રાઘવજી પટેલે કપાસના ઉત્પાદનમાં ગુજરાતની મહત્ત્વની ભૂમિકા પર પ્રકાશ પાડતા જણાવ્યું કે, આઝાદી પછી ભારતને વિદેશથી કપાસ આયાત કરવી પડતી હતી, પરંતુ છેલ્લા બે દાયકામાં ગુજરાતે સંકર અને બીટી કપાસ જાતોના વિકાસથી દેશને આત્મનિર્ભર બનાવ્યું છે. વર્ષ 2020-21માં ભારતે રેકોર્ડ રૂ. 17,914 કરોડની કપાસ નિકાસ કરી, અને ગુજરાતે દેશના કુલ ઉત્પાદનમાં 25% ફાળો આપ્યો છે. મંત્રીએ કહ્યું, "ભવિષ્યમાં કપાસની જરૂરિયાત વધશે, અને ગુજરાત આ ક્ષેત્રે હબ બનશે."

આઝાદી પછીની તકલીફથી આત્મનિર્ભરતા તરફ: કપાસ આયાતથી નિકાસ સુધી

મંત્રી પટેલે જણાવ્યું, "ભારત આઝાદ થયો ત્યારે સુતરાઉ કાપડની મોટાભાગની મિલો ભારતમાં રહી, પરંતુ કપાસનું મુખ્ય ઉત્પાદન પાકિસ્તાનના ભાગમાં ગયું. પરિણામે કાચા માલની અછતને કારણે કિંમતી વિદેશી ચલણ ખર્ચીને કપાસ આયાત કરવી પડતી હતી." વર્ષ 1971માં સુરતના સંશોધન ફાર્મ દ્વારા વિકસાવેલી 'સંકર-4' જાતે કપાસ યુગની શરૂઆત કરી, જેના પરિણામે ભારતનું ઉત્પાદન વધ્યું અને આયાત અટકી. 2020-21માં ભારતે રેકોર્ડ રૂ. 17,914 કરોડની કપાસ નિકાસ કરી, જે આત્મનિર્ભરતાનું પ્રતીક છે.

બે દાયકામાં ગુજરાતનું પરિવર્તન: વાવેતર 17.49થી 23.71 લાખ હે.મી.

મંત્રીએ કહ્યું, "તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી અને હાલના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના માર્ગદર્શન હેઠળ છેલ્લા બે દાયકામાં કપાસ ક્ષેત્રે ગુજરાતનું ચિત્ર બદલાયું છે." વર્ષ 2001-02માં વાવેતર 17.49 લાખ હેક્ટર અને ઉત્પાદન 17 લાખ ગાંસડી હતું, જે 2024-25માં 23.71 લાખ હેક્ટર અને 71 લાખ ગાંસડી થયું. ઉત્પાદકતા 165 કિ.ગ્રા./હે.મી.થી વધીને 512 કિ.ગ્રા./હે.મી. થઈ. ગુજરાત દેશમાં વાવેતર, ઉત્પાદન અને ઉત્પાદકતામાં બીજા ક્રમે છે, અને 2025-26માં 21.39 લાખ હે.મી.માં વાવેતર થયું છે, જેનાથી 73 લાખ ગાંસડી ઉત્પાદનનો અંદાજ છે. દેશના કુલ વાવેતરમાં 20% અને ઉત્પાદનમાં 25% ગુજરાતનો ફાળો છે.

બીટી કપાસમાં ગુજરાતનું નેતૃત્વ: પ્રથમ સંકર જાતોની માન્યતા

મંત્રીએ જણાવ્યું, "બીટી કપાસ યુગમાં ગુજરાતે અગ્રેસર રહીને જાહેર ક્ષેત્રની પ્રથમ બીજી-2 જાતો – ગુજરાત કપાસ સંકર-6 બીજી-2 અને -8 બીજી-2 – 2012માં માન્યતા મેળવી. 2015માં -10 અને -12 બીજી-2 જાતો વિકસાવી, જે ખેડૂતોને ઉપલબ્ધ કરાવી." આ પ્રયાસોથી ગુજરાત કપાસનું હબ બન્યું છે.

ભવિષ્યની જરૂરિયાત: 2030 સુધીમાં દોઢગણી, 2040માં બમણી માંગ

મંત્રીએ કહ્યું, "વસ્તી વધારાથી 2030 સુધીમાં કુદરતી રેસા, વસ્ત્રો, તેલ અને પશુ આહાર માટે કપાસની જરૂરિયાત હાલની કરતાં દોઢગણી અને 2040માં બમણી થશે. સંશોધન, નવી જાતો અને આત્મનિર્ભરતાથી ગુજરાત નિકાસ દ્વારા અર્થતંત્રમાં અમૂલ્ય ફાળો આપશે." 2024-25માં 26.8 લાખ હે.મી.માં 92 લાખ ગાંસડી અને 589 કિ.ગ્રા./હે.મી. ઉત્પાદકતા સાથે ગુજરાત બીજા ક્રમે છે.

X પર #WorldCottonDay2025 અને #GujaratCotton ટ્રેન્ડ કરી રહ્યા છે, જ્યાં ખેડૂતો અને વેપારીઓ કપાસના ભવિષ્ય પર ચર્ચા કરી રહ્યા છે. ગુજરાતની આ સફર પ્રેરણાદાયી છે – વધુ અપડેટ્સ માટે જોડાયેલા રહો!