પાકિસ્તાન 1971ના યુદ્ધના માર્ગે , આ વખતે બલુચિસ્તાન કે પીઓકે તેના હાથમાંથી જશે?

ગુરુવારની રાત ભારત અને પાકિસ્તાન માટે ખૂબ જ ભારે રહી. ઓપરેશન સિંદૂરના જવાબમાં, પાકિસ્તાને બુધવારે ભારતના 15 શહેરો પર નિષ્ફળ હુમલા કર્યા. ગુરુવારે પણ પાકિસ્તાનનો ગુસ્સો સ્પષ્ટ દેખાઈ રહ્યો હતો. પાકિસ્તાની ડ્રોન અને મિસાઇલો સતત ઘણા ભારતીય શહેરો પર હુમલો કરતા રહ્યા. ૧૯૭૧ના યુદ્ધ પહેલાની ઘટનાઓથી વાકેફ લોકોને લાગતું હશે કે ઇતિહાસનું પુનરાવર્તન થઈ રહ્યું છે. પાકિસ્તાન જે પ્રકારની પરિસ્થિતિઓ બનાવી રહ્યું છે તે જોઈને લાગે છે કે ભારત ૧૯૭૧ જેવું પૂર્ણ યુદ્ધ શરૂ કરી શકે છે. પ્રશ્ન એ ઊભો થાય છે કે શું પાકિસ્તાન ફરી એકવાર તૂટવા માટે તૈયાર છે? ચાલો આપણે ૧૯૭૧ના યુદ્ધ પહેલાની પરિસ્થિતિની તુલના વર્તમાન પરિસ્થિતિ સાથે કરીએ અને જોઈએ કે ભવિષ્યમાં બંને દેશો માટે શું થવાનું છે.

શું આપણે ૧૯૭૧ માં પાછા જઈ રહ્યા છીએ?
૧૯૭૧નું યુદ્ધ પૂર્વ પાકિસ્તાન (હવે બાંગ્લાદેશ) ના મુક્તિ સંગ્રામ અને શરણાર્થી સંકટને કારણે થયું હતું, જે વર્તમાન પરિસ્થિતિથી થોડું અલગ હતું. આજે બંને દેશો પાસે પરમાણુ શસ્ત્રો છે, જે સંપૂર્ણ યુદ્ધની શક્યતા ઘટાડે છે, પરંતુ પાકિસ્તાન જે રીતે તૈયારી કરી રહ્યું છે, તે જોઈને લાગે છે કે તે પરમાણુ બોમ્બનો ઉપયોગ કરી શકશે કે નહીં તેની ખાતરી નથી. કારણ કે ભારતમાં આવ્યા પછી તેના મિસાઇલો અને ડ્રોન જે રીતે નિષ્ફળ ગયા છે તે જોયા પછી, કોઈપણ યુદ્ધ નિષ્ણાત પણ એવું જ કહેશે.

૧૯૭૧માં પૂર્વ પાકિસ્તાન (હવે બાંગ્લાદેશ) માં પાકિસ્તાની સેના દ્વારા કરવામાં આવેલું દમન, બંગાળી મુક્તિ સંગ્રામ (મુક્તિવાહિની) અને ભારતમાં ૧ કરોડ શરણાર્થીઓનો ધસારો ભારત માટે યુદ્ધ કરવાનું બહાનું હતું. પાકિસ્તાને 3 ડિસેમ્બર 1971ના રોજ ઓપરેશન ચંગીઝ ખાન હેઠળ ભારતના 11 એરબેઝ પર પૂર્વ-ઉત્કૃષ્ટ હવાઈ હુમલાઓ કર્યા, જેનાથી યુદ્ધ શરૂ થયું. ગુરુવારે પાકિસ્તાને ભારતીય એરપોર્ટ પર પોતાના જેટ અને ડ્રોન મોકલીને કંઈક આવું જ કર્યું. જો ભારત ઓછામાં ઓછા ચાર પાકિસ્તાની જેટ અને ડઝનબંધ ડ્રોનને તોડી પાડે, તો તમે કલ્પના કરી શકો છો કે હુમલો કેટલો ઘાતક હોત. S-400 અને અન્ય હવાઈ સંરક્ષણ પ્રણાલીઓના કારણે, ભારતને કોઈ જાનમાલનું નુકસાન થયું નથી. પણ ભારત પાસે પાકિસ્તાનના ટુકડા કરવાનું બહાનું છે. જેમ ૧૯૭૧ માં, ઓપરેશન ચંગીઝ પછી, ભારતે બાંગ્લાદેશ બનાવીને પાકિસ્તાનને હરાવ્યું. પાકિસ્તાનના ઓપરેશન ચંગીઝ પછી ભારતે પૂર્વ પાકિસ્તાનમાં નિર્ણાયક વિજય મેળવ્યો અને ૧૩ દિવસમાં ઢાકા પર કબજો કર્યો. ૯૩,૦૦૦ પાકિસ્તાની સૈનિકોએ ભારતીય સેના સમક્ષ આત્મસમર્પણ કર્યું.

કોણ સરળ નિશાન બનશે, બલુચિસ્તાન કે પીઓકે?
આજકાલ પાકિસ્તાનમાં બલૂચ અલગતાવાદી ચળવળ જે રીતે ચરમસીમાએ છે તે આપણને ૧૯૭૧માં પૂર્વ પાકિસ્તાનમાં ચાલી રહેલા આંદોલનની યાદ અપાવે છે. પાકિસ્તાની સેના દરરોજ બલૂચ સેના સામે હાર મેળવી રહી છે. બલુચિસ્તાનમાં પાકિસ્તાન સરકાર સંપૂર્ણપણે નામની બની ગઈ છે. પાકિસ્તાની સેના અને ગુપ્તચર એજન્સીઓ હવે બલુચિસ્તાનમાં દમન કરવા સક્ષમ નથી. ભારતે જે રીતે સિંધુ જળ સંધિ મુલતવી રાખી છે તેનાથી ભવિષ્યમાં પાકિસ્તાનમાં ગૃહયુદ્ધ થઈ શકે છે.

બલુચિસ્તાન પાકિસ્તાનનો સૌથી મોટો પ્રાંત છે, પરંતુ આર્થિક અને રાજકીય રીતે તેની ઉપેક્ષા કરવામાં આવી છે. બલૂચ રાષ્ટ્રવાદી ચળવળ અહીં સક્રિય છે, જે પાકિસ્તાનથી સ્વતંત્રતા અથવા વધુ સ્વાયત્તતાની માંગ કરે છે. બલોચ લિબરેશન આર્મી (BLA) જેવા જૂથો પાકિસ્તાની સૈન્ય સામે ગેરિલા યુદ્ધ લડી રહ્યા છે. બલૂચ વસ્તીનો મોટો ભાગ પાકિસ્તાન સરકારની વિરુદ્ધ છે, જે ૧૯૭૧માં પૂર્વ પાકિસ્તાનની જેમ ભારત માટે અનુકૂળ પરિસ્થિતિ બની શકે છે. બલૂચિસ્તાનમાં ગ્વાદર બંદર અને કુદરતી ગેસ જેવા સંસાધનોની લૂંટથી સ્થાનિક લોકોમાં અસંતોષ વધ્યો છે. આ ઉપરાંત બલુચિસ્તાન ઈરાન અને અફઘાનિસ્તાનની સરહદે છે, જ્યાંથી પાકિસ્તાનને વધારાના દબાણનો સામનો કરવો પડી શકે છે.