નવા વર્ષની જૂની પરંપરા આજે પણ જીવંત

કારતક સુદ એકમ, એટલે હિંદુ કેલેન્ડરનું નૂતન વર્ષ, જે 21 ઓક્ટોબરે દિવાળીના બીજા દિવસે ઉજવાશે. અમદાવાદની પોળોમાં આજે પણ નવા વર્ષની પ્રાચીન પરંપરા ‘સબરસ’નો ઉલ્લાસ જીવંત છે. વહેલી સવારે બાળકો ‘સબરસ-સબરસ’ની બૂમો સાથે ઘરે-ઘરે મીઠાના ગાંગડા લઈ નીકળે છે, અને લોકો શુભેચ્છાઓ સાથે આ મીઠું ખરીદી નવા વર્ષની શરૂઆત કરે છે. આ પરંપરા એકતા, સમૃદ્ધિ અને જીવનમાં મીઠાશ લાવવાનું પ્રતીક છે, જે શહેરની ચકાચોંધ વચ્ચે પણ અમદાવાદની પોળોમાં અને ગામડાઓમાં જીવંત રહી છે.

‘સબરસ’ની પરંપરા: મીઠાશનું શુભ આગમન

‘સબરસ’ એટલે શુકનવંતું મીઠું, જે નવા વર્ષના પ્રથમ દિવસે બાળકો પાસેથી ખરીદવામાં આવે છે. આ પરંપરા અનુસાર, વહેલી સવારે બાળકો ગાંગડાવાળું મીઠું લઈ ઘરે-ઘરે ફરે છે. લોકો આ મીઠું ખરીદી, બાળકોને રૂપિયા કે આશીર્વાદ આપે છે. આ મીઠું ઘરની તિજોરી કે કબાટમાં રાખવામાં આવે છે, જેની પાછળ માન્યતા છે કે તે વર્ષભર સમૃદ્ધિ અને પ્રગતિ લાવે છે. જેમ ચપટી મીઠું ભોજનને સ્વાદિષ્ટ બનાવે છે, તેમ ‘સબરસ’ જીવનમાં શાંતિ અને મીઠાશ લાવે છે.

શ્રીકૃષ્ણ અને રુક્મિણીની કથા

‘સબરસ’ની પરંપરાનો પ્રારંભ દ્વારકાની એક પૌરાણિક કથા સાથે જોડાયેલો છે. એક વખત રાણી રુક્મિણીએ ભગવાન શ્રીકૃષ્ણને પૂછ્યું, “તમે મને કેટલો પ્રેમ કરો છો?” શ્રીકૃષ્ણે જવાબમાં રસોઈ બનાવવાનો આદેશ આપ્યો, પરંતુ મીઠું નાખવાનું ભૂલી ગયા. જમવા બેઠેલા રુક્મિણીએ મીઠા વગરની રસોઈ જોઈને નારાજગી વ્યક્ત કરી. ત્યારે શ્રીકૃષ્ણે હસીને કહ્યું, “હું તને મીઠા જેટલો પ્રેમ કરું છું, કારણ કે મીઠું જ રસોઈને મધુર બનાવે છે.” આ ઘટનાથી પ્રેરાઈને શ્રીકૃષ્ણે નૂતન વર્ષે દ્વારકાના નગરવાસીઓને મીઠું ભેટ આપ્યું અને તેને ‘સબરસ’ તરીકે ઓળખવાનું શરૂ કર્યું. ત્યારથી, નવા વર્ષના પ્રથમ દિવસે મીઠું ખરીદવાની આ પરંપરા ચાલી આવે છે.

અમદાવાદની પોળોમાં ‘સબરસ’નો ઉલ્લાસ

અમદાવાદની ખજૂરીયા પોળ, દેલવાડા પોળ અને માણેકચોકના આસપાસના વિસ્તારોમાં આજે પણ વહેલી સવારે બાળકો ‘સબરસ-સબરસ’ની બૂમો સાથે નીકળે છે. લોકો શ્રદ્ધાપૂર્વક આ મીઠું ખરીદી, તેને ઘરની તિજોરીમાં રાખે છે અને નવા વર્ષની શરૂઆત શુભેચ્છાઓ સાથે કરે છે. આ દ્રશ્ય શહેરની આધુનિક ચળકાટ વચ્ચે પણ પરંપરાની ઝલક દર્શાવે છે. ધોબીની પોળના રાહિલ પટેલ જણાવે છે, “અમારી હેરિટેજ હવેલીમાં આ પરંપરા વર્ષોથી ચાલે છે. બાળકોની બૂમો સાંભળી ઘરના વડીલો ખુશીથી મીઠું ખરીદે છે.”

વિસરાતી પરંપરા અને પુનર્જનનની આશા

શહેરીકરણ, વ્યસ્ત જીવનશૈલી અને પર્યાવરણીય ફેરફારોને કારણે ‘સબરસ’ની પરંપરા શહેરના મોટા ભાગમાં લુપ્ત થઈ રહી છે. પહેલાં ગામડાઓમાં તળાવોમાંથી મીઠું એકઠું થતું, પરંતુ આજે આવા તળાવો ઓછા થઈ ગયા છે. સાંસ્કૃતિક નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ‘સબરસ’ એકતા અને સમૃદ્ધિનું પ્રતીક છે. ગુજરાત સરકાર અને સાંસ્કૃતિક સંસ્થાઓ આ પરંપરાને જાળવવા જાગૃતિ અભિયાન ચલાવી રહી છે. અમદાવાદની પોળોમાં આ પરંપરાને જીવંત રાખનારા લોકો એક ઉદાહરણ છે કે જૂની રીતો હજુ પણ આપણી સંસ્કૃતિનો અભિન્ન હિસ્સો છે.

નવા વર્ષનો સંદેશ

‘સબરસ’ એ માત્ર મીઠું નથી, પરંતુ એકતા અને શુભકામનાઓનું પ્રતીક છે. આ બેસતું વર્ષ, ચાલો આપણે આ પરંપરાને ફરી જીવંત કરીએ અને નવા વર્ષની શરૂઆત મીઠાશથી કરીએ. અમદાવાદની પોળોમાંથી ઉઠતી ‘સબરસ’ની બૂમો આપણને યાદ અપાવે છે કે આપણી સંસ્કૃતિની મીઠી યાદો આજે પણ જીવંત છે. આપ સૌને નૂતન વર્ષની હાર્દિક શુભેચ્છાઓ!