મધ્ય પૂર્વમાં વધી રહેલા તણાવને કારણે સમગ્ર વિશ્વની નજર હાલમાં આ ક્ષેત્ર પર કેન્દ્રિત થઈ છે. અમેરિકા, ઇઝરાયલ અને ઇરાન વચ્ચે વધતા સંઘર્ષે સમગ્ર પ્રદેશને અસ્થિર બનાવી દીધો છે. હવાઈ હુમલા, મિસાઇલ અને ડ્રોન હુમલાઓને કારણે પરિસ્થિતિ વધુ ગંભીર બની રહી છે. ખાસ કરીને ઇરાનની રાજધાની તેહરાનમાં ભારે વિનાશના અહેવાલો સામે આવી રહ્યા છે.
આ વધતા તણાવ વચ્ચે ભારતના સંરક્ષણ પ્રધાન રાજનાથ સિંહે પણ મધ્ય પૂર્વની પરિસ્થિતિને લઈને મહત્વપૂર્ણ નિવેદન આપ્યું છે. કોલકાતામાં આયોજિત સાગર સંકલ્પ નામના દરિયાઈ સંમેલનમાં સંબોધન કરતાં તેમણે વૈશ્વિક ઊર્જા સુરક્ષા, સપ્લાય ચેઇન અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર પર પડતી અસર અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી.
મધ્ય પૂર્વમાં પરિસ્થિતિ અસામાન્ય :&nbsp;
રાજનાથ સિંહે જણાવ્યું કે મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલી ઘટનાઓ ખૂબ જ અસામાન્ય છે અને ભવિષ્યમાં પરિસ્થિતિ કઈ દિશામાં જશે તેની ચોક્કસ આગાહી કરવી મુશ્કેલ છે. તેમના અનુસાર, આ વિસ્તાર માત્ર રાજકીય દૃષ્ટિએ જ નહીં પરંતુ વૈશ્વિક ઊર્જા પુરવઠા માટે પણ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.
ખાસ કરીને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ અને પર્શિયન ગલ્ફ ક્ષેત્ર વિશ્વ માટે ઊર્જા પુરવઠાનો મુખ્ય માર્ગ ગણાય છે. જો આ વિસ્તારમાં કોઈ પ્રકારનો વિક્ષેપ થાય તો તેની સીધી અસર વૈશ્વિક તેલ અને ગેસ પુરવઠા પર પડે છે.
તેમણે ઉમેર્યું કે હાલ માત્ર ઊર્જા ક્ષેત્ર જ નહીં પરંતુ અન્ય ઘણા ક્ષેત્રોમાં પણ સપ્લાય ચેઇનમાં વિક્ષેપ જોવા મળી રહ્યો છે. આવી અનિશ્ચિતતાઓ વૈશ્વિક અર્થતંત્ર અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર માટે ગંભીર પડકાર ઉભા કરી શકે છે.
વધતી સ્પર્ધા ચિંતાજનક :&nbsp;
સંરક્ષણ પ્રધાનના જણાવ્યા મુજબ મધ્ય પૂર્વમાં હાલની પરિસ્થિતિ ખૂબ જ જટિલ બની ગઈ છે અને ભવિષ્યમાં તે વધુ ગતિશીલ બનવાની શક્યતા છે. વિવિધ દેશો જમીન, હવા અને સમુદ્ર ઉપરાંત હવે અવકાશ ક્ષેત્રમાં પણ પોતાની શક્તિ વધારવા માટે સ્પર્ધા કરી રહ્યા છે.
આ વધતી સ્પર્ધા સમગ્ર વિશ્વ માટે ચિંતાનો વિષય બની રહી છે. ખાસ કરીને જ્યારે આવી અસામાન્ય પરિસ્થિતિ લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહે ત્યારે તે વૈશ્વિક સ્થિરતા માટે જોખમરૂપ બની શકે છે.
દરિયાઈ ક્ષેત્રનું વધતું મહત્વ :&nbsp;
રાજનાથ સિંહે પોતાના સંબોધનમાં દરિયાઈ સુરક્ષાના મહત્વ પર પણ ભાર મૂક્યો હતો. તેમના મુજબ, આજના સમયમાં દરિયાઈ ક્ષેત્ર માત્ર વેપાર માર્ગો અથવા નૌકાદળ શક્તિ સુધી મર્યાદિત નથી રહ્યું.
હાલમાં દરિયાઈ ક્ષેત્ર રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા, આર્થિક વિકાસ, ટેક્નોલોજીકલ નવીનતા અને વ્યૂહાત્મક સ્વાયત્તતાના મહત્વપૂર્ણ આધાર તરીકે ઉભરી આવ્યું છે.
તેમણે જણાવ્યું કે દરિયાઈ ક્ષેત્રને મજબૂત બનાવવા માટે દેશને સાતત્યપૂર્ણ નીતિ, સંકલિત પ્રયાસો અને મજબૂત રાષ્ટ્રીય સંકલ્પની જરૂર છે. જો ભારત આ દિશામાં આગળ વધશે તો તે માત્ર પોતાના હિતોનું રક્ષણ જ નહીં કરે પરંતુ વૈશ્વિક દરિયાઈ સ્થિરતામાં પણ મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપી શકે છે.
વૈશ્વિક ભૂરાજનીતિમાં ભારતની ભૂમિકા :&nbsp;
બદલાતી વૈશ્વિક ભૂરાજનીતિના સમયમાં સમુદ્રો ફરી એકવાર વિશ્વની શક્તિનું કેન્દ્ર બની રહ્યા છે. આવી સ્થિતિમાં ભારત જેવા મોટા દરિયાઈ રાષ્ટ્રની જવાબદારી પણ વધે છે.
રાજનાથ સિંહના અનુસાર ભારતે આત્મવિશ્વાસ, ક્ષમતા અને સ્પષ્ટ વ્યૂહાત્મક દ્રષ્ટિકોણ સાથે આગળ વધવું જોઈએ. આ રીતે ભારત વૈશ્વિક સ્તરે નેતૃત્વ આપવાની સ્થિતિમાં આવી શકે છે.
આત્મનિર્ભરતા તરફ ભારતનો મજબૂત પગલું :&nbsp;
સંરક્ષણ પ્રધાનએ આત્મનિર્ભર ભારત અભિયાનનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું કે રક્ષા ક્ષેત્રમાં આત્મનિર્ભરતા હવે માત્ર એક સૂત્ર નથી રહી, પરંતુ તે વાસ્તવિકતા બની રહી છે.
આજે ભારતીય નૌકાદળ માટેના મોટાભાગના યુદ્ધ જહાજો અને સબમરીન દેશના જ શિપયાર્ડમાં બનાવવામાં આવી રહ્યા છે. ડિઝાઇન, એન્જિનિયરિંગ, બાંધકામ અને જીવનચક્ર સપોર્ટ જેવી સંપૂર્ણ ક્ષમતાઓ દેશમાં વિકસાવવામાં આવી રહી છે.
આ વિકાસ ભારતને એક મજબૂત અને આત્મનિર્ભર દરિયાઈ શક્તિ તરીકે ઉભું કરવામાં મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે.
વૈશ્વિક સ્થિરતા માટે સહયોગ જરૂરી :&nbsp;
મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષને ધ્યાનમાં રાખીને નિષ્ણાતો માનતા હોય છે કે આવનારા સમયમાં વૈશ્વિક રાજકીય અને આર્થિક પરિસ્થિતિ પર તેનો મોટો પ્રભાવ પડી શકે છે.
આવા સમયમાં દેશો વચ્ચે સહયોગ, સ્થિરતા અને શાંતિ જાળવવાના પ્રયાસો અત્યંત જરૂરી બની જાય છે. ભારત પણ આ દિશામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી શકે છે.

ઇરાન-ઇઝરાયલ યુદ્ધ વચ્ચે ઊર્જા સુરક્ષા અને વૈશ્વિક વેપાર પર પડતી અસર અંગે ચેતવણી

March 6, 2026 | 14:57 IST