ગેસની અછત મુદ્દે PM મોદીની ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠક

પશ્ચિમ એશિયાના રણમેદાનમાં સર્જાયેલી યુદ્ધની સ્થિતિએ હવે સમગ્ર વિશ્વની અર્થવ્યવસ્થા અને સુરક્ષા માટે ગંભીર પડકારો ઊભા કર્યા છે. અમેરિકા, ઈઝરાયલ અને ઈરાન વચ્ચેના સંઘર્ષમાં જ્યારે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ જેવી મહત્વની જળસીમા પર ઈરાને નિયંત્રણ મેળવ્યું છે, ત્યારે વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈન સંપૂર્ણપણે ખોરવાઈ ગઈ છે. આ જળમાર્ગ વિશ્વના તેલ અને ગેસના વેપાર માટેની 'લાઈફલાઈન' માનવામાં આવે છે. આ સંકટની સીધી અને આઘાતજનક અસર ભારતના રસોડા સુધી પહોંચી છે. ઈરાન દ્વારા સપ્લાય ખોરવી નાખવામાં આવતા ભારતમાં રાંધણ ગેસ (LPG) ની તીવ્ર અછત વર્તાઈ રહી છે, જેના પગલે દેશની આંતરિક સુરક્ષા અને નાગરિક સુવિધા માટે મોટું જોખમ ઊભું થયું છે.

વડાપ્રધાનની યુદ્ધના ધોરણે ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠક

સ્થિતિની ગંભીરતાને પારખીને, વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ તાત્કાલિક ધોરણે એક ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠક બોલાવી હતી. આ બેઠકમાં વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકર અને પેટ્રોલિયમ મંત્રી હરદીપ સિંહ પુરી ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. બેઠકનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ થવાને કારણે સર્જાયેલા સંકટનો સામનો કરવા માટેના વિકલ્પો શોધવાનો હતો.

વડાપ્રધાને સ્પષ્ટ આદેશ આપ્યો છે કે, દેશના સામાન્ય નાગરિકો માટે રાંધણ ગેસનો પુરવઠો કોઈપણ ભોગે અવિરત રહેવો જોઈએ. ઘરેલુ ગ્રાહકોને ગેસ સિલિન્ડર મેળવવામાં કોઈ તકલીફ ન પડે, તે સરકારની સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા છે. યુદ્ધ જેવી આ કટોકટીના સમયમાં સરકાર રણનીતિના ભાગરૂપે વૈકલ્પિક સપ્લાય ચેઈન વિકસાવવા પર કામ કરી રહી છે.

ઔદ્યોગિક અને હોટેલ ઉદ્યોગ પર સંકટના વાદળો

ઘરેલુ ગ્રાહકોની જરૂરિયાત પૂરી કરવા માટે કેન્દ્ર સરકારે ઔદ્યોગિક એકમો અને વાણિજ્યિક ગ્રાહકોના પુરવઠામાં કાપ મૂકવાનો નિર્ણય લીધો છે. પરિણામે, હોટેલ અને રેસ્ટોરન્ટ ઉદ્યોગ ભારે મુશ્કેલીમાં મુકાયો છે. હોટેલ ઉદ્યોગનો મોટાભાગનો વ્યવસાય વ્યવસાયિક સિલિન્ડરો પર નિર્ભર છે. સપ્લાયમાં કાપ મૂકવામાં આવતા, ઘણા નાના અને મધ્યમ કદના હોટેલ માલિકો પોતાનો વ્યવસાય બંધ કરી દેવાની સ્થિતિમાં આવી ગયા છે. ઉદ્યોગ જગતમાંથી આ નિર્ણયનો વિરોધ પણ કરવામાં આવી રહ્યો છે, પરંતુ સરકારની પ્રાથમિકતા અત્યારે સામાન્ય જનતાનું રસોડું ચાલુ રાખવાની છે. આગામી થોડા દિવસો સમગ્ર દેશ માટે આર્થિક અને સામાજિક દ્રષ્ટિએ અત્યંત નિર્ણાયક બની રહેશે.

ભારતની આયાત નિર્ભરતા: એક મોટી નબળાઈ

આ કટોકટીએ ભારતની ઊર્જા સુરક્ષાની નબળાઈઓને પણ ખુલ્લી પાડી દીધી છે. ભારત તેની કુલ LPG જરૂરિયાતના 62% જેટલો હિસ્સો વિદેશથી આયાત કરે છે. એટલું જ નહીં, ક્રૂડ ઓઈલ માટે ભારતની નિર્ભરતા તો 85% જેટલી ઊંચી છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ભારત માટે ઓઈલ અને ગેસનો સૌથી મોટો અને સસ્તો સ્ત્રોત છે. જો આ જળમાર્ગ લાંબો સમય બંધ રહે છે, તો ભારતે વૈકલ્પિક સ્ત્રોતો શોધવા પડશે જે આર્થિક રીતે મોંઘા સાબિત થઈ શકે છે. લાંબા ગાળે આ સ્થિતિ ભારતના વિદેશી મુદ્રા ભંડાર અને મોંઘવારી પર પણ સીધી અસર કરી શકે છે.

જનતામાં ગુસ્સો અને સરકારની જવાબદારી

બે દાયકા પહેલાની સ્થિતિ કરતાં આજે ભારત સંપૂર્ણપણે LPG પર નિર્ભર થઈ ગયું છે. ગામડાઓથી લઈને શહેરો સુધી, દરેક ઘરમાં આજે ગેસ ચૂલો પ્રાથમિકતા બની ગયો છે. આવી સ્થિતિમાં જો ગેસની અછત સર્જાય, તો જનતામાં વ્યાપક ગુસ્સો પેદા થવાની સંભાવના નકારી શકાય નહીં. સરકાર આ વાતથી સંપૂર્ણ વાકેફ છે, તેથી જ કોઈ પણ કચાસ રાખ્યા વગર 'યુદ્ધના ધોરણે' કામગીરી કરવામાં આવી રહી છે.

સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, સરકાર અન્ય દેશો સાથે સંપર્ક કરીને ગેસનો પુરવઠો વધારવા માટે પ્રયત્નશીલ છે. વ્યૂહાત્મક પેટ્રોલિયમ ભંડારોનો પણ ઉપયોગ કરવાનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે જેથી આગામી સમયના આંચકાઓને સહન કરી શકાય.

આગામી થોડા દિવસો ભારત માટે 'નિર્ણાયક' છે. પશ્ચિમ એશિયાનું યુદ્ધ ક્યારે થમશે તે કોઈ કહી શકતું નથી, પરંતુ ભારત સરકાર જે રીતે આ પરિસ્થિતિને હેન્ડલ કરી રહી છે, તે તેની દૂરદર્શિતા દર્શાવે છે. અત્યારે સમય ધીરજ રાખવાનો છે. સરકારે નાગરિકોને અપીલ કરી છે કે તેઓ ગેસનો વિવેકપૂર્ણ ઉપયોગ કરે અને અફવાઓથી દૂર રહે. ભારતની સક્રિય રાજદ્વારી અને વ્યૂહાત્મક તૈયારીઓ જ આ મુશ્કેલ સમયમાંથી દેશને બહાર કાઢવા માટેનું એકમાત્ર માધ્યમ છે.