અખંડ ભારતના કાર્યક્રમમાં આવશે પાકિસ્તાન

ભારત સરકારે ભારતીય હવામાન વિભાગ દ્વારા આયોજીત કરેલા 'અખંડ ભારત' સેમિનારમાં પાકિસ્તાનના અધિકારી પણ હાજરી આપશે. ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD) ના 150 વર્ષ પૂર્ણ થઇ રહ્યા છે અને તે પ્રસંગે સરકાર દ્વારા  'અખંડ ભારત' સેમિનારનું આયોજન કરાયુ છે. આ સેમિનારમાં પાકિસ્તાન, બાંગ્લાદેશ અને અન્ય પડોશી દેશોને આમંત્રણ આપવામાં આવ્યું છે. ભારત સરકારે સહિયારા ઇતિહાસની ઉજવણી કરવા અને મતભેદોને બાજુ પર રાખીને એકતા દર્શાવવા માટે આ સેમિનારનું આયોજન કર્યું છે. 

મળેલી માહિતી મુજબ આ કાર્યક્રમમાં પાકિસ્તાન, બાંગ્લાદેશ, ભૂતાન, અફઘાનિસ્તાન, મ્યાનમાર, માલદીવ, શ્રીલંકા અને નેપાળ સહિત ઘણા દેશોને આમંત્રણ આપવામાં આવ્યું છે. આ ઉપરાંત મધ્ય એશિયા અને દક્ષિણ-પશ્ચિમ એશિયાના કેટલાક દેશોના અધિકારીઓને પણ આમંત્રણ મોકલવામાં આવ્યા છે.

મહત્વની વાત એ છે કે બગડેલા સંબંધ હોવા છતાં પાકિસ્તાને આ કાર્યક્રમમાં ભાગ લેવાની પુષ્ટિ કરી છે, જ્યારે બાંગ્લાદેશ તરફથી હજું પુષ્ટિની રાહ જોવાઈ રહી છે. જો બાંગ્લાદેશ આ કાર્યક્રમમાં જોડાય છે, તો તે એક ઐતિહાસિક ક્ષણ હશે. IMD ના એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે અમે ઇચ્છીએ છીએ કે IMD ની સ્થાપના સમયે 'અખંડ ભારત' નો ભાગ રહેલા તમામ દેશોના અધિકારીઓ આ કાર્યક્રમનો ભાગ બને.

આ કાર્યક્રમને યાદગાર બનાવવામાં ભારત સરકારના ઘણા મંત્રાલયોએ યોગદાન આપ્યું છે. નાણા મંત્રાલયે 150 રૂપિયાનો ખાસ સ્મારક સિક્કો બહાર પાડવાનો નિર્ણય લીધો છે જ્યારે ગૃહ મંત્રાલયે પ્રજાસત્તાક દિવસે IMD ની 150મી વર્ષગાંઠ નિમિત્તે એક ખાસ ઝાંખીને મંજૂરી આપી છે.

હાલમાં IMD એશિયાના મુખ્ય હવામાન વિભાગોમાંનો એક છે. સ્વતંત્રતા પછી, IMD એ હવામાનશાસ્ત્ર, સંદેશાવ્યવહાર અને વૈજ્ઞાનિક નવીનતામાં મોટી પ્રગતિ કરી છે. IMD એ ISRO ના સહયોગથી INSAT ઉપગ્રહ દ્વારા 24x7 હવામાન દેખરેખ અને ચક્રવાત ચેતવણી પ્રણાલી સ્થાપિત કરી, જે તેને વિશ્વના અગ્રણી હવામાન વિભાગોમાંનો એક બનાવે છે.

ભારતીય હવામાન વિભાગની સ્થાપના 15 જાન્યુઆરી, 1875ના રોજ થઈ હતી, જોકે આ પહેલા પણ હવામાન કેન્દ્રો સ્થાપિત થઈ ચૂક્યા હતા. બ્રિટિશ ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની દ્વારા કલકત્તાનું કેન્દ્ર 1785માં, મદ્રાસ 1796માં અને બોમ્બે 1826માં સ્થાપિત થયું હતું. 1864માં કલકત્તામાં વાવાઝોડું ત્રાટક્યા બાદ અને 1866 અને 1871માં બે ઘાતક ચોમાસાની નિષ્ફળતા બાદ બંગાળમાં દુષ્કાળ પડ્યો, જેના કારણે આખરે 1875માં IMD ની રચના થઈ હતી અને ત્યારથી IMDનું મુખ્ય મથક કલકત્તામાં છે. 1905માં તેને શિમલા, પછી 1928માં પુણે અને છેલ્લે 1944માં નવી દિલ્હી ખસેડવામાં આવ્યું છે. સ્વતંત્રતા પછી, IMD એ હવામાનશાસ્ત્ર, સંદેશાવ્યવહાર અને વૈજ્ઞાનિક નવીનતામાં જબરદસ્ત પ્રગતિ કરી છે.

ટેલિગ્રામના યુગમાં પણ, IMD ટેલિગ્રામ દ્વારા મહત્વપૂર્ણ હવામાન અપડેટ્સ અને ચેતવણીઓ મોકલતું હતું. પરંતુ તેણે વૈશ્વિક ડેટા વિનિમય માટે વિશ્વના પ્રથમ સંદેશ-સ્વિચિંગ કમ્પ્યુટર્સમાંથી એકનું ઉદ્ઘાટન કરીને હવામાન સંદેશાવ્યવહારની પણ શરૂઆત કરી. તેણે આબોહવા સંશોધન માટે પ્રથમ ઇલેક્ટ્રોનિક કમ્પ્યુટર્સમાંથી એક પણ હસ્તગત કર્યું. જ્યારે ભારતની અવકાશ એજન્સી ISRO ની સ્થાપના થઈ, ત્યારે હવામાન વિભાગ તેની સાથે સહયોગ કરનાર પ્રથમ સંસ્થાઓમાંની એક હતી.