ભારતીય લોકશાહીમાં પારદર્શિતા લાવવા માટે કેન્દ્રીય ચૂંટણી પંચ દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલી 'સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન' (SIR) પ્રક્રિયાના ચોંકાવનારા પરિણામો સામે આવ્યા છે. તાજેતરમાં જાહેર થયેલી ફાઈનલ વોટર લિસ્ટ મુજબ, દેશના 9 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં કુલ 1.70 કરોડથી વધુ મતદારોના નામો યાદીમાંથી કમી કરવામાં આવ્યા છે. આ પ્રક્રિયા બાદ આ રાજ્યોના સંયુક્ત મતદાર આધારમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળ્યો છે.
મતદાર યાદીમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો :
મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીઓ દ્વારા શનિવારે જાહેર કરાયેલા આંકડા દર્શાવે છે કે, ગત 27 ઓક્ટોબરના રોજ જ્યારે આ પ્રક્રિયા શરૂ થઈ હતી, ત્યારે ગુજરાત, રાજસ્થાન, છત્તીસગઢ, ગોવા અને કેરળ સહિતના રાજ્યોમાં કુલ 21.45 કરોડ મતદારો નોંધાયેલા હતા. શુદ્ધિકરણની આ ઝુંબેશ બાદ હવે આ સંખ્યા ઘટીને 19.75 કરોડ થઈ ગઈ છે. આ ફેરફાર પાછળ ડુપ્લીકેટ નામો, મૃત્યુ પામેલા મતદારો અથવા અન્ય સ્થળે સ્થળાંતર કરી ગયેલા લોકોના નામો દૂર કરવાનું કારણ હોવાનું માનવામાં આવે છે.
રાજ્યવાર આંકડાકીય વિગતો :&nbsp;
મધ્યપ્રદેશ: સૌથી મોટો ઘટાડો મધ્યપ્રદેશમાં નોંધાયો છે, જ્યાં 34.25 લાખથી વધુ નામો યાદીમાંથી હટાવવામાં આવ્યા છે. હવે રાજ્યમાં કુલ 5.39 કરોડ મતદારો નોંધાયેલા છે.
રાજસ્થાન: અહીં ઓક્ટોબર 2025માં મતદારોની સંખ્યા 5.46 કરોડ હતી, જે શુદ્ધિકરણ બાદ 31.36 લાખ ઘટીને 5.15 કરોડ પર પહોંચી છે.
છત્તીસગઢ: આ રાજ્યમાં 24 લાખ નામો કમી થયા છે, જોકે સામે 2.34 લાખથી વધુ નવા મતદારોની નોંધણી પણ થઈ છે. રાજ્યમાં હવે કુલ 1.87 કરોડથી વધુ મતદારો છે.
કાયદાકીય પડકારો અને વિવાદ :&nbsp;
ચૂંટણી પંચની આ પ્રક્રિયા હાલમાં રાજકીય ગરમાવાનું કારણ પણ બની છે. બિહાર અને અસમમાં આ કામગીરી પૂર્ણ થઈ ચૂકી છે, પરંતુ પશ્ચિમ બંગાળ અને તમિલનાડુ જેવા રાજ્યોમાં રાજકીય પક્ષોએ શિડ્યુલમાં ફેરફાર અને નામો કમી થવાની પદ્ધતિ સામે વાંધો ઉઠાવ્યો છે. આ વિવાદ હાલમાં સુપ્રીમ કોર્ટ સુધી પહોંચ્યો છે, જ્યાં રાજકીય પક્ષોએ યાદીમાંથી મોટાપાયે નામ દૂર કરવાની પ્રક્રિયાને પડકારી છે.
આગામી તબક્કો :&nbsp;
ચૂંટણી પંચના જણાવ્યા મુજબ, હાલમાં અન્ય 12 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં આ પ્રક્રિયા ચાલી રહી છે, જેમાં અંદાજે 60 કરોડ મતદારોનો સમાવેશ થાય છે. આ પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા બાદ બાકી રહેલા 17 રાજ્યો અને 5 કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં પણ SIR ની કામગીરી હાથ ધરવામાં આવશે. આ અભિયાનનો મુખ્ય હેતુ આગામી ચૂંટણીઓ પહેલાં એક સચોટ અને ક્ષતિરહિત મતદાર યાદી તૈયાર કરવાનો છે.

મતદાર યાદી સ્પેશિયલ રિવિઝન

કેન્દ્રીય ચૂંટણી પંચની સ્પેશિયલ રિવિઝન પ્રક્રિયા બાદ ગુજરાત સહિત 9 રાજ્યોના આંકડા જાહેર

February 22, 2026 | 16:16 IST