કર્ણાટકે બાળકો માટે સોશિયલ મીડિયા પર મૂક્યો બેન

ભારતનું આઈટી હબ ગણાતા કર્ણાટક રાજ્યએ નવી પેઢીના માનસિક અને શારીરિક સ્વાસ્થ્યને સુરક્ષિત રાખવા માટે એક અભૂતપૂર્વ નિર્ણય લીધો છે. મુખ્યમંત્રી સિદ્ધારમૈયાએ શુક્રવારે વર્ષ 2026-27નું રાજ્ય બજેટ રજૂ કરતી વખતે જાહેરાત કરી હતી કે કર્ણાટક સરકાર 16 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો માટે સોશિયલ મીડિયાના વપરાશ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકશે. આ સાથે જ કર્ણાટક આવો કડક કાયદો લાવનાર ભારતનું પ્રથમ રાજ્ય બની ગયું છે.

મુખ્યમંત્રી સિદ્ધારમૈયાએ બજેટ ભાષણ દરમિયાન જણાવ્યું હતું કે, "બાળકોમાં વધી રહેલા મોબાઈલ વપરાશ અને તેની પ્રતિકૂળ અસરોને રોકવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે, 16 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો માટે સોશિયલ મીડિયાના ઉપયોગ પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવશે."

આ નિર્ણય પાછળ સ્માર્ટફોનનું વળગણ, ઓનલાઇન સુરક્ષા જોખમો અને અભ્યાસ પર પડતી ખરાબ અસર જેવા કારણો જવાબદાર છે.

શા માટે આ પ્રતિબંધ?

તાજેતરના વર્ષોમાં સાયબર નિષ્ણાતો અને આરોગ્ય મંત્રી દિનેશ ગુંડુ રાવે સતત વધતા 'સ્ક્રીન એક્સપોઝર' સામે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. ઈકોનોમિક સર્વે 2025-26માં પણ નોંધવામાં આવ્યું હતું કે વધુ પડતા સ્માર્ટફોન વપરાશને કારણે કિશોરોમાં ઊંઘની સમસ્યા, ચિંતા અને એકાગ્રતામાં ઘટાડો જોવા મળી રહ્યો છે. આ ઉપરાંત ઓનલાઇન ગ્રૂમિંગ અને ડેટા પ્રાઇવસી જેવા જોખમો પણ સતત વધી રહ્યા છે.

સોશિયલ મીડિયા પર પ્રતિબંધ મૂકવાનો આ નિર્ણય માત્ર કર્ણાટક પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ વિશ્વભરમાં આ અંગે ચર્ચાઓ ચાલી રહી છે. ઓસ્ટ્રેલિયાએ પહેલેથી જ આવા કડક નિયમો લાગુ કર્યા છે, જ્યારે યુકે અને ફિનલેન્ડ જેવા દેશો પણ આ દિશામાં આગળ વધી રહ્યા છે. ફ્રાન્સ અને સ્પેનમાં પણ શાળાઓમાં સ્માર્ટફોન પર નિયંત્રણો લાદવામાં આવ્યા છે.

પડકાર અને મધ્યમ માર્ગ

જોકે, ટેકનિશિયનોનું માનવું છે કે આવા પ્રતિબંધોને અમલી બનાવવા મુશ્કેલ છે કારણ કે બાળકો VPN અથવા ફેક આઈડી દ્વારા સોશિયલ મીડિયાનો ઉપયોગ કરી શકે છે. તેથી, નિષ્ણાતો સલાહ આપે છે કે માત્ર પ્રતિબંધ જ નહીં, પરંતુ ડિજિટલ સાક્ષરતા અને મજબૂત પેરેન્ટલ કંટ્રોલ પણ તેટલા જ જરૂરી છે. આંધ્રપ્રદેશ અને ગોવા જેવા રાજ્યો પણ અત્યારે આવા જ કાયદાઓ પર વિચાર કરી રહ્યા છે.