ભારત- પાકિસ્તાને કેદીઓના નામના લીસ્ટની કરી આપ-લે   

ભારત અને પાકિસ્તાને આજે તેમના ડિપ્લોમેટિક માધ્યમ થકી પરસ્પર વાતચીત કરી છે. પોતાના દેશમાં આવી ગયેલા અને કેદી ગણાતા સામેના દેશના નાગરિકોના નામ બંને દેશે એકબીજાને જાહેર કર્યા છે. કેદીઓ અને માછીમારો જે-તે દેશના કબજામાં છે તેમના નામ ન્યુ દિલ્હી અને ઇસ્લામાબાદના ડિપ્લોમેટિક માધ્યમો દ્વારા જાહેર કરવામાં આવ્યા છે. 

કોન્સ્યુલર એક્સેસ 2008 પર દ્વિપક્ષીય કરારની જોગવાઈઓ હેઠળ, કેદી બનેલા નાગરિકો અને માછીમારોના નામ આ બે દેશો પરસ્પર એકબીજાને જાહેર કરે છે. આ લીસ્ટ વર્ષમાં બે વાર જાહેર કરવામાં આવે છે. આ લીસ્ટ 1 જાન્યુઆરી અને 1 જુલાઇના દિવસે જાહેર થતું હોય છે. ભારતે 382 પાકિસ્તાની નાગરિકો અને 81 માછીમારો કસ્ટડીમાં હોવાનું લીસ્ટ જાહેર કર્યું છે જ્યારે પાકિસ્તાને 53 ભારતીય નાગરિક અને 193 માછીમારો કસ્ટડીમાં હોવાનું જાહેર કર્યું છે. 

ભારત સરકારે પાકિસ્તાનની કસ્ટડીમાંથી નાગરિક કેદીઓ, માછીમારો અને તેમની બોટ સાથે ગુમ થયેલા ભારતીય સંરક્ષણ કર્મચારીઓને વહેલી તકે મુક્ત કરવા અને સ્વદેશ પરત મોકલવાની માંગ કરી છે. પાકિસ્તાને જેમણે તેમની સજા પૂર્ણ કરી છે તેવા 159 ભારતીય માછીમારો અને નાગરિક કેદીઓની મુક્તિ અને સ્વદેશ પરત મોકલવાની પ્રક્રિયા ઝડપી બનાવવા જણાવ્યું છે. આ ઉપરાંત પાકિસ્તાનની કસ્ટડીમાં રહેલા 26 નાગરિક કેદીઓ અને માછીમારોને તાત્કાલિક કોન્સ્યુલર એક્સેસ આપવાનું કહેવામાં આવ્યું છે, જેઓ ભારતીય હોવાનું માનવામાં આવે છે અને હજુ સુધી તેમને કોન્સ્યુલર એક્સેસ આપવામાં આવ્યો નથી. 

સરકારના સતત પ્રયાસોના પરિણામે, 2014 થી 2,661 ભારતીય માછીમારો અને 71 ભારતીય નાગરિક કેદીઓને પાકિસ્તાનથી સ્વદેશ પરત મોકલવામાં આવ્યા છે. આમાં 2023 થી આજ સુધી પાકિસ્તાનથી સ્વદેશ પરત મોકલવામાં આવેલા 500 ભારતીય માછીમારો અને 13 ભારતીય નાગરિક કેદીઓનો સમાવેશ થાય છે.