છઠ પૂજામાં લાંબુ સિંદૂર લગાવવાનું કારણ શું

કારતક માસના ષષ્ઠી તિથિએ ઉજવાતા છઠ મહાપર્વમાં વ્રતી મહિલાઓ નાકથી ઉંડા સેંથા સુધી નારંગી સિંદૂર લગાવે છે, જેની પાછળ એક પ્રાચીન પૌરાણિક કથા અને વૈજ્ઞાનિક કારણો જોડાયેલા છે. આ પરંપરા ખાસ કરીને બિહાર, ઝારખંડ, પૂર્વી ઉત્તર પ્રદેશ અને નેપાળમાં પ્રચલિત છે, જ્યાં વ્રતીઓ સૂર્યોપાસના સાથે પતિના લાંબા આયુષ્ય અને સુખી વૈવાહિક જીવનની કામના કરે છે.

સામાન્ય દિવસોમાં લાલ સિંદૂર પતિ પ્રત્યેના પ્રેમ, વફાદારી અને સોળ શણગારનું પ્રતીક છે, પ

રંતુ છઠમાં નારંગી સિંદૂરનો ઉપયોગ થાય છે, કારણ કે નારંગી રંગ સૂર્ય ભગવાનનું પ્રતીક છે. આ તહેવાર સૂર્ય અને છઠી મૈયાને સમર્પિત હોવાથી, નારંગી સિંદૂર વ્રતીઓમાં ઊર્જા, શુદ્ધતા અને સકારાત્મકતા લાવે છે, એવી માન્યતા છે.

પૌરાણિક કથા: વીરવન અને ધીર્મતીની બહાદુરી આ પરંપરા પાછળ વીરવન-ધીર્મતીની કથા જોડાયેલી છે. પ્રાચીન કાળમાં વીરવન નામનો બહાદુર શિકારી અને યોદ્ધા જંગલમાં રહેતો હતો. એક દિવસ તેણે ધીર્મતી નામની યુવતીને જંગલી પ્રાણીઓથ056 બચાવી. બંને પ્રેમમાં પડ્યા અને સાથે રહેવા લાગ્યા. જંગલમાં જ કાલુ નામનો દુષ્ટ વ્યક્તિ રહેતો હતો, જેને તેમનો સાથ ગમતો નહોતો.

એક દિવસ શિકાર દરમિયાન વીરવન અને ધીર્મતી દૂર નીકળી ગયા. કાલુએ તક ઝડપી અને વીરવન પર હુમલો કરી તેને ઘાયલ કર્યો. અવાજ સાંભળીને ધીર્મતી દોડી આવી અને દાતરડાથી કાલુ પર હુમલો કરી તેનો અંત આણ્યો. વીરવનએ ધીર્મતીની બહાદુરીની પ્રશંસા કરતાં પોતાના લોહીથી ખરડાયેલા હાથથી તેના સેંથા અને કપાળ પર લગાવ્યું. ત્યારથી સિંદૂરને પ્રેમ, બહાદુરી અને સમર્પણનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. છઠમાં નાકથી સેંથા સુધી લાંબું સિંદૂર લગાવવાથી પતિના લાંબા આયુષ્યની કામના કરવામાં આવે છે.

વૈજ્ઞાનિક મહત્વ: અજ્ઞા ચક્રનું સક્રિયકરણ વૈજ્ઞાનિક દૃષ્ટિએ, નાકથી કપાળ સુધીનો વિસ્તાર અજ્ઞા ચક્ર (આજ્ઞા ચક્ર) સાથે જોડાયેલો છે. સિંદૂર લગાવવાથી આ ચક્ર સક્રિય થાય છે, જેનાથી માનસિક શાંતિ, ધ્યાન અને સકારાત્મક ઉર્જા વધે છે. આ ઉપરાંત, સિંદૂરમાં હળદર, ચૂનો અને મર્ક્યુરી જેવા તત્ત્વો હોય છે, જે ત્વચાને ઠંડક આપે છે અને માથાના દુખાવામાં રાહત આપે છે.

છઠ પૂજામાં સિંદૂરનું વિશેષ મહત્વ છઠના ચાર દિવસોમાં વ્રતીઓ નિર્જળા ઉપવાસ કરે છે અને સૂર્યને અર્ઘ્ય આપે છે. આ દરમિયાન લાંબું સિંદૂર લગાવવું સુખી વૈવાહિક જીવન, સંતાન સુખ અને પરિવારની સમૃદ્ધિનું પ્રતીક છે. ઘણી વ્રતીઓ નારંગી સાડી અને નારંગી સિંદૂર પહેરીને ઘાટ પર જાય છે, જે સૂર્ય ભગવાનની કિરણોનું પ્રતિબિંબ માનવામાં આવે છે.

આ વર્ષે છઠ પૂજામાં લાખો વ્રતીઓ ગંગા, યમુના અને અન્ય નદીઓના ઘાટ પર ઉષા અર્ઘ્ય આપશે. આ પરંપરા માત્ર ધાર્મિક જ નહીં, પરંતુ વૈજ્ઞાનિક અને સાંસ્કૃતિક રીતે પણ સમૃદ્ધ છે.