સાવધાન! કોલ ફોરવર્ડિંગથી થઈ શકે છે મોટી છેતરપિંડી

ભારતમાં સાયબર ક્રાઇમના વધતા જતા વ્યાપ વચ્ચે હવે કોલ ફોરવર્ડિંગના નામે નવું કૌભાંડ આચરવામાં આવી રહ્યું છે. ટેકનોલોજીના દુરુપયોગ દ્વારા કેવી રીતે ગણતરીની મિનિટોમાં તમારું બેંક એકાઉન્ટ ખાલી થઈ શકે છે.

ભારતમાં સાયબર છેતરપિંડીની પદ્ધતિઓ હવે અત્યંત જટિલ અને સમજવામાં મુશ્કેલ બની રહી છે. અત્યાર સુધી આપણે જાણતા હતા કે અજાણી લિંક પર ક્લિક કરવાથી કે શંકાસ્પદ એપ્લિકેશન ઇન્સ્ટોલ કરવાથી છેતરપિંડી થાય છે. પરંતુ, હવે સાયબર માફિયાઓએ મોબાઇલ ફોનની એક સામાન્ય સુવિધા 'કોલ ફોરવર્ડિંગ' (Call Forwarding) ને જ હથિયાર બનાવ્યું છે. ગૃહ મંત્રાલય હેઠળના ભારતીય સાયબર ક્રાઇમ કોઓર્ડિનેશન સેન્ટર (I4C) એ આ ગંભીર જોખમ અંગે લાલ બત્તી ધરી છે.

કેવી રીતે ફસાય છે સામાન્ય નાગરિક?

આ કૌભાંડની શરૂઆત એક ખૂબ જ સાધારણ લાગતા ફોન કોલ અથવા મેસેજથી થાય છે. ગુનેગારો નીચે મુજબની પદ્ધતિ અપનાવે છે: ૧. ખોટી ઓળખ: છેતરપિંડી કરનાર વ્યક્તિ પોતાની ઓળખ કુરિયર કંપનીના એજન્ટ, બેંક અધિકારી અથવા વીજળી વિભાગના કર્મચારી તરીકે આપે છે. ૨. સમસ્યા ઊભી કરવી: તેઓ તમને કહેશે કે તમારા નામે કોઈ પાર્સલ આવ્યું છે જેમાં સમસ્યા છે અથવા તમારું કેવાયસી (KYC) અપડેટ કરવાનું બાકી છે. ૩. USSD કોડનું છટકું: વાતચીત દરમિયાન તેઓ તમને એક ટેક્સ્ટ મેસેજ મોકલે છે અને દાવો કરે છે કે આ સમસ્યા ઉકેલવા માટે તમારે તમારા ફોન પરથી એક ચોક્કસ કોડ ડાયલ કરવો પડશે. આ કોડ સામાન્ય રીતે 21, 61, અથવા 67 થી શરૂ થાય છે (દા.ત. 21સંખ્યા#).

OTP અને કોલ હેકર્સના હાથમાં

જે ક્ષણે તમે તે કોડ ડાયલ કરો છો, તે સાથે જ તમારા ફોન પર કોલ ફોરવર્ડિંગ સક્રિય થઈ જાય છે. આ સુવિધાનો મૂળ હેતુ તમારા કોલ બીજા નંબર પર મોકલવાનો છે, પરંતુ અહીં તે સાયબર ગુનેગારના નંબર પર સેટ થઈ જાય છે.

• ગાયબ થઈ જતી એલર્ટ્સ: હવેથી તમારા નંબર પર આવતા તમામ ઇનકમિંગ કોલ્સ અને વોઈસ-બેઝ્ડ OTP સીધા હેકર પાસે પહોંચશે.

• એકાઉન્ટ હેકિંગ: હેકર આ સુવિધાનો ઉપયોગ કરીને તમારા વોટ્સએપ (WhatsApp), ટેલિગ્રામ અને બેંક એકાઉન્ટના લોગિન ઓટીપી મેળવે છે. બેંક જ્યારે વેરિફિકેશન કોલ કરે છે, ત્યારે તે પણ હેકર જ રિસીવ કરે છે, જેનાથી તેને તમારા પૈસા ચોરવાની સંપૂર્ણ છૂટ મળી જાય છે.

[Image showing a visual flow of a voice OTP being diverted from a victim's phone to a scammer's phone via call forwarding]

I4C ની સૂચના અને સુરક્ષાના ઉપાયો

સાયબર નિષ્ણાતો જણાવે છે કે સાયબર ગુનેગારો ઇરાદાપૂર્વક એવી સુવિધાઓ પસંદ કરે છે જે કાયદેસર છે, જેથી વપરાશકર્તાને શંકા ન જાય. આ જોખમથી બચવા માટે I4C એ નીચે મુજબની સાવચેતી રાખવા વિનંતી કરી છે:

૧. કોઈપણ કોડ ડાયલ ન કરો: અજાણ્યા વ્યક્તિના કહેવા પર તમારા ફોન પર કોઈ પણ USSD કોડ ડાયલ કરવો નહીં.

૨. સેટિંગ્સ તપાસો: જો તમને લાગે કે તમારા કોલ્સ ફોરવર્ડ થઈ રહ્યા છે, તો તાત્કાલિક તમારા ફોનના સેટિંગ્સમાં જઈને 'Call Forwarding' ઓપ્શન ચેક કરો.

૩. તાત્કાલિક ઉકેલ: જો ભૂલથી કોડ ડાયલ થઈ ગયો હોય, તો તરત જ ##002# ડાયલ કરો. આ યુનિવર્સલ કોડ છે જે તમારા ફોન પરના તમામ પ્રકારના કોલ ફોરવર્ડિંગને એકસાથે અક્ષમ (Disable) કરી દેશે.

૪. જાગૃતિ જ બચાવ છે: યાદ રાખો કે કોઈ પણ કુરિયર કંપની કે સરકારી સંસ્થા તમને ફોન પર કોડ ડાયલ કરવાનું ક્યારેય કહેતી નથી.

ડિજિટલ યુગમાં સુવિધાની સાથે જોખમો પણ વધ્યા છે. એક નાનકડો કોડ પણ તમારી વર્ષોની કમાણી સાફ કરી શકે છે. સાયબર સુરક્ષા માત્ર ટેકનોલોજી પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે આપણી જાગૃતિ પર નિર્ભર છે. કોઈપણ શંકાસ્પદ પ્રવૃત્તિ જણાય તો તુરંત જ રાષ્ટ્રીય સાયબર ક્રાઈમ હેલ્પલાઈન નંબર 1930 પર સંપર્ક કરવો જોઈએ.