એક એવો કિસ્સો જ્યાં સુપ્રીમે પણ ફાંસીની સજા તો આપી પણ પાછળથી ભૂલ સુધારી

કોલકાતાનો મહિલા મર્ડર અને રેપ કેસમાં આરોપી સંજય રોયને કોર્ટે મરે ત્યાં સુધી આજીવન કેદની સજા ફટકારી છે. જો કે દેશમાં ચર્ચા થઇ રહી છે કે આટલો ઘૃણાસ્પદ કેસ હોવા છતાં કોર્ટે તેને રેરેસ્ટ ઓફ ધ રેર કેસ ના ગણીને ફાંસીની સજા કેમ ના આપી. દેશમાં એવા ઘણા કિસ્સા છે જ્યાં નીચલી કોર્ટની ફાંસીની સજાના હુકમને સુપ્રીમ કોર્ટે પણ માન્ય રાખ્યા હતો પણ બાદમાં આરોપી સગીર નીકળતા સુપ્રીમે તેનો ફેંસલો બદલવો પડ્યો હતો.   કારણ કે કિશોર ન્યાય અધિનિયમ મુજબ, તેને વધુમાં વધુ ત્રણ વર્ષની સજા થઈ શકતી હતી.

લગભગ 30 વર્ષ પહેલાં, 1994 માં ઓમ પ્રકાશ નામના નોકરે ઉત્તરાખંડના દેહરાદૂનમાં એક નિવૃત્ત કર્નલ, તેમના પુત્ર અને બહેનની ક્રૂરતાથી હત્યા કરી હતી. ઓમપ્રકાશ કર્નલ સાહેબના ઘરે નોકર તરીકે કામ કરતો હતો. તે પરિવારના સભ્યો સાથે ગેરવર્તન કરતો હતો અને પૈસા પણ ચોરી કરતો હતો. તેમની ખરાબ આદતોથી હતાશ થઈને, કર્નલ સાહેબના પરિવારે તેમને નોકરીમાંથી કાઢી મૂકવાનો નિર્ણય કર્યો. ઓમપ્રકાશને આ વાતની ખબર પડતાં જ તે હિંસક બની ગયો. તક શોધીને, તેણે કર્નલ, તેના પુત્ર અને તેની બહેનની તીક્ષ્ણ હથિયારથી હત્યા કરી. ઓમપ્રકાશે નિવૃત્ત કર્નલની પત્ની પર પણ ઘાતક હુમલો કરવાનો પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ કોઈક રીતે તેણી પોતાનો જીવ બચાવવામાં સફળ રહી. ઘટના બાદ તે ફરાર થઈ ગયો હતો. પાંચ વર્ષ પછી, 1999માં, ઓમ પ્રકાશની પશ્ચિમ બંગાળના જલપાઈગુડીથી ધરપકડ કરવામાં આવી.

2001માં નીચલી કોર્ટે ઓમ પ્રકાશને મૃત્યુદંડની સજા ફટકારી હતી. હાઈકોર્ટથી લઈને સુપ્રીમ કોર્ટ સુધી, ગુનાની જઘન્યતાને ધ્યાનમાં રાખીને, મૃત્યુદંડની સજાને સમર્થન આપવામાં આવ્યું. આરોપીએ નીચલી કોર્ટ તેમજ સુપ્રીમ કોર્ટમાં પોતાના સગીર હોવા અંગે દલીલ કરી હતી, પરંતુ ઘટના સમયે તેનું બેંક ખાતું તેની વિરુદ્ધ મજબૂત પુરાવા માનવામાં આવતું હતું. આને ધ્યાનમાં રાખીને, દરેક કોર્ટે સ્વીકાર્યું કે ઘટના સમયે તે પુખ્ત હતો. સુપ્રીમ કોર્ટમાં તેમની સમીક્ષા અને ઉપચારાત્મક અરજીઓ પણ ફગાવી દેવામાં આવી હતી.

રાષ્ટ્રપતિએ મૃત્યુદંડની સજાને આજીવન કેદમાં ફેરવી દીધી હતી

ઓમ પ્રકાશે રાષ્ટ્રપતિ સમક્ષ દયા અરજી દાખલ કરી. રાષ્ટ્રપતિએ 2012 માં તેની મૃત્યુદંડની સજાને આજીવન કેદમાં ફેરવી દીધી. ઉપરાંત, એક શરત રાખવામાં આવી હતી કે જ્યાં સુધી તે 60 વર્ષની ઉંમર પૂર્ણ ન કરે ત્યાં સુધી તેને મુક્ત કરવામાં આવશે નહીં. ઓમ પ્રકાશે ફરીથી સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ હાઈકોર્ટમાં અરજી દાખલ કરી અને કોર્ટ સમક્ષ હાડકાના પરીક્ષણ રિપોર્ટ અને શાળાના રેકોર્ડ સંબંધિત પુરાવા રજૂ કર્યા, જેનાથી પુષ્ટિ મળી કે ઘટના સમયે તે સગીર હતો. જોકે, હાઈકોર્ટે અરજી પર કોઈ રાહત આપવાનો ઇનકાર કરતા કહ્યું કે એકવાર રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા મામલો નિકાલ થઈ જાય પછી, કેસ ફરીથી ખોલી શકાશે નહીં. આવી સ્થિતિમાં, કોર્ટ આ મામલે રાષ્ટ્રપતિના આદેશની ન્યાયિક સમીક્ષા કરી શકતી નથી. સુપ્રીમ કોર્ટે હાઈકોર્ટના આ અભિપ્રાયને સ્વીકાર્યો નહીં. સુપ્રીમ કોર્ટે સ્વીકાર્યું કે જો ટ્રાયલમાં કોઈપણ તબક્કે આરોપીના સગીર હોવાના પુરાવા મળે છે, તો કોર્ટે તે મુજબ કાનૂની પ્રક્રિયાનું પાલન કરવું જોઈએ.

સુપ્રીમ કોર્ટે ભૂલ સુધારી

ન્યાયાધીશ એમએમ સુંદરેશ અને ન્યાયાધીશ અરવિંદ કુમારની બેન્ચે જણાવ્યું હતું કે આ કેસમાં, ઓછું શિક્ષિત હોવા છતાં, આરોપીએ નીચલી કોર્ટથી લઈને સુપ્રીમ કોર્ટ સુધી દરેક જગ્યાએ પોતાના સગીર હોવા અંગે દલીલ કરી હતી, પરંતુ દરેક તબક્કે તેના પુરાવાઓને અવગણવામાં આવ્યા હતા. કોર્ટની આ ભૂલોનું પરિણામ તેને ભોગવવું પડ્યું. સગીર હોવાને કારણે, તે મહત્તમ ત્રણ વર્ષની સજા ભોગવ્યા પછી સમાજમાં સામાન્ય જીવન જીવી શક્યો હોત, પરંતુ આવું થઈ શક્યું નહીં. તેણે જે સમય બગાડ્યો તેની ભરપાઈ થઈ શકે તેમ નથી.