'મન કી બાત': વિજ્ઞાન, વારસો, વિવિધતાનો સંદેશ

વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ માસિક રેડિયો કાર્યક્રમ 'મન કી બાત' દ્વારા દેશવાસીઓને સંબોધિત કર્યા. 124માં એપિસોડમાં વડા પ્રધાન મોદીએ ઘણી મહત્વપૂર્ણ બાબતોનો ઉલ્લેખ કર્યો. તેમણે ભારતની સિદ્ધિઓ વિશે વાત કરી. તેમણે દેશ અને સમાજના વિકાસમાં લોકોના યોગદાનની પણ પ્રશંસા કરી.

'મન કી બાત' કાર્યક્રમની શરૂઆતમાં વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ શુભાંશુ શુક્લાનો ઉલ્લેખ કર્યો. તેમણે કહ્યું કે શુભાંશુ શુક્લાના અવકાશમાંથી પાછા ફરવા અંગે દેશમાં ઘણી ચર્ચા થઈ હતી. આખો દેશ ગર્વથી ભરાઈ ગયો હતો. ઓગસ્ટ 2023માં ચંદ્રયાન-3ની સફળતાનો ઉલ્લેખ કરતા પીએમ મોદીએ કહ્યું કે દેશમાં એક નવું વાતાવરણ સર્જાયું છે. બાળકોમાં વિજ્ઞાન અને અવકાશ વિશે એક નવી જિજ્ઞાસા પણ જાગૃત થઈ છે. હવે નાના બાળકો પણ અવકાશ વિશે વાત કરે છે. તેઓ અવકાશ વૈજ્ઞાનિક બનવાની વાત કરે છે.

પીએમ મોદીએ દેશવાસીઓને 'પ્રેરણા માનક' અભિયાન વિશે માહિતી આપી. તેમણે કહ્યું કે આ બાળકોની નવીનતાને પ્રોત્સાહન આપવા માટેનું અભિયાન છે. આમાં દરેક શાળામાંથી 5 બાળકો પસંદ કરવામાં આવે છે. દરેક બાળક એક નવો વિચાર લાવે છે. અત્યાર સુધીમાં લાખો બાળકો આમાં જોડાયા છે અને ચંદ્રયાન-3 પછી તેમની સંખ્યા બમણી થઈ ગઈ છે.

ત્યારબાદ તેમણે વારસા વિશે પણ વાત કરી. તાજેતરમાં, યુનેસ્કોએ ભારતના મરાઠા કિલ્લાઓને વિશ્વ ધરોહર જાહેર કર્યા છે. તે કિલ્લાઓનો ઉલ્લેખ કરતા વડા પ્રધાન મોદીએ કહ્યું કે આ એવા સમાચાર છે જે આપણા બધાને ગર્વથી ભરી દે છે. તેમણે કહ્યું કે દેશના અન્ય ભાગોમાં પણ અદ્ભુત કિલ્લાઓ છે, જેમણે હુમલાઓનો સામનો કર્યો છે, ખરાબ હવામાનનો સામનો કર્યો છે, પરંતુ ક્યારેય પોતાના સ્વાભિમાનને નમવા દીધો નથી. ચિત્તોડગઢ કિલ્લો, કુંભલગઢ કિલ્લો, રણથંભોર કિલ્લો, આમેર કિલ્લો અને રાજસ્થાનનો જેસલમેર કિલ્લો વિશ્વ વિખ્યાત છે. કર્ણાટકનો ગુલબર્ગા કિલ્લો પણ ખૂબ મોટો છે. ચિત્રદુર્ગા કિલ્લાની વિશાળતા પણ કુતૂહલથી ભરી દે છે.

ઓગસ્ટને ક્રાંતિનો મહિનો ગણાવતા, પીએમ મોદીએ ખુદીરામ બોઝ અને સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓના બલિદાનને શ્રદ્ધાંજલિ આપી. તેમણે કહ્યું કે 11 ઓગસ્ટ 1908 ના રોજ, દેશ અંગ્રેજો સામે દેશભક્તિ વ્યક્ત કરવાની કિંમત ચૂકવી રહ્યો હતો. ખુદીરામ બોઝે માત્ર 18 વર્ષની ઉંમરે એવી હિંમત બતાવી કે જેણે આખા દેશને હચમચાવી નાખ્યો. આવા અસંખ્ય બલિદાન પછી, સદીઓની તપસ્યા પછી, આપણને આઝાદી મળી. દેશના પાગલ લોકોએ સ્વતંત્રતા ચળવળને પોતાના લોહીથી સિંચી હતી.

પ્રધાનમંત્રીએ હેન્ડલૂમ સ્ટાર્ટઅપ્સ વિશે પણ વાત કરી. તેમણે કહ્યું, "કાપડ ક્ષેત્ર આપણી સાંસ્કૃતિક વિવિધતાનું ઉદાહરણ છે. આજે કાપડ અને વસ્ત્રોનું બજાર ખૂબ જ ઝડપથી વિકસી રહ્યું છે. આ વિકાસની સૌથી સુંદર વાત એ છે કે ગામડાઓની મહિલાઓ, શહેરોમાંથી ડિઝાઇનર્સ, વૃદ્ધ વણકર અને સ્ટાર્ટઅપ શરૂ કરતા આપણા યુવાનો બધા તેને સાથે મળીને આગળ વધારી રહ્યા છે. આજે ભારતમાં 3000 થી વધુ ટેક્સટાઇલ સ્ટાર્ટઅપ્સ છે. ઘણા લોકોએ ભારતની હેન્ડલૂમ ઓળખને વૈશ્વિક સ્તરે માન્યતા આપી છે."

ભારતની વૈવિધ્યસભર સંસ્કૃતિનો ઉલ્લેખ કરતા, પીએમ મોદીએ પર્યાવરણ સંરક્ષણમાં લોકગીતોના યોગદાનની પણ પ્રશંસા કરી. તેમણે કહ્યું કે ભારતની વિવિધતાની સૌથી સુંદર ઝલક આપણા લોકગીતો અને પરંપરાઓમાં જોવા મળે છે અને આપણા ભજન અને કીર્તન આનો એક ભાગ છે. તેમણે કહ્યું, "ઓડિશામાં, રાધાકૃષ્ણ સંકીર્તન મંડળી દ્વારા, પરંપરાગત ગીતો દ્વારા જંગલની આગ વિશે જાગૃતિ ફેલાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે. જંગલ અને પર્યાવરણનું રક્ષણ કરવા માટે, તેઓએ પરંપરાગત ગીતોમાં નવા ગીતો અને નવા સંદેશા ઉમેર્યા. તેમનું જૂથ ગામડે ગામડે ગયું. આ ઉદાહરણ આપણને યાદ અપાવે છે કે આપણી લોક પરંપરાઓ ભૂતકાળની વાત નથી, તેમાં હજુ પણ સમાજને દિશા આપવાની શક્તિ છે."

'મન કી બાત' કાર્યક્રમમાં, પીએમ મોદીએ પ્રાચીન હસ્તપ્રતોના સંરક્ષણ અને 'જ્ઞાન ભારતમ મિશન'નો પણ ઉલ્લેખ કર્યો. તેમણે કહ્યું કે આ હસ્તપ્રતોમાં વિજ્ઞાન, તબીબી પદ્ધતિઓ, સંગીત અને ફિલસૂફી છે, જે માનવતાના ભવિષ્યને ઉજ્જવળ બનાવી શકે છે. કેટલાક વિદ્યાર્થીઓએ હસ્તપ્રતો પર આધારિત પરંપરાગત તબીબી પ્રણાલી પર સંશોધન પણ શરૂ કર્યું છે. જો દેશભરમાં આવો પ્રયાસ કરવામાં આવે, તો આપણું પ્રાચીન જ્ઞાન દિવાલો સુધી સીમિત રહેશે નહીં. તે નવી પેઢીની ચેતનાનો એક ભાગ બનશે.

124માં એપિસોડની ખાસ વાત એ હતી કે પક્ષીઓની ગણતરીમાં AIનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. પીએમ મોદીએ કહ્યું, "આસામના પ્રખ્યાત કાઝીરંગા રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનમાં એક અનોખો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે. કાઝીરંગામાં પહેલીવાર ઘાસના મેદાનમાં પક્ષી ગણતરી કરવામાં આવી. તમને જાણીને આનંદ થશે કે આ ગણતરીમાં 40 થી વધુ પક્ષીઓની પ્રજાતિઓ ઓળખવામાં આવી હતી, જેમાં ઘણા દુર્લભ પક્ષીઓનો પણ સમાવેશ થાય છે. આ બધું ટેકનોલોજીની મદદથી શક્ય બન્યું હતું. ટીમે ધ્વનિ રેકોર્ડિંગ ઉપકરણો સ્થાપિત કર્યા અને પછી તે અવાજોનું કમ્પ્યુટર પર AI (આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ) ટેકનોલોજી દ્વારા વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું. આ પ્રક્રિયામાં, પક્ષીઓને ફક્ત તેમના અવાજ દ્વારા ઓળખવામાં આવ્યા, તેમને ખલેલ પહોંચાડ્યા વિના. આ ઉદાહરણ દર્શાવે છે કે જ્યારે ટેકનોલોજી અને સંવેદનશીલતા મળે છે, ત્યારે પ્રકૃતિને સમજવી વધુ સરળ બને છે.

દર વખતેની જેમ, આ વખતે પણ પીએમ મોદીએ 'સામાન્ય માણસની ખાસ સિદ્ધિ' શેર કરી. તેમણે કહ્યું કે ઝારખંડનો ગુમલા જિલ્લો એક સમયે માઓવાદી હિંસા માટે જાણીતો હતો. બસિયા બ્લોકના ગામડાઓ ઉજ્જડ હતા, પરંતુ પરિવર્તનની ખૂબ જ શાંત અને ધીરજવાન શરૂઆત થઈ. ઓમ પ્રકાશ સાહુ નામના એક યુવકે હિંસાનો માર્ગ છોડીને માછલી ઉછેર શરૂ કર્યો. તેમનાથી પ્રેરણા લઈને, આજે બસિયા બ્લોકના 150 થી વધુ પરિવારો માછલી ઉછેરમાં જોડાયા છે.

પ્રધાનમંત્રી મોદીએ 'ખેલો ઇન્ડિયા પોલિસી 2025' અને સ્વચ્છ ભારત અભિયાન વિશે પણ વાત કરી. તેમણે કહ્યું કે ભારતે અમેરિકામાં આયોજિત 'વર્લ્ડ પોલીસ એન્ડ ફાયર' ગેમ્સમાં લગભગ 600 મેડલ જીતીને ઇતિહાસ રચ્યો છે. ભારત 71 દેશોમાં ટોચના ત્રણ દેશોમાં પહોંચ્યું છે. 2029 માં, આ રમતો ભારતમાં યોજાશે, જેમાં વિશ્વભરના ખેલાડીઓ ભાગ લેશે.

સ્વચ્છતા વિશે વાત કરતા, પીએમ મોદીએ ભોપાલની 'પોઝિટિવ થિંકિંગ' અને લખનૌની 'ગોમતી નદી' ટીમોની પ્રશંસા કરી, જે સ્વચ્છતા અભિયાનમાં રોકાયેલી છે. પ્રધાનમંત્રીએ ગોવાના પણજી શહેરનું ઉદાહરણ પણ આપ્યું, જેને 'રાષ્ટ્રપતિ પુરસ્કાર' પણ મળ્યો છે.

કાર્યક્રમના અંતે, પ્રધાનમંત્રી મોદીએ દેશવાસીઓને આગામી તહેવારો માટે શુભેચ્છા પાઠવી. તેમણે કહ્યું કે રવિવારે હરિયાળી તીજ છે, પછી નાગ પંચમી અને રક્ષા-બંધન છે, પછી જન્માષ્ટમી, આપણા તોફાની કાન્હાના જન્મની ઉજવણી છે. આ બધા તહેવારો અહીં આપણી લાગણીઓ સાથે જોડાયેલા છે; તે આપણને પ્રકૃતિ સાથે જોડાણ અને સંતુલનનો સંદેશ પણ આપે છે. આ શુભ તહેવારો માટે આપ સૌને શુભકામનાઓ.

--IANS