ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન માતાના મગજના ગ્રે મેટરમાં કયા ફેરફારો થાય છે? 

નવી દિલ્હી: ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન સ્ત્રીઓના મગજમાં થતા ફેરફારો પર થયેલા એક નવા સંશોધનમાં આશ્ચર્યજનક તથ્યો બહાર આવ્યા છે. આ અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે સ્ત્રીઓના મગજમાં 94 ટકા ગ્રે મેટર બદલાઈ ગયું હોય છે.

સ્પેનની યુનિવર્સિટી ઓટોનોમા ડી બાર્સેલોના (UAB) ની ટીમે પ્રથમ વખત ન્યુરો-ઇમેજિંગ તકનીકોનો ઉપયોગ કરીને મહિલાઓના મગજનું વિશ્લેષણ કર્યું. તેમને જાણવા મળ્યું કે ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન મગજ તેના 94 ટકા ગ્રે મેટરમાંથી લગભગ 5% ગુમાવે છે, જે બાળકના જન્મ પછી આંશિક રીતે પાછું આવે છે. આ ફેરફારો ખાસ કરીને મગજના તે ભાગોમાં થાય છે જે સામાજિક સમજ (સામાજિક સમજશક્તિ) સાથે સંકળાયેલા છે.

આ સંશોધન નેચર કોમ્યુનિકેશન્સ જર્નલમાં પ્રકાશિત થયું છે. આમાં એવી સ્ત્રીઓનો પણ સમાવેશ થતો હતો જે ગર્ભવતી ન હતી. UAB, ગ્રેગોરિયો મેરાનોન હેલ્થ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ અને હોસ્પિટલ ડેલ માર રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટના સંશોધકો અન્ય પ્રતિષ્ઠિત આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓ સાથે મળીને આ અભ્યાસનો ભાગ હતા.

સંશોધકો કહે છે કે ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન અને તે પછી મગજમાં નોંધપાત્ર ફેરફારો થાય છે. આ ફેરફારો ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન થતા હોર્મોનલ ફેરફારો અને માતાઓની માનસિક સ્થિતિ સાથે ઊંડાણપૂર્વક જોડાયેલા છે.

સંશોધનમાં જાણવા મળ્યું છે કે પ્રથમ ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન, મગજમાં ગ્રે મેટર 4.9 ટકા ઘટે છે, અને પ્રસૂતિ પછીના સમયગાળા દરમિયાન આંશિક રીતે સ્વસ્થ થઈ જાય છે.

"આ ફેરફારો મગજના 94 ટકા વિસ્તારોમાં જોવા મળ્યા હતા, જેમાં સામાજિક સમજણ સાથે સંકળાયેલા ક્ષેત્રોમાં ખાસ કરીને નોંધપાત્ર ફેરફારો જોવા મળ્યા હતા," અભ્યાસમાં જણાવાયું છે.

ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન બે મુખ્ય એસ્ટ્રોજન હોર્મોન્સમાં મોટા ફેરફારો થાય છે. ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન આ હોર્મોન્સ ઝડપથી વધે છે અને ડિલિવરી પછી સામાન્ય સ્તરે પાછા ફરે છે.

સંશોધકોએ શોધી કાઢ્યું કે એસ્ટ્રોજનના સ્તરમાં વધુ વધારો અને ત્યારબાદ ઘટાડો મગજના ગ્રે મેટરના જથ્થામાં વધુ ઘટાડા અને ત્યારબાદ પુનઃપ્રાપ્તિ સાથે સંકળાયેલા હતા. આ અભ્યાસ દર્શાવે છે કે ગર્ભાવસ્થા અને બાળજન્મ પછીનો સમયગાળો સ્ત્રીઓના મગજમાં ઘણા ફેરફારો લાવે છે.